search
top

Προσθήκη DHA στο ξένο γάλα για βρέφη δεν έχει όφελος

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον για έναν τύπο λιπαρών οξέων που περιέχονται στο μητρικό γάλα: πρόκειται για τα λεγόμενα μακράς αλυσίδας πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (LCPUFA, DHA – AA), που φαίνεται να παίζουν σημαντικά θετικό ρόλο στην ανάπτυξη του εγκεφάλου κατά τα πρώτα δύο χρόνια της ζωής και στην ανάπτυξη της όρασης. Τα λιπαρά αυτά είναι άφθονα στο μητρικό γάλα, ενώ λείπουν από το αγελαδινό. Διατροφή της λεχώνας πλούσια σε αυτά τα λιπαρά (ψάρια, ξηροί καρποί, ελαιόλαδο) φαίνεται να επιταχύνει ακόμα περισσότερο την νοητική ανάπτυξη του παιδιού που θηλάζει.
Οι εταιρίες βρεφικών γαλάτων, στηριζόμενες στις έρευνες για το μητρικό γάλα, έχουν τα τελευταία χρόνια προσθέσει στα προιόντα τους DHA και AA προερχόμενα από ποικίλες πηγές, .όπως φυτικά έλαια ή ψάρια. Έχουν χρησιμοποιήσει αυτήν την προσθήκη για να υποστηρίξουν αιτιάσεις στα κουτιά των προιόντων τους και στις διαφημίσεις τους ότι «βοηθούν την νοητκή ανάπτυξη του παιδιού», «βρίσκονται πλέον πολύ κοντά στο μητρικό γάλα» κλπ. Ποια είναι η αλήθεια;

Την αλήθεια το κοινό, αλλά ιδιαίτερα οι επαγγελματίες υγείας, πρέπει να την αναζητήσουν προσεκτικά μέσα σε ανεξάρτητες έρευνες και ανεξάρτητη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας. Δυστυχώς, υπάρχουν πολλές έρευνες που διενεργούνται και δημοσιοποιούνται με την ανοιχτή ή κρυφή υποστήριξη των εταιριών γαλάτων, συνήθως από συγκεκριμένα και ίδια πάντα ερευνητικά κέντρα, που καταλήγουν σε «ενθαρρυντικά» συμπεράσματα για τα προιόντα αυτά. Οι ίδιες έρευνες, όταν αναλυθούν εξονυχιστικά από ανεξάρτητους ερευνητικούς θεσμούς, θεσμούς δηλαδή που δεν εξαρτώνται από ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα, όταν εξεταστούν από άποψη στατιστικής και ποιότητας έρευνας, απορρίπτονται και δεν αντέχουν σε κριτική.
Ένας τέτοιος ανεξάρτητος ερευνητικός θεσμός είναι η βιβλιοθήκη Cochrane, μια συνάθροιση επιστημόνων από όλον τον κόσμο που κάνουν συστηματικές ανασκοπήσεις της ιατρικής βιβλιογραφίας πάνω σε συγκεκριμένα θέματα, και καταλήγουν σε συμπεράσματα που ενημερώνουν αξιόπιστα το κοινό και οδηγούν την κλινική πρακτική των γιατρών ανά τον κόσμο. Στο επιστημονικό επίπεδο, χρέος κάθε γιατρού είναι να βρίσκει ανεξάρτητη επιστημονική τεκμηρίωση για τις πρακτικές και τις οδηγίες που εφαρμόζει και όχι να ακούει άκριτα και να παπαγαλίζει αυτά που του λέει ο κάθε πλασιέ ή διαφημιστής, άλλοτε λόγω αφέλειας ή ανεπαρκούς επιστημονικής κατάρτισης, άλλοτε λόγω ιατρικής σύμπραξης και ιδίου οικονομικού οφέλους.
Για το θέμα λοιπόν της προσθήκης πολυακόρεστων λιπαρών οξέων LCPUFA στα ξένα γάλατα για βρέφη υπήρξε δημοσίευση ανασκόπησης της σχετικής βιβλιογραφίας από την βιβλιοθήκη Cochrane τον Οκτώβριο του 2008 και τον Φεβρουάριο του 2011. Οι ανεξάρτητοι ερευνητές θέλησαν να διαπιστώσουν κατά πόσο είναι αληθείς οι αιτιάσεις των εταιριών γαλάτων ότι η προσθήκη αυτών των λιπαρών στα προιόντα τους προσφέρουν ένα πλεονέκτημα στην ανάπτυξη των τελειόμηνων βρεφών. Βρέθηκαν 20 σχετικές μελέτες δημοσιευμένες, από τις οποίες αποκλείστηκαν αμέσως οι 6, γιατί δεν ήταν σωστές μεθοδολογικά. Από τις υπόλοιπες 14, μόνο 11 ήταν καλής ποιότητας από στατιστικής άποψης και επομένως αναλύθηκαν.
Μετά την μέτα-ανάλυση, οι ερευνητές δεν βρήκαν κανένα όφελος από την προσθήκη ωφέλιμων λιπαρών ούτε ως προς την ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού, ούτε ως προς την νοητική του ικανότητα, ούτε ως προς την οπτική οξύτητα, ούτε ως προς την σωματική αύξηση και πρόσληψη βάρους, και όλα αυτά σε διάφορες ηλικίες. Οι ανεξάρτητοι ερευνητές συμπέραναν ότι τα αποτελέσματα των περισσότερων από τις καλά δομημένες τυχαιοποιημένες έρευνες δεν έχουν δείξει κανένα όφελος στην προσθήκη LCPUFA στο ξένο γάλα για βρέφη. Μόνο ένα συγκεκριμένο γκρουπ ερευνητών έχουν δείξει κάποιο όφελος στην οπτική οξύτητα και στην διανοητική ανάπτυξη, αλλά η επιστημονική γνώση δεν κατακτάται από έρευνες μιας ομάδας ερευνητών, αλλά από την επιβεβαίωση των συμπερασμάτων από πολλές και διαφορετικές ομάδες. Οι ανεξάρτητοι ερευνητές συμπέραναν επίσης ότι η τακτική προσθήκη στο γάλα για βρέφη LCPUFA έτσι ώστε να βελτιωθεί η όραση, η σωματική και νευρολογική ανάπτυξη των παιδιών που γεννιούνται τελειόμηνα δεν μπορεί να συστήνεται, σύμφωνα και με τα τελευταία επιστημονικά στοιχεία.
Υπήρξαν τα τελευταία χρόνια κάποιες ενδείξεις ότι η προσθήκη αυτών των ωφέλιμων λιπαρών σε ξένα γάλατα για πρόωρα θα μπορούσε να βοηθήσει την νοητική ανάπτυξη αυτών των παιδιών, ίσως περισσότερο από τα υγιή τελειόμηνα. Η βιβλιοθήκη Cochrane δημοσίευσε μέσα στο 2011 νεότερη ανασκόπηση ιατρικής βιβλιογραφίας ειδικά για αυτό το θέμα. Βρέθηκαν 13 σχετικές έρευνες υψηλής ποιότητας και το συμπέρασμα και εδώ ήταν ότι και για τα πρόωρα βρέφη δεν βρίσκονται με την προσθήκη ωφέλιμων λιπαρών καθαρά οφέλη στην όραση, την ψυχοκινητική ανάπτυξη ή την σωματική τους ανάπτυξη μακροπρόθεσμα. Οι αιτιάσεις των εταιριών δεν επιβεβαιώνονται επιστημονικά.

Οι πληροφορίες που βρίσκουν οι γονείς πάνω στα βρεφικά γάλατα, στις διαφημίσεις τους αλλά και σε μεγάλο αριθμό ενημερωτικών κειμένων σε περιοδικά , διαδίκτυο και «ενημερωτικά» φυλλάδια μαιευτηρίων δυστυχώς συχνά απέχουν από τα συμπεράσματα ανεξάρτητων διεθνών ερευνητών. Κυκλοφορούν πολλά κείμενα προς τους γονείς που γράφονται κατευθείαν από τις εταιρίες ή από φερέφωνά τους με σκοπό να εξισώνουν “εντέχνως” τις δύο επιλογές – θηλασμός, ξένο γάλα – στο μυαλό των γονιών και να υπονομεύουν με πλάγιους τρόπους το θηλασμό. Η «πληροφόρηση» του ανυποψίαστου γονιού μετατρέπεται σε υπονόμευση του μητρικού θηλασμού. Ένα τέτοιο κείμενο θα αποδομήσω παρακάτω, δημοσιευμένο στο διαδίκτυο σε ενημερωτικό πόρταλ υγείας, για να καταλάβουν οι γονείς πως γίνεται εντέχνως συστηματική υπονόμευση του μητρικού θηλασμού στη χώρα μας.

Το άρθρο τιτλοφορείται «Ο μητρικός θηλασμός βοηθάει την ανάπτυξη του εγκεφάλου». Πολύ ωραία. Μόνο που ανοίγοντας να διαβάσει κανείς το κείμενο, διαπιστώνει ότι δεν μιλάει για το μητρικό θηλασμό, αλλά το θέμα του είναι η προσθήκη LCPUFA στο ξένο γάλα για βρέφη. Πρώτη παγίδα.
Δεύτερη παγίδα. Το άρθρο είναι ανυπόγραφο, χωρίς συγγραφέα. Όποτε οι γονείς διαβάζουν ένα κείμενο χωρίς όνομα από κάτω πρέπει να είναι πολύ σκεπτικοί για την αξιοπιστία του περιεχομένου του.
Τρίτη παγίδα: το κείμενο περιέχει επιστημονικές αιτιάσεις και δημιουργεί συγκεκριμένη άποψη στους γονείς που το διαβάζουν. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει πουθενά επιστημονική βιβλιογραφία – ούτε καν εκείνες τις έρευνες από συγκεκριμένα κέντρα που «επιβεβαιώνουν» τις αιτιάσεις.
Τέταρτη παγίδα: υπεραπλούστευση. Η νοητική ανάπτυξη των βρεφών μας δεν έχει να κάνει αποκλειστικά με την παρουσία αυτών των ωφέλιμων λιπαρών στη διατροφή τους. Το μητρικό γάλα περιέχει δεκάδες άλλους παράγοντες – χοληστερόλη, σεροτονίνη, άλλες ορμόνες, αυξητικούς παράγοντες, υψηλή λακτόζη κλπ, αλλά η εντύπωση που δίνει το κείμενο είναι ότι αυτά τα LCPUFA προσφέρουν το μυαλό στα μικρά παιδιά. Η αλήθεια είναι ότι, ακόμα και να βρισκόταν τρόπος να λειτουργήσουν θετικά στην ψυχοκινητική ανάπτυξη των βρεφών τα πρόσθετα LCPUFAs στο ξένο γάλα, πάλι η θετική επίδραση δεν θα ήταν όση του μητρικού γάλακτος, γιατί θα έλειπαν δεκάδες άλλες πολύτιμες για τον εγκέφαλο ουσίες. Η αλήθεια είναι ότι τα ωφέλιμα λιπαρά είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας.
Πέμπτη παγίδα: έντεχνη «εξίσωση» των δύο επιλογών σίτισης βρεφών – μητρικός θηλασμός, ξένο γάλα. Αντιγράφω: «Σήμερα, πλέον, υπάρχουν διαθέσιμα βρεφικά γάλατα, που περιέχουν τα δύο πολύτιμα οξέα. Και οι έρευνες δείχνουν ότι τα γάλατα με ΑΑ και DHA βοηθούν όπως το μητρικό γάλα στην ανάπτυξη του εγκεφάλου». Και συνεχίζει με τις αιτιάσεις ότι αυτή η προσθήκη κάνει τα μωρά μας πιο έξυπνα, ενισχύει την όραση και την νοητική τους λειτουργία. Προσέξατε το έντεχνο «βοηθούν ΟΠΩΣ το μητρικό γάλα»;
Έκτη παγίδα: το έντεχνο παιχνίδι με τις λέξεις. Κάθε «ενημερωτικό» κείμενο που προέρχεται από εταιρία βρεφικών γαλάτων ξεκινάει πάντα με μια σύντομη πρόταση: «το μητρικό γάλα είναι το ιδανικό ή αναντικατάστατο για το παιδί σας». Αμέσως μετά ακολουθούν λεπτομερείς πληροφορίες για την ιδιαίτερη αξία του ξένου γάλακτος, που συνεχίζουν σε πολλές προτάσεις. Είναι σαν να λέει κανείς: «Ο καθαρός αέρας στην κορυφή του Ολύμπου είναι το ιδανικό για τα πνευμόνια του παιδιού σας. Αν όμως δεν μπορείτε να το έχετε εκεί όλη τη ώρα, υπάρχει και ο αέρας του χωριού, που έχει αυτό το καλό και εκείνο και που αναπνέουν τα περισσότερα παιδιά και είναι μια χαρά και μάλιστα τώρα έχει και το τάδε πρόσθετο που προστατεύει τα πνευμόνια τους ακόμα καλύτερα». Με αυτόν τον τρόπο έκφρασης φυσικά η προσοχή του ανυποψίαστου αναγνώστη φεύγει από την μακρινή, ιδιαίτερη, δύσκολη και μυστηριώδη κορυφή του Ολύμπου και στρέφεται σε πιο συνήθη, «φυσιολογικά» και καθημερινά πράγματα.

Οι γονείς σήμερα έχουν πολύ δύσκολο έργο στην προσπάθειά τους να διακρίνουν τις σπάνιες σωστές πληροφορίες που θα τους βοηθήσουν στο μεγάλωμα των παιδιών τους μέσα από πλήθος κατευθυνόμενων πληροφοριών. Οι επαγγελματίες υγείας έχουμε ακόμα μεγαλύτερη ευθύνη να καθοδηγήσουμε αυτούς τους γονείς με έγκυρη, σύγχρονη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ανεξάρτητη ενημέρωση.

Πηγές: Simmer K, Patole S, Rao SC. Longchain polyunsaturated fatty acid supplementation in infants born at term. Cochrane Database of Systematic Reviews 2008, Issue 1. Art. No.: CD000376. DOI: 10.1002/14651858.CD000376.pub2.
Schulzke SM, Patole SK, Simmer K. Longchain polyunsaturated fatty acid supplementation in preterm infants. Cochrane Database of Systematic Reviews 2011, Issue 2. Art. No.: CD000375. DOI: 10.1002/14651858.CD000375.pub4.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Σχετικά Άρθρα

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

top
Όροι Χρήσης | Εμπιστευτικότητα | Πνευματικά Δικαιώματα | Login