search
top

Μητρικό γάλα: δίνει ζωή στα πρόωρα

Το πιο σημαντικό και κρίσιμο φάρμακο για την πρόληψη προβλημάτων υγείας αλλά και για την θνησιμότητα των προώρων βρεφών λέγεται μητρικό γάλα. Είναι υποχρέωση όλων των μονάδων νεογνών να έχουν πλέον την σύγχρονη γνώση και να εφαρμόζουν συστηματικά πρακτικές που οδηγούν σε κατανάλωση μητρικού γάλακτος και στην επίτευξη του θηλασμού στα πρόωρα ή άρρωστα βρέφη στις εντατικές μονάδες νεογνών.

Προοπτική μελέτη του 2013 από την Ιατρική Σχολή του Σικάγο θέλησε να διερευνήσει κατά πόσο η μέση ποσότητα ανθρώπινου γάλακτος που χορηγείται σε πρόωρα την ημέρα κατά τον πρώτο μήνα της ζωής τους σχετίζεται με την συχνότητα λοιμώξεων, σηπτικών επεισοδίων και το οικονομικό κόστος για το νοσοκομείο.
Μελετήθηκαν 285 βρέφη, σχεδόν όλα έλαβαν κάποιες ποσότητες ανθρώπινου γάλακτος κατά την διάρκεια της νοσηλείας τους με μέση πρόσληψη περίπου 50ml ανά κιλό το 24ωρο.
Οι μελετητές βρήκαν ότι, ακόμα και συνυπολογίζοντας τους υπόλοιπους παράγοντες που μπορούν να αυξάνουν τον κίνδυνο λοιμώξεων και σήψης στα πρόωρα, όσο λιγότερο μητρικό ή ανθρώπινο γάλα έπαιρναν τόσο αυξάνονταν οι πιθανότητες να εμφανίσουν σήψη. Για κάθε αύξηση στην ποσότητα που τα πρόωρα κατανάλωναν σε ανθρώπινο γάλα κατά 10ml ανά κιλό την ημέρα, οι πιθανότητες για εμφάνιση σηπτικού επεισοδίου μειώνονταν κατά 19%.
Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ότι το άμεσο οικονομικό κόστος για το νοσοκομείο μειωνόταν σημαντικά με την αυξανόμενη δόση ανθρώπινου γάλακτος, αποκαλύπτοντας μια δοσο-εξαρτώμενη σχέση. Το μέσο κόστος για το νοσοκομείο για βρέφη που είχαν την λιγότερη πρόσληψη ανθρώπινου γάλακτος ήταν κατά 30 χιλιάδες δολάρια πιο μεγάλο σε σύγκριση με το κόστος για τα βρέφη που έπαιρναν τουλάχιστον 50ml ανά κιλό μητρικού γάλακτος ή γάλακτος δότριας κάθε μέρα. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματά τους είναι μάλλον υπο-εκτίμηση, γιατί υπολόγισαν μόνο τις άμεσες οικονομικές συνέπειες και όχι τις έμμεσες – indirect cost – , γιατί δεν υπολογίστηκε το έξτρα κόστος από την εργασία των γιατρών και του προσωπικού, και γιατί τέλος δεν υπολογίστηκε το κόστος για το σύστημα υγείας από την αυξημένη νοσηρότητα αυτών των παιδιών όταν βγαίνουν από την εντατική μονάδα και πηγαίνουν σπίτι. Το κοινωνικό κόστος που σχετίζεται με τις μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία και στην ψυχοκινητική ανάπτυξη αυτών των παιδιών δεν περιορίζεται στην νοσηλεία τους στην μονάδα αλλά και είναι εμφανές και χρόνια αργότερα.

Αυτή η έρευνα – και όχι μόνο αυτή φυσικά – παρέχει εντυπωσιακά στοιχεία για να δείξει στους υπεύθυνους των πολιτικών υγείας και στους διοικητές των νοσοκομείων και των νεογνικών μονάδων ότι η βελτίωση στις ποσότητες χορήγησης ανθρώπινου γάλακτος μπορεί να μειώσει σημαντικά τα προβλήματα υγείας στα πρόωρα, την θνητότητά τους και να εξοικονομήσει σημαντικά χρήματα για το νοσοκομείο. Η έρευνα έγινε μάλιστα σε μια νεογνική μονάδα που ούτως ή άλλως έχει υψηλά ποσοστά στην χρήση ανθρώπινου γάλακτος σε πρόωρα ή άρρωστα νεογνά, φανταστείτε πόσο μεγαλύτερα τα προβλήματα και το κόστος είναι σε μονάδες όπως υπάρχουν πολλές στην χώρα μας όπου η χρήση ανθρώπινου γάλακτος είναι ελάχιστη.

Αλλά αυτά που μετράμε σε χρήματα και σε προβλήματα υγείας είναι η μικρή εικόνα. Η μεγάλη εικόνα είναι το τι κάνουμε για να ενθαρρύνουμε την σύνδεση αυτών των άρρωστων ή πρόωρων βρεφών με την μητέρα τους και τους γονείς τους, πράγματα που είναι εντελώς κρίσιμα εφ’ όρου ζωής για το παιδί και για την ισορροπία της οικογένειας. Οι μητέρες που γεννούν ένα πρόωρο βρέφος υφίστανται ένα σοκ, έχοντας το μωρό τους για εβδομάδες ή και μήνες σε εντατική μονάδα. Συχνά το να χορηγήσουν το γάλα τους στο μωρό τους είναι ο κρίσιμος σύνδεσμος από τον οποίο κρέμονται, το μοναδικό πράγμα που μια μητέρα μπορεί να κάνει σε αυτήν την περίπτωση, για να νιώσει χρήσιμη για το παιδί της που είναι άρρωστο και κινδυνεύει να πεθάνει, η μοναδική της ενέργεια που μπορεί να βελτιώσει την υγεία του ή ακόμα και να σώσει την ζωή του, η σημαντική κίνηση που την βοηθά να προσαρμοστεί στο σοκ της εντατικής νοσηλείας και να ανακουφιστεί από τις ενοχές της και το αίσθημα αποτυχίας για το ότι γέννησε πρόωρα. Οι μητέρες αυτές βασίζονται στην πίστη τους ότι το γάλα τους έχει θεραπευτικές ιδιότητες για το εύθραυστο νεογέννητό τους, ότι το γάλα τους δίνει ζωή στο μωρό τους που είναι περικυκλωμένο από ψυχρά μηχανήματα και καλώδια. Ακόμα και μητέρες προώρων που δεν είχαν σκοπό να θηλάσουν το παιδί τους με την κατάλληλη ενθάρρυνση αποκτούν πίστη στο γάλα τους και κινητοποιούνται να κάνουν συστηματικά αντλήσεις με θήλαστρο, βοηθώντας παράλληλα την ψυχολογία τους και αντιμετωπίζοντας επιτυχώς το στρες της εντατικής.

Οι μητέρες προώρων λοιπόν πρέπει να ενθαρρύνονται και να υποστηρίζονται με γνώση και κατάλληλες πρακτικές να αυξήσουν την παραγωγή στο γάλα τους και να κάνουν αντλήσεις για το παιδί τους. Οι τράπεζες ανθρώπινου γάλακτος δότριας συμπληρώνουν χρήσιμα, αλλά δεν πρέπει μια νεογνική μονάδα να βασίζεται αποκλειστικά σε αυτές. Αντίθετα, πρέπει να υπάρχει προτεραιότητα για τις πολιτικές της και για το προσωπικό της να υποστηρίζεται η βιολογική μητέρα του προώρου να παρέχει το γάλα της. Πέρα από το γεγονός ότι το δικό της γάλα είναι μοναδικά κατάλληλο για το μωρό της την κάθε συγκεκριμένη στιγμή, πέρα από το γεγονός ότι οι μητέρες με την διαδικασία της άντλησης βοηθιούνται να προσαρμοστούν στην νέα στρεσογόνα κατάσταση, το κόστος για την πολιτεία και για το νοσοκομείο είναι πολύ μικρότερο εάν ενθαρρύνουμε το γάλα της μαμάς παρά γάλα δότριας ή γάλα φόρμουλα. Αυτό αποδεικνύει πρόσφατη μελέτη σε νεογνική μονάδα στις ΗΠΑ. Οι νεογνικές μονάδες στην χώρα μας πρέπει όλες να οργανώσουν επειγόντως την δημιουργία τράπεζας ανθρώπινου γάλακτος στους χώρους τους, αλλά κυρίως να οργανώσουν συστηματική ενθάρρυνση ώστε σε κάθε νοσηλευόμενο βρέφος να δίνεται το γάλα της βιολογικής του μητέρας.

Αλλά πέρα από την χορήγηση του γάλακτός της, είναι κρίσιμο η μητέρα από την αρχή να συμμετέχει στην φροντίδα του άρρωστου προώρου της, να ενθαρρύνεται να είναι μαζί του 24 ώρες το 24ωρο και να το έχει αγκαλιά (kangaroo care). Οι νεογνικές μονάδες είναι απαραίτητο να αναπτύξουν και να ακολουθούν κλινικά πρωτόκολλα για το πώς το προσωπικό τους θα ενθαρρύνει από νωρίς την φροντίδα Καγκουρώ. Όπως καταδεικνύει ένα τέτοιο πρωτόκολλο εντατικής μονάδας νεογνών στην Ιταλία, το προσωπικό:
• Πρέπει να προετοιμάζει κατάλληλα όλες τις μητέρες για την φροντίδα του προώρου τους στην αγκαλιά τους, και να προετοιμάζει το περιβάλλον της μονάδας κατάλληλα
• Να έχει γνώσεις και δεξιότητες για το πώς θα ετοιμάσει πρακτικά την μητέρα να πάρει αγκαλιά το νοσηλευόμενο πρόωρό της, πως θα εκτιμήσει το πρόωρο στην αγκαλιά της μητέρας του και πως θα οδηγήσει σε μια επιτυχημένη συνεδρία Kangaroo care, πράγματα που διδάσκονται και είναι ολόκληρη επιστήμη.

Και για να υποστηριχθεί πλήρως η παροχή μητρικού γάλακτος και ο θηλασμός σε εντατικές νεογνών, είναι απαραίτητο να υπάρχουν επαγγελματίες με συγκεκριμένη εξειδίκευση στο αντικείμενο. Πέρα από τους πιστοποιημένους συμβούλους γαλουχίας που δουλεύουν στο νοσοκομείο και καθοδηγούν τις μητέρες στις περισσότερες νεογνικές μονάδες στις ΗΠΑ, κρίσιμος είναι και ο ρόλος έμπειρων μητέρων ή εθελοντριών που μπορούν να παρέχουν συστηματική στήριξη στις μητέρες με την συνεργασία και ενεργό ενθάρρυνση του προσωπικού της μονάδας.
Και ενώ στην Ελλάδα του 2013 αυτά δεν υπάρχουν συνήθως ούτε στην φαντασία, νεογνικές μονάδες αλλού έχουν προχωρήσει ακόμα παραπέρα. Η τριτοβάθμια νεογνική μονάδα του Πανεπιστημίου Rush του Σικάγο έχει αναπτύξει ένα πρόγραμμα διορισμού συμβούλων θηλασμού στους χώρους της. Πρόκειται για έμπειρες στον θηλασμό μητέρες, συχνά προηγούμενων προώρων που πέρασαν χρόνο στην εντατική, ή συμβούλους θηλασμού της La Leche League. Αυτές οι έμπειρες μητέρες πληρώνονται στο συγκεκριμένο νοσοκομείο στις ΗΠΑ για να δουλεύουν σε αγαστή συνεργασία με τις νοσοκόμες, τις μαίες και τους γιατρούς της εντατικής, ως καθημερινό και αναπόσπαστο μέρος της ομάδας φροντίδας και των επισκέψεων των γιατρών. Οι γυναίκες αυτές ξοδεύουν χρόνο με τις μητέρες, συζητούν, τις προετοιμάζουν για τον ρόλο τους στην παροχή γάλακτος στο μωρό τους, κρατούν επικοινωνία, οργανώνουν ομαδικές συναντήσεις υποστήριξης μέσα και έξω από την μονάδα, ενημερώνουν για το πώς λειτουργεί η γαλουχία, για τα πρακτικά θέματα των αντλήσεων, της υγιεινής, της αποθήκευσης και της μεταφοράς του μητρικού γάλακτος, διασφαλίζουν την χρήση κατάλληλου νοσοκομειακού θηλάστρου και την συνεχή ενοίκιασή του για την κάθε μητέρα, δίνουν κατάλληλο γραπτό πληροφοριακό υλικό, συμμετέχουν στις διαδικασίες εξιτηρίου και βλέπουν τις μητέρες στο σπίτι τους μετά το εξιτήριο, συντονίζουν εθελοντικές ομάδες υποστήριξης θηλασμού και εκπαιδεύουν άλλες μητέρες για να συνεχίσουν το έργο τους.

22 χρόνια πριν η UNICEF όρισε τις πρακτικές που είναι σύγχρονες με την επιστημονική πραγματικότητα και οδηγούν σε βέλτιστη υγεία των νεογέννητων, στα Δέκα Βήματα για Φιλικά προς τα Βρέφη μαιευτήρια και νοσοκομεία. Σήμερα, η ανάγκη επέκτασης αυτών των εκσυγχρονισμένων επιστημονικά τεκμηριωμένων πρακτικών έχει οδηγήσει σε αντίστοιχα κλινικά πρωτόκολλα για χώρους έξω από τα κλασσικά μαιευτήρια (στην κοινότητα, σε ιατρεία πρωτοβάθμιας περίθαλψης, στα Πανεπιστήμια, στις πόλεις, στις παιδιατρικές κλινικές και στις νεογνικές μονάδες). Ομάδα Ειδικών από όλον τον κόσμο έχουν καταλήξει στις Συστάσεις και στα Δέκα Βήματα για επιτυχημένο θηλασμό σε μονάδες εντατικής θεραπείας νεογνών:

Βήμα 1ο: Να υπάρχει γραπτή πολιτική για τον μητρικό θηλασμό και το μητρικό γάλα που συστηματικά διδάσκεται σε όλο τα προσωπικό επαγγελματιών υγείας της νεογνικής μονάδας
Βήμα 2ο: Να εκπαιδεύονται όλα τα μέλη του προσωπικού της μονάδας κατάλληλα με ειδική γνώση και δεξιότητες αναγκαίες για να εφαρμοστεί η πολιτική θηλασμού για τα νοσηλευόμενα πρόωρα ή άρρωστα νεογνά
Βήμα 3ο: Να ενημερώνονται όλες οι έγκυες γυναίκες που νοσηλεύονται και βρίσκονται σε κίνδυνο για πρόωρο τοκετό ή για γέννηση ενός άρρωστου βρέφους σχετικά με την σπουδαιότητα του μητρικού γάλακτος, την διαχείριση της γαλουχίας και του θηλασμού.
Βήμα 4ο: Να ενθαρρύνεται από την αρχή της ζωής του προώρου συνεχής, και παρατεταμένη επαφή δέρμα με δέρμα της μητέρας με το βρέφος (kangaroo mother care) χωρίς να τίθενται αναίτιοι περιορισμοί
Βήμα 5ο: Να δείχνεται στις μητέρες πώς να ξεκινούν και πώς να διατηρούν την γαλουχία τους και πώς να εγκαθιστούν πρώιμα άμεσο θηλασμό στο στήθος με μόνο κριτήριο την σταθερότητα του βρέφους
Βήμα 6ο: Να μην δίνεται στα νεογέννητα βρέφη κανένα άλλο υγρό ή τροφή πέραν του μητρικού γάλακτος, εκτός εάν υπάρχουν σαφείς και συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις
Βήμα 7ο: Να ενδυναμώνονται οι μητέρες και να ενθαρρύνονται να παραμένουν με τα βρέφη τους 24 ώρες το 24ωρο
Βήμα 8ο: Να ενθαρρύνεται η σίτιση του νεογνού κατά απαίτηση ή, όταν χρειάζεται, η σίτιση του νεογνού μερικώς κατά απαίτηση, ως μια μεταβατική στρατηγική για πρόωρα και άρρωστα βρέφη
Βήμα 9ο: Να χρησιμοποιούνται εναλλακτικές μορφές σίτισης εκτός του μπιμπερό μέχρις ότου ο άμεσος θηλασμός στο στήθος εγκατασταθεί και να χρησιμοποιούνται πιπίλες και ψευδοθηλές μόνο για λόγους που μπορούν να αιτιολογηθούν
Βήμα 10ο: Να προετοιμάζονται οι γονείς του προώρου που πλησιάζει στο εξιτήριο για συνεχιζόμενο θηλασμό στο σπίτι και να διασφαλίζεται πρόσβαση της οικογένειας σε υπηρεσίες υποστήριξης στο σπίτι μετά το εξιτήριο από την μονάδα.

Τέλος απαραίτητη προυπόθεση για μια νεογνική μονάδα να χαρακτηριστεί ως Φιλική προς τα Βρέφη είναι να τηρείται παντού και πάντα και να μην παραβιάζεται ο Διεθνής Κώδικας Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος, να προστατεύεται δηλαδή ο θηλασμός από την ανεξέλεγκτη προώθηση φόρμουλας για πρόωρα και άλλων υποκατάστατων μητρικού γάλακτος μέσα στους χώρους του.

Πηγές:
Patel AL et al. Impact of early human milk on sepsis and health-care costs in very low birth weight infants. J Perinatol 2013 published online.

Από το Journal of Human Lactation, Volume 29, Number 3, August 2013: Special Issue, Breastfeeding and Human Milk in Neonatal Intensive Care.
• Nyqvist KH et al. Expansion of the Baby Friendly Hospital Initiative Ten Steps to Successful Breastfeeding into Neonatal Intensive Care: Expert Group Recommendations.
• Meier PP et al. Breastfeeding Peer Counselors as Direct Lactation Care Providers in the Neonatal Intensive Care Unit.
• Davanzo R et al. Intermittent Kangaroo Mother Care: A NICU Protocol.
• Rossman B et al. “I Have Faith in My Milk”: The Meaning of Millk for Mothers of Very Low Birth Weight Infants Hospitalized in the Neonatal Intensive Care Unit.
• Jegier BJ et al. The Institutional Cost of Acquiring 100ml of Human Milk for Very Low Birth Weight Infants.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2013

Σχετικά Άρθρα

top
Όροι Χρήσης | Εμπιστευτικότητα | Πνευματικά Δικαιώματα | Login