search
top

Συνεχιζόμενος θηλασμός πέραν του έτους

O ΜΘ πέραν του έτους: οφέλη για παιδί, μητέρα και κοινωνία

Επιστημονική Επιτροπή IBFAN Ελλάδας
Παπαβέντσης Στέλιος
Καραγκιοζογλου Θωμαή

ΔΙΚΤΥΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΡΕΦΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ IBFAN ΕΛΛΑΔΑΣ

Abstract
A review was undertaken to look at current evidence on breastfeeding beyond the first year of life. The World Health Organization recommends exclusive breastfeeding for 6 months, followed by introduction of solid food, together with continuing breastfeeding for up to 2 years or beyond, for as long as it is mutually desired by mother and child. We highlight evidence on benefits of continued breastfeeding beyond the first year of life for the health of the child, the health of the mother and for the society. An increasing number of large population studies confirm a dose – response relationship between the duration of breastfeeding and child’s and mother’s health. Longer duration of lactation – for years – in a woman’s lifetime seems to be a protective factor for many chronic diseases of later age. Contrary to popular belief, there seems to be no reliable evidence on possible harm of continued breastfeeding on child’s health, particularly on his psychological development or his dentition. Finally, we discuss the likely underestimation of the significance of continued breastfeeding in current scientific literature and the need for further, independent research. Breastfeeding is the norm for older infants and toddlers and a global public health imperative. Health professionals have a key role to play in resisting myths and cultural views that contradict and impede up to date evidence-based practice and guidance.

Σύμφωνα με τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τα παιδιά πρέπει να θηλάζουν αποκλειστικά κατά τους πρώτους 6 μήνες της ζωής τους και στη συνέχεια, με την προσθήκη στερεών τροφών να συνεχίζουν το θηλασμό μέχρι τουλάχιστον το 2ο χρόνο της ζωής τους1. Ο ΜΘ είναι η φυσιολογική επιλογή στη διατροφή βρεφών και μικρών παιδιών, και θα έπρεπε να θεωρείται, το πρότυπο έναντι του οποίου συγκρίνονται όλες οι άλλες μορφές σίτισης2. O ΜΘ είναι επείγον ζήτημα δημόσιας υγείας3 και το πιο αποτελεσματικό μέσο πρόληψης νοσημάτων για τα παιδιά4. Υπολογίζεται ότι, στον ανεπτυγμένο κόσμο, το 6 με 24% του συνόλου των χρόνιων νοσημάτων σε ενήλικες μπορεί να αποδοθεί στον μη θηλασμό5.
Σύμφωνα με ανθρωπολογικές έρευνες, η φυσιολογική διάρκεια του θηλασμού στον άνθρωπο υπολογίζεται μεταξύ 2,5 και 7 ετών6. Η Αμερικανική Ακαδημία παιδιατρικής δεν βάζει ανώτατο ηλικιακό όριο στον θηλασμό και η θέση της είναι ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για ψυχολογική ή αναπτυξιακή επιβάρυνση από τον παρατεταμένο θηλασμό7. Η Αμερικανική Ακαδημία Οικογενειακών Γιατρών σημειώνει ότι τα παιδιά που αποθηλάζουν πριν τα δύο τους χρόνια βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο νοσηρότητας8. Παρόλα αυτά, στην Ελλάδα, μόλις το 6% των βρεφών συνεχίζουν να θηλάζουν στους 12 μήνες της ζωής τους9, ενώ δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για μεγαλύτερες ηλικίες.
Σε επιστημονικό επίπεδο, τα οφέλη του ΜΘ γενικώς, καθώς και του αποκλειστικού ΜΘ για 6 μήνες, για το παιδί την μητέρα και την κοινωνία, είναι αντικείμενο ευρείας αποδοχής, χαίρουν προβολής στην κοινωνία (όχι πάντα ανάλογης με τη σπουδαιότητά του) και δικαιολογημένα αποτελούν αντικείμενο διδασκαλίας και εκπαίδευσης τουλάχιστον στην κατάρτιση των επαγγελματιών υγείας.
Αντίθετα, παρά το γεγονός ότι έχει αποδειχτεί ότι τα οφέλη του ΜΘ είναι δοσο-εξαρτώμενα και σημαντικός όγκος γνώσης είναι διαθέσιμος για την ανάδειξη της σημασίας του ΜΘ πέραν του πρώτου χρόνου ζωής, οι αναφορές στον συνεχιζόμενο θηλασμό πέραν του πρώτου έτους δεν είναι ανάλογες, ίσως γιατί δεν συνιστά επί του παρόντος συνήθη πολιτισμική πρακτική στον δυτικό κόσμο. Η επιστημονική κοινότητα φαίνεται διατεθειμένη ν’ αποδεχτεί τον ρόλο του ΜΘ πέραν του πρώτου έτους για την κάλυψη της σκοπιμότητας της επιβίωσης στον αναπτυσσόμενο κόσμο, αλλά όχι στον δυτικό κόσμο, θεωρώντας ότι στην κοινωνία της αφθονίας υπάρχουν διαθέσιμες άλλες επιλογές.
Επιπλέον, παρά τις σχετικές αναφορές, τις δηλώσεις και τις συστάσεις των διεθνών οργανισμών, πολλές φορές οι επαγγελματίες υγείας επιτρέπουν στους εαυτούς τους να αποφαίνονται σχετικά με τον ΜΘ πέραν του πρώτου έτους, βασισμένοι αποκλειστικά στις δικές τους πολιτισμικές αντιλήψεις, δημιουργώντας έτσι αδικαιολόγητη επιβάρυνση/στιγματισμό στις μητέρες που υιοθετούν πρακτικές παρατεταμένου θηλασμού 10,11,12.
Η παρούσα μελέτη επιχειρεί ν’ ανασκοπήσει και να αναλύσει τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα που αφορούν τα οφέλη του ΜΘ πέραν του πρώτου έτους για το παιδί, τη μητέρα, και την κοινωνία στον δυτικό κόσμο.

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΧΡΟΝΟ
Σύμφωνα με μελέτες που αφορούν την σύσταση του μητρικού γάλακτος (ΜΓ) σε μακρο- και μικρο-θρεπτικά συστατικά,τα ο ΜΓ διατηρεί την ίδια θρεπτική αξία και κατά τον δεύτερο χρόνο13, ενώ και αργότερα αποτελεί πολύτιμη πηγή πρωτεΐνης, λιπαρών, ασβεστίου και βιταμινών14,15,16. Συγκεκριμένα, η συγκέντρωση λίπους και το περιεχόμενο σε ενέργεια αυξάνεται σημαντικά στο ΜΓ μετά το πρώτο έτος. Αναλυτικότερα, κατά το δεύτερο έτος της ζωής, 350ml ΜΓ την ημέρα μπορεί να παρέχουν στο παιδί μεταξύ άλλων το 30% της απαιτούμενης ενέργειας, το 45% των αναγκαίων πρωτεϊνών, το 35% των απαιτήσεων σε ασβέστιο, το 75%, 95% και 60% των αναγκών σε βιταμίνη Α, βιταμίνη Β12 και βιταμίνη C αντίστοιχα16.
Όπως λοιπόν προκύπτει από τα παραπάνω η διατροφική αξία του ΜΓ πέραν του πρώτου χρόνου ζωής είναι αναμφισβήτητη

ΑΝΟΣΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Η συγκέντρωση των παραγόντων, που προστατεύουν το βρέφος απέναντι στις λοιμώξεις, αυξάνεται στο ΜΓ, καθώς το βρέφος μεγαλώνει και θηλάζει λιγότερο17,18,19,20. Για παράδειγμα, η ποσότητα SΙgA που λαμβάνει το παιδί κάθε μέρα μέσα από το ΜΓ είναι περίπου 1 gr, σχετικά σταθερή σε όλη τη διάρκεια της γαλουχίας, ενώ το ένζυμο λυσοζύμη αυξάνεται σε συγκέντρωση όσο προχωράει η γαλουχία21. Πρόσφατα έχει βρεθεί ότι το ΜΓ περιέχει μεγάλες συγκεντρώσεις ανοσοαρμόδιων κυττάρων και πολυδύναμων αρχέγονων κυττάρων, που είναι παρόντα σε σημαντικές συγκεντρώσεις ακόμα και σε δείγματα ΜΓ 15 μήνες μετά την γέννηση, ενώ μεγαλύτερες ηλικίες δεν έχουν ερευνηθεί ακόμη22.
Επιπλέον στο ΜΓ όλοι το προφίλ της ανοσιακής απάντησης είναι στοχευμένο προς το συγκεκριμένο παιδί την συγκεκριμένη στιγμή και υπό συγκεκριμένες συνθήκες, καθώς το ΜΓ μεταβάλλεται συνεχώς σε σύσταση, κάτω από την επίδραση των μικροοργανισμών όσο και άλλων παραγόντων στους οποίους εκτίθεται ο οργανισμός της μητέρας. Με τον τρόπο αυτό ανταποκρίνεται στις εκάστοτε ανάγκες του βρέφους, σε συνθήκες αέναης οικολογικής ισορροπίας23. Η ενίσχυση της αμυντικής οχύρωσης του μικρού παιδιού μέσα από τον μητρικό θηλασμό έχει ιδιαίτερη σημασία, εάν ληφθεί υπόψη ότι το ανοσοποιητικό σύστημά του είναι ατελές από την γέννηση έως και την συμπλήρωση των πρώτων 4-6 χρόνων ζωής24.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΧΡΌΝΙΑ ΝΟΣΉΜΑΤΑ

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ΜΘ αποτελεί προστατευτικό παράγοντα με δοσο-εξαρτώμενη σχέση για την εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων δεκαετίες αργότερα, στην παιδική, εφηβική και ενήλικη ζωή, όπως η αποφρακτική άπνοια25, η αθηροσκλήρωση26, η υπέρταση και καρδιαγγειακή νόσος27, η παχυσαρκία28 και η αντίσταση στην ινσουλίνη29.
Θεωρείται πιθανό ο συνεχιζόμενος ΜΘ να έχει προστατευτική δράση για την εμφάνιση ατοπικών εκδηλώσεων και αλλεργικών νοσημάτων30,31.
Τέλος ο συνεχιζόμενος ΜΘ άνω του έτους αποδεικνύεται προστατευτικός παράγοντας για την εμφάνιση ορθοδοντικών ανωμαλιών32.

ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Ο ΜΘ πέραν του έτους φαίνεται ότι σχετίζεται με ευνοϊκή επίδραση στο νοητικό τομέα αφού έχει παρατηρηθεί ότι η μαθησιακή ικανότητα και ο δείκτης ευφυΐας είναι πιθανό να είναι τόσο μεγαλύτερος όσο περισσότερο θηλάζει ένα παιδί33,34,35,36.
Στον ψυχολογικό και αναπτυξιακό τομέα παρατηρείται στατιστικά σημαντική μείωση των προβλημάτων συμπεριφοράς ανάλογη με τη διάρκεια θηλασμού37,38. O θηλασμός μετά τον πρώτο χρόνο είναι ένα σημαντικό μέσο άμεσης συναισθηματικής κάλυψης και ανακούφισης για το παιδί. Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ΜΘ συσχετίζεται με καλύτερες κοινωνικές συμπεριφορές για το παιδί στην ηλικία των 18 μηνών, λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς και λιγότερη κατάθλιψη στην ηλικία των 2 ετών, και μεγαλύτερη ανάπτυξη συνείδησης στην ηλικία των 3 ετών. Η έγκαιρη έναρξη θηλασμού συνδέεται με σημαντικά μειωμένη επιθετικότητα στην ηλικία των 2 ετών, μεγαλύτερη συνεργασία του παιδιού και περισσότερες κοινωνικές δεξιότητες39. Τέλος δεν πρέπει να υποτιμούμε την χαρά, απόλαυση, συναισθηματική σύνδεση και αφορμή για παιχνίδι που προσφέρει ο συνεχιζόμενος ΜΘ σε μητέρα και παιδί.

ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΠΕΡΑΝ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ

Τα οφέλη του θηλασμού πέραν του χρόνου είναι σημαντικά και για τη μητέρα, καθώς όλο και περισσότερες έρευνες διαπιστώνουν ότι όσο περισσότερο καιρό θηλάζει (πέραν του χρόνου) και όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια γαλουχίας στην ζωή της γυναίκας τόσο λιγότερες πιθανότητες έχει να εμφανίσει νέα πρόωρη εγκυμοσύνη40, καθώς και σειρά νοσημάτων, όπως γυναικολογικούς καρκίνους – καρκίνο του μαστού41, των ωοθηκών42 και του ενδομητρίου43- οστεοπόρωση μετά την εμμηνόπαυση44,45, αντίσταση στην ινσουλίνη46, μεταβολικό σύνδρομο47, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 248, παχυσαρκία49, καρδιαγγειακά νοσήματα, χρόνια υπέρταση50,51, υπερλιπιδαιμία52, χειρουργική επέμβαση για χολολιθίαση53 και ρευματοειδή αρθρίτιδα54,55. Σε όλες τις παραπάνω έρευνες η προστατευτική δράση του ΜΘ για την υγεία της γυναίκας είναι τόσο μεγαλύτερη όσο μεγαλύτερη η διάρκειά του, δηλαδή επιδεικνύει δοσο-εξαρτώμενη σχέση. Για παράδειγμα, βρέθηκε ότι, σε σύγκριση με γυναίκες που θήλασαν από 0 έως 11 μήνες κατά την διάρκεια της ζωής τους, οι γυναίκες που είχαν θηλάσει στην ζωή τους για 12 με 23 μήνες είχαν μειωμένο κίνδυνο για καρκίνο μαστού κατά 66%, εκείνες που θήλασαν συνολικά για 24 με 35 μήνες κατά την διάρκεια της ζωής τους είχαν μείωση κινδύνου για καρκίνο μαστού κατά 87%, ενώ η κατηγορία μητέρων που είχε θηλάσει για 36 με 47 μήνες είχαν μείωση κινδύνου για εμφάνιση καρκίνου μαστού κατά 94% 56.

ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΠΕΡΑΝ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Τα οφέλη του ΜΘ πέραν του χρόνου είναι σημαντικά και για την κοινωνία με όρους οικονομικούς , οικολογικούς, όρους ισότητας, και κοινωνικής προοπτικής
• Μειώνονται τα έξοδα και το οικονομικό κόστος αγοράς ξένου γάλακτος για τις οικογένειες και για την εθνική οικονομία
• Απαιτούνται λιγότερα έξοδα νοσηλείας και φαρμακευτικών αγωγών. Έχει αποδειχθεί ότι τα παιδιά που θηλάζουν μεταξύ 1 έτους και 3 ετών παρουσιάζουν σπανιότερα ασθένειες, γρηγορότερη ανάρρωση και χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας57,58,59.
• Μειώνεται η περιβαλλοντική επιβάρυνση από την παραγωγή, διακίνηση, χρήση και απόρριψη ξένου γάλακτος
• Αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά μέσω του θηλασμού οι κοινωνικές ανισότητες60. Μεγαλύτερη διάρκεια ΜΘ μεταφράζεται σε μεγαλύτερη πιθανότητα για κινητικότητα προς τα πάνω και αλλαγή προς ανώτερη κοινωνική τάξη στην ενήλικη ζωή61.
• Είναι πιθανό να είναι πιο υγιείς ενήλικες στο μέλλον και πιο ευφυή ως παιδιά και ως ενήλικες. Ενδεικτικά, υπολογίστηκε ότι μια αύξηση των ποσοστών του θηλασμού στην Μεγάλη Βρετανία μόλις κατά 1% μπορεί να οδηγήσει σε τέτοια αύξηση του δείκτη νοημοσύνης στον πληθυσμό των παιδιών, που να αποφέρει περίπου 300 εκατομμύρια λίρες κάθε χρόνο λόγω αύξησης της παραγωγικότητας62.
• O μακροχρόνιος θηλασμός δημιουργεί φαινόμενο ντόμινο, οδηγώντας και άλλες οικογένειες στο θηλασμό. Η αλλαγή νοοτροπίας διαφημίζει τη γαλουχία και δίνει το παράδειγμα, το πρότυπο, μέσα από εικόνες θηλασμού και επικράτηση κουλτούρας θηλασμού σε άλλες μητέρες ώστε να επιλέξουν το θηλασμό, να ανταπεξέλθουν στις αρχικές δυσκολίες και να βιώσουν και αυτές το θαύμα της γαλουχίας . Ο συνεχιζόμενος θηλασμός, που συνεπάγεται και περισσότερο θηλασμό εκτός σπιτιού, προσφέρει διδακτικές εικόνες θηλασμού που δίνουν το παράδειγμα στις επόμενες γενιές και βοηθούν να μετατρέψουν την επιστημονική πραγματικότητα σε κοινωνική πραγματικότητα 63.
Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη έρευνα που να αναφέρει οποιονδήποτε κίνδυνο για την φυσιολογική και ψυχοκοινωνική εξέλιξη του παιδιού που θηλάζει για περισσότερο από ένα χρόνο. Αντίθετα, μεγάλος αριθμός επιστημονικών οργανώσεων και εταιρειών (Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, Αμερικανική Ακαδημία Οικογενειακών Ιατρών, Αμερικανική Ακαδημία Μαιευτήρων-Γυναικολόγων, Ακαδημία Ιατρικής της Γαλουχίας, Διεθνής Παιδιατρικός Σύνδεσμος, Εγχειρίδιο ΜΘ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλοι επιστημονικοί οργανισμοί ανά τον κόσμο) συστήνουν ο θηλασμός να συνεχίζεται πέραν του έτους – ή των δύο ετών -, χωρίς επιβαλλόμενο ανώτερο όριο, για όσο καιρό είναι από τη μητέρα και το παιδί επιθυμητό8,3,64.
Παρά τις αντίθετες αιτιάσεις η τελευταία επιστημονική βιβλιογραφία επιβεβαιώνει ότι ο συνεχιζόμενος πέραν του έτους ΜΘ δεν συνιστά παράγοντα κινδύνου για προβλήματα δοντιών όπως η τερηδόνα, αντίθετα η παρατεταμένη και η νυχτερινή χρήση μπιμπερό συνιστά ξεκάθαρα παράγοντα κινδύνου για προβλήματα των δοντιών65,66. Επίσης δεν συνιστά παράγοντα κινδύνου για την οστική υγεία των παιδιών67.
Επιπλέον, αιτιάσεις για βλαπτική επίδραση του συνεχιζόμενου θηλασμού στην ψυχολογία – ψυχολογική εξάρτηση – ή την σεξουαλικότητα του παιδιού είναι ανυπόστατες και δεν δικαιολογούνται από την σημερινή επιστημονική πραγματικότητα68.
Εφόσον ο ΜΘ αναγνωρίζεται από την επιστήμη ως ο φυσιολογικός τρόπος διατροφής και ανατροφής των μικρών παιδιών η επιστημονική κοινότητα αντί ν’ απαντά σε μη επιστημονικές αιτιάσεις περί επικινδυνότητας του συνεχιζόμενου ΜΘ για το παιδί ή την μητέρα, θα έπρεπε να εστιάζει στην πιθανή βλάβη που προκαλείται από σύγχρονες πρακτικές πρόωρου αποθηλασμού (παρατεταμένη χρήση μπιμπερό, υπερκατανάλωση ξένου γάλακτος, κατανάλωση ροφημάτων γάλακτος για νήπια).64.
Οι έως τώρα επιστημονικές αποδείξεις αναδεικνύουν δοσο-εξαρτώμενη σχέση του ΜΘ με την άμεση και την μακροπρόθεσμη υγεία παιδιών και μητέρων: όσο περισσότερο διαρκεί ο ΜΘ, τόσο πιο πιθανά και πιο ισχυρά τα οφέλη του. Οι μεγαλύτερες διαφορές στην υγεία διαπιστώνονται στις επιστημονικές έρευνες ανάμεσα σε βρέφη που δε θήλασαν ποτέ και εκείνα που πήραν αποκλειστικά το γάλα της μαμάς τους για έξι μήνες, συνεχίζοντας έπειτα με μακροχρόνιο θηλασμό τουλάχιστον για τα πρώτα δύο χρόνια της ζωής τους. Δεν υπάρχει καμία επιστημονική ένδειξη ότι ο θηλασμός μετά από ορισμένη χρονική διάρκεια χάνει την ωφέλειά του ή βλάπτει, αντίθετα υπάρχουν πολλές επιστημονικές ενδείξεις ότι όσο μεγαλύτερη η διάρκειά του, τόσο μεγαλύτερη η πιθανή ωφέλεια για παιδί, μητέρα και κοινωνία.
Ο συνεχιζόμενος θηλασμός πέραν του πρώτου έτους δεν συνιστά επί του παρόντος συνήθη πολιτισμική πρακτική στον δυτικό κόσμο, δεν συμβαίνει όμως ότι είναι σύνηθες να είναι πάντα και το φυσιολογικό69. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα όπου σε συγκεκριμένη χωροχρονική στιγμή η επιστημονική πραγματικότητα δεν συμφωνεί με την κραταιά πολιτισμική αντίληψη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η πολιτισμική αυτή αντίληψη είναι πάντα ακριβής επιστημονικά ή ότι δεν είναι απόλυτα αναστρέψιμη στο εγγύς μέλλον. Εκείνο που είναι σημαντικό είναι ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, ένα ευαίσθητο τμήμα της κοινωνίας που χρειάζεται στήριξη, η θηλάζουσα πέραν του έτους μητέρα, δεν την έχει. Αντίθετα όπως καταγράφεται αισθάνεται έλλειψη αποδοχής των επιλογών της τόσο από τον κοινωνικό περίγυρο όσο και από τους επαγγελματίες υγείας10,11.
Η κλινική πράξη των επαγγελματιών υγείας πρέπει να καθοδηγείται από την τελευταία διαθέσιμη επιστημονική τεκμηρίωση, να μην επηρεάζεται από την κραταιά πολιτισμική θεώρηση και να απαγκιστρώνεται από εφήμερες, δημοφιλείς επιστημονικοφανείς αιτιάσεις. Άλλωστε η εκπαίδευση αποτελεί ένα αποτελεσματικό εργαλείο για την τροποποίηση της στάσης και της νοοτροπίας απέναντι στον παρατεταμένο ΜΘ, αφού, όπως απέδειξαν τα πειράματα της Σχολής Δημόσιας Υγείας της Νέας Υόρκής, η παρακολούθηση εκπαιδευτικού προγράμματος με οπτικό υλικό εικόνων θηλασμού μεγαλύτερων παιδιών αύξησε την αποδοχή του ΜΘ πέραν του έτους από τους επαγγελματίες υγείας που το παρακολούθησαν από 61% σε 89% 12.
Παρά τα παραπάνω διαθέσιμα στοιχεία, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο συνεχιζόμενος θηλασμός πέραν του έτους έχει μελετηθεί ελάχιστα έως τώρα στην επιστημονική βιβλιογραφία.
Είναι πιθανό ο περιορισμένος αριθμός κλινικών δοκιμών να οδηγεί σε σοβαρή υποεκτίμηση του οφέλους και της σημασίας του συνεχιζόμενου ΜΘ γιατί πολλές μελέτες που εστιάζουν στον μητρικό θηλασμό κάτω του έτους αναδεικνύουν μια άμεση σχέση δόσης – απάντησης της διάρκειας θηλασμού με την ισχύ προστασίας από νοσήματα, με μεγαλύτερες διάρκειες να μεταφράζονται σε πιο ισχυρή προστασία
Ωστόσο τα μεθοδολογικά προβλήματα, όπως η ανεπαρκείς ορισμοί του αποκλειστικού θηλασμού και του συνεχιζόμενου θηλασμού στις έρευνες, μπορεί να μετριάζουν την δύναμη των ευρημάτων στις έρευνες
Επιπλέον οι περισσότερες έρευνες είναι πιθανό να μην αναδεικνύουν την πλήρη ισχύ οφελών του ΜΘ για μητέρα και βρέφος, γιατί δεν συγκρίνουν ομάδες δυάδων που δεν θήλασαν καθόλου με ομάδες που θήλασαν για τουλάχιστον δύο χρόνια, όπως συνιστά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Ούτως η άλλως υπάρχουν αντικειμενικές αιτίες που ερμηνεύουν το πρόβλημα του μικρού αριθμού και της χαμηλής ποιότητας ερευνών για το θέμα, όπως:
• •Οι μεθοδολογικές δυσκολίες στην υλοποίηση καλής ποιότητας ερευνών για τον μητρικό θηλασμό άνω του έτους, με αποτέλεσμα την έλλειψη στοιχείων από τυχαιοποιημένες και προοπτικές μελέτες.
• Η συστηματική υπο-εκτίμηση του ΜΘ γενικότερα και του συνεχιζόμενου θηλασμού ειδικότερα από την επιστημονική κοινότητα70, που καταλήγει αντίστοιχα σε έλλειψη βούλησης και κινήτρου για έρευνα.
• Η υπο-χρηματοδότηση για ανεξάρτητη έρευνα σχετικά με τον μητρικό θηλασμό.
Παρόλ’ αυτά αναμένεται ότι στο μέλλον η έρευνα θα δώσει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τον ΜΘ πέραν του έτους και ίσως τον αναδείξει ως ένα πολύτιμο εργαλείο για την πρόληψη νοσημάτων και την προαγωγή της υγείας. Δεν θα μπορούμε όμως να επωφεληθούμε από αυτά, αν πρώτοι οι επαγγελματίες υγείας δεν αποδεχτούν την αλλαγή της νοοτροπίας, και φανούν πρόθυμοι να αναθεωρήσουν τη στάση τους ή/και ακόμη περισσότερο, δεν κινητοποιηθούν ν’ αναστρέψουν την κρατούσα άποψη μέσω της εκπαίδευσης.

Βιβλιογραφία

1. WHO/UNICEF. Global Strategy on Infant and Young Child Feeding. 2003. http://www.who.int/nutrition/publications/gs_infant_feeding_text_eng.pdf
2. ABM, Academy of Breastfeeding Medicine. Position Statement on Breastfeeding. Breastfeed Med 2008;4(3):267-70.
3. ΑΑP, American Academy of Pediatrics. Section on Breastfeeding. Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics 2012;129:e827-41.
4. Jones G, Steketee, Black R, Bhutta RE, Morris SS. How many child deaths can we prevent this year? Lancet 2003;362(9377):65-71
5. Smith JP, Harvey PJ. Chronic disease and infant nutrition: is it significant to public health? Public Health Nutr 2010;14(2):279-89.
6. Macadam PS, Dettwyler KA. A Time to Wean in Breastfeeding: Biocultural Perspectives, 1995.
7. AAP, American Academy of Pediatrics. Section of Breastfeeding. Breastfeeding and the use of human milk. Pediatrics 2005;115(2):496–506
8. AAFP, The American Academy of Family Physicians. Position Paper on Breastfeeding. 2008.
9. Γάκη Ε, Παπαμιχαήλ Δ, Σαραφίδου Γ, Παναγιωτόπουλος Τα, Αντωνιάδου Ι. Έκθεση: Εθνική μελέτη συχνότητας και προσδιοριστικών παραγόντων θηλασμού. Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, Ιούλιος 2009.
10. Kendall-Tackett KA, Sugarman M. The social consequences of long-term breastfeeding. J Hum Lact1995;11:179–83.
11. Ruowei L, Fridinger F, Grummer-Strawn L. Public perceptions on breastfeeding constraints. J Hum Lact 2002;18:227–35.
12. Cockerham-Colas L, Geer L, Benker K, Joseph MA. Exploring and influencing the knowledge and attitudes of health professionals towards extended breastfeeding. Breastfeed Med. 2012 Jun;7(3):143-50.
13. Victora, C. G. et al. Is prolonged breastfeeding associated with malnutrition? Am J Clin Nutr 1984; 39:307-14.
14. Jelliffe DB and Jelliffe EFP. The volume and composition of human milk in poorly nourished communities: A review. Am J Clin Nutr 1978; 31:492-509.
15. Dewey KG. Nutrition, growth, and complementary feeding of the breastfed infant.Pediatr Clin North Am. 2001;48(1):87-104
16. Mandel D, Lubetzky R, Dollberg S, Barak S, Mimouni FB. Fat and Energy Contents of Expressed Human Breast Milk in Prolonged Lactation. Pediatrics 2005;116:e432-e435.
17. Goldman AS, Goldblum RM, Garza C. Immunologic components in human milk during the second year of lactation. Acta Paediatr Scand 1983;722:133-4.
18. Briend A, Wojtyniak B, Rowland MG. Breast feeding, nutritional state, and child survival in rural Bangladesh. Br Med J 1988;296:879-82.
19. Labbok MH, Clark D, Goldman AS. Breastfeeding: maintaining an irreplaceable immunological resource. Nat Rev Immunol. 2004;4(7):565-72.
20. Lawrence RA, Lawrence RM. Breastfeeding: A Guide for the Medical Profession, 7th ed. St. Louis: Mosby, 2011, p. 153-195.
21. Hanson L. Immunobiology of human milk: How breastfeeding protects babies. Hale Publishing, 2004.
22. Hartmann P. Stem cells in breast milk. 7th International Breastfeeding and Lactation Symposium 2012.
23. Ballard O, Morrow AL. Human milk composition: nutrients and bioactive factors. Pediatr Clin North Am. 2013;60(1):49-74.
24. Ygberg S, Nisson A. The developing immune system – from foetus to toddler. Acta Paediatr. 2012;101(2):120-7
25. Limeira AB, Aquiar CM, de Lima Bezerra NS, Camara AC. Association between breastfeeding and the development of breathing patterns in children. Eur J Pediatr 2013;172(4):519-24.
26. Martin RM, Ebrahim S, Griffin M, Davey Smith G, Nicolaides AN, Georgiou N et al. Breastfeeding and Atherosclerosis: Intima-Media Thickness and Plaques at 65-Year Follow-Up of the Boyd Orr Cohort. Arterioscler Thromb Vasc Bio 2005;25(7):1482-8.
27. Girardet JP, Rieu D, Bocquet A, Bresson JL, Chouraqui JP, Darmaun D et al. Childhood diet and cardiovascular risk factors. Arch Pediatr. 2010;17(1):51-9.
28. Parikh NI, Hwang SJ, Inglesson E, Benjamin EJ, For CS, Vasan RS et al. Breastfeeding in infancy and adult cardiovascular disease risk factors. Am J Med. 2009;122(7):656-63.
29. Veena SR, Krishnaveni GV, Wills AK, Hill JC, Karat SC, Fall CH. Glucose tolerance and insulin resistance in Indian children: relationship to infant feeding pattern. Diabetologia. 2011;54(10):2533-7.
30. Savilahti VM, Tainio VM, Salmenpera L, Simes VA, Perheentura J. Prolonged exclusive breast feeding and heredity as determinants in infantile atopy. Arch Dis Child 1987;62(3):269-73.
31. Kull I, Wickman M, Lilja G, Nordvall SL, Pershagen C. Breast feeding and allergic diseases in infants-a prospective birth cohort study. Arch Dis Child. 2002;87(6):478-81.
32. Kobayashi HM, Scavone H, Ferreira RI, Gabil DG. Relationship between breastfeeding duration and prevalence of posterior crossbite in the deciduous dentition. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2010;137(1):54-8.
33. Mortensen EL, Michaelsen KF, Sanders SA, Reinsch JM. The Association Between Duration of Breastfeeding and Adult Intelligence. JAMA 2002;287(18):2365-71.
34. Kramer MS, Aboud F, Mironova E, Vanilovich I, Platt S et al. Breastfeeding and child cognitive development: new evidence from a large randomized trial. Arch Gen Psychiatry. 2008;65(5):578-84.
35. Oddy WH, Li J, Whitehouse AJO, Zubrick SR, Malacva E. Breastfeeding Duration and Academic Achievement at 10 Years. Pediatrics 2011;127(1):e137-45.
36. Quigley MA, Hockley C, Carson C, Kelly Y, Renfrew, Sacker A. Breastfeeding is associated with improved child cognitive development: a population-based cohort study. J Pediatr 2012;160(1):25-32.
37. Ferguson DM, Horwood LJ, Shannon FT. Breastfeeding and subsequent social adjustment in six- to eight-year-old children. J Child Psychol Psychiatr Allied Discip 1987;28(3):378-86.
38. Duazo P, Avila J, Kuzawa CW. Breastfeeding and later psychosocial development in the Philippines. Am J Hum Biol 2010;22(6):725-30.
39. Narvaez D, Panksepp J, Schore AN, Gleason TR. Evolution, Early Experience and Human Development. From Research to Practice and Policy. Oxford publishing, 2012.
40. Kennedy KI, Visness CM. Contraceptive efficacy of lactational amenorrhoea. Lancet. 199225;339(8787):227-30.
41. Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer. Breast cancer and breastfeeding: collaborative reanalysis of individual data from 47 epidemiological studies in 30 countries, including 50302 women with breast cancer and 96973 women without the disease. Lancet 2002;360(9328):187-95.
42. Jordan SJ, Siskind V, Green C, Whiteman DC, Webb FM . Breast-feeding and risk of epithelial ovarian cancer. Cancer Causes Control. 2012;21(1):106-9.
43. Sugawara Y, Kakizaki M, Nagai M, Tomata Y, Hoshi R, Watanabe I et al. Lactation pattern and the risk for hormone-related female cancer in Japan: the Ohsaki Cohort Study. Eur J Cancer Prev 2013;22(2):187-92.
44. Stuebe AM, Rich-Edwards JW, Willett WC, Manson JE, Miches KB. Duration of lactation and incidence of type 2 diabetes. JAMA 2005;294(20):2601-10.
45. Wiklund PK, Xu L, Wang Q, Mikkola T, Lyytikainen A, Volgyi E et al. Lactation is associated with greater maternal bone size and bone strength later in life. Osteoporos Int 2011;23(7):1939-45.
46. Da Costa TH, Bluck LJ. High lactation index is associated with insulin sensitivity. J Nutr Biochem. 2011;22(5):446-9.
47. Ram KT, Bobby P, Hailpern SM, Lo JC, Schocken M, Skunick J et al. Duration of lactation is associated with lower prevalence of the metabolic syndrome in midlife – SWAN, the study of women’s health across the nation. Am J Obstet Gynecol. 2008;198(3):e1-6.
48. Gunderson EP, Jacobs DR, Chiang V, Lewis CE, Feng J, Quesenberry CP et al. Duration of lactation and incidence of the metabolic syndrome in women of reproductive age according to gestational diabetes mellitus status: a 20-Year prospective study in CARDIA (Coronary Artery Risk Development in Young Adults). Diabetes 2010; 59(2):495-504.
49. Wiklund P, Xu L, Lyytikainen A, Saltevo J, Wang Q, Volovi E et al. Prolonged breast-feeding protects mothers from later-life obesity and related cardio-metabolic disorders. Public Health Nutr 2011;15(1):67-74.
50. Stuebe AM, Schwarz EB, Grewen K, Rich-Edwards JW, Michels KB, Foster EM et al. Duration of lactation and incidence of maternal hypertension: a longitudinal cohort study. Am J Epidemiol 2011;174(10):1147-58.
51. Lupton SJ, Chiu CL, Lujic S, Hennessy A, Lind JM. Association between parity and breastfeeding with maternal high blood pressure. Am J Obstet Gynecol 2013 [Epub ahead of print]
52. Schwarz EB, Ray RM, Stuebe AM, Allison MA, Ness RB, Freiberg MS et al. Duration of lactation and risk factors for maternal cardiovascular disease. Obstet Gynecol 2009;113(5):974-82.
53. Liu B, Beral V, Balkwill on behalf of the Million Women Study Collaborators. Childbearing, breastfeeding, other reproductive factors and the subsequent risk of hospitalization for gallbladder disease. Int J Epidemiol. 2009;38:312-8.
54. Karlson EW, Mandl LA, Hankinson SE, Grodstein F. Do breast-feeding and other reproductive factors influence future risk of rheumatoid arthritis? Results from the Nurses’ Health Study. Arthritis Rheum 2004;50(11):3458-67.
55. Pikwer M, Bergstorm U, Nilsson LA, Jacobsoon L, Bergluad G, Turesson C. Breast feeding, but not use of oral contraceptives, is associated with a reduced risk of rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis 2009;68(4):526-30.
56. De Silva M, Senarath U, Gunatilake M, Lokuhetty D. Prolonged breastfeeding reduces risk of breast cancer in Sri Lankan women: a case-control study. Cancer Epidemiol 2010;34(3):267-73.
57. Gulick EE. The effects of breastfeeding on toddler health. Pediatr Nurs 1986;12:51-4.
58. Mølbak K, Gottschau A, Aaby P, Hojlyng N, Ingholt A, da Silva AP. Prolonged breast feeding, diarrhoeal disease, and survival of children in Guinea-Bissau. BMJ 1994;308(6941):1403-6.
59. van den Bogaard C, van den Hoogen HJ, Huygen FJ, van Weel C. The relationship between breast-feeding and early childhood morbidity in a general population. Fam Med 1991;23(7):510-5.
60. Baby Friendly Initiative UNICEF UK
http://www.iser.essex.ac.uk/projects/breastfeeding
61. Martin RM, Goodall SH, Gunnell D, Davey Smith G. Breast feeding in infancy and social mobility: 60-year follow-up of the Boyd Orr cohort. Arch Dis Child. 2007;92(4):317-21.
62. Renfrew ΜR, Pokhrel S, Quigley M, McCormick F, Fox-Rushby J, Dodds R et al. Preventing disease and saving recourses: the potential contribution of increasing breastfeeding rates in the UK. October 2012, UNICEF-UK
63. Παπαβέντσης Σ. Επιστροφή στον μητρικό θηλασμό. Εκδόσεις Πατάκη 2011.
64. ΑΒΜ, Academy of Breastfeeding Medicine Press Release: ABM affirms breastfeeding beyond infancy as the biological norm, 2012.
65. Mohebbi SZ, Virtanen JI, Vahid-Golpayegani M, Venkahahti MM. Feeding habits as determinants of early childhood caries in a population where prolonged breastfeeding is the norm. Community Dent Oral Epidemiol 2008;36(4):363-9.
66. Nunes AM, Alves CM, Borba de Araujo F, Ortiz TM, Ribeiro MR et al. Association between prolonged breast-feeding and early childhood caries: a hierarchical approach. Community Dent Oral Epidemiol. 2012;40(6):542-9.
67. Kühn T, Kroke A, Remer T, Schönau E, Buyken AE. Is breastfeeding related to bone properties? A longitudinal analysis of associations between breastfeeding duration and pQCT parameters in children and adolescents. Matern Child Nutr 2012 [Epub ahead of print]
68. Ντολτό Φ. Μεγαλώστε σωστά το παιδί σας. Εκδόσεις Γιαλελλής 1990.
69. Winnicott D. Το παιδί, η οικογένεια και ο εξωτερικός του κόσμος. Εκδόσεις Καστανιώτη 2009.
70. Save the Children Report 2013. Superfood for babies. How overcoming barriers to breastfeeding will save children’s lives.

Σχετικά Άρθρα

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

top
Όροι Χρήσης | Εμπιστευτικότητα | Πνευματικά Δικαιώματα | Login