search
top

Συνέντευξη στο περιοδικό Natura 05 14

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Natura τον Μάιο 2014 – τεύχος 49, www.naturanrg.gr

Επιστροφή στο μητρικό θηλασμό

Ο θηλασμός συνιστά ανθρώπινο δικαίωμα για κάθε μητέρα και για κάθε παιδί που έρχεται σε αυτόν τον κόσμο. Κι όμως, εννιά στις δέκα μητέρες στην Ελλάδα ξεκινούν να θηλάζουν το μωρό τους … για να εγκαταλείψουν την προσπάθεια πρόωρα μέσα στις επόμενες εβδομάδες από τη γέννηση, ερχόμενες συστηματικά αντιμέτωπες με δεκάδες εμπόδια στο θηλασμό, με ελλιπή υποστήριξη και με υπονόμευση. Για το σημαντικό αυτό θέμα που δεν αφορά μόνο τις νέες μαμάδες αλλά την ελληνική οικογένεια και το μεγάλωμα της νέας γενιάς, μιλήσαμε με τον παιδίατρο κ. Στέλιο Παπαβέντση, Πιστοποιημένο Σύμβουλο Γαλουχίας.

9 στις 10 Ελληνίδες εκφράζουν την επιθυμία, πριν, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους ή αμέσως μετά, να θηλάσουν το μωρό τους. Σύμφωνα όμως με μελέτες της τελευταίας δεκαετίας που διενεργήθηκαν στην περιοχή της Αττικής, μόνο 3 στις 10 μητέρες προσφέρουν στο παιδί το στήθος τους σαράντα ημέρες μετά τον τοκετό. Λιγότερες από δύο στις δέκα Ελληνίδες ξεκινούν αποκλειστικό θηλασμό, δηλαδή δίνουν μόνο το δικό τους γάλα στο παιδί. Έξι μήνες μετά τη γέννα το ποσοστό του θηλασμού στην Ελλάδα είναι κάτω από 10%, του αποκλειστικού δε κάτω από 3%.

Τι συμβαίνει λοιπόν με τις Ελληνίδες; Τι συμβαίνει με το 80% των εγκύων που ήθελαν να θηλάσουν αλλά, έξι μήνες αργότερα, δίνουν μπιμπερό στο μωρό τους;  Μήπως δεν προσπαθούν αρκετά;

Οι περισσότερες παρασύρονται από ένα ποτάμι που οδηγεί μαζικά τις μητέρες στην κουλτούρα του μπιμπερό. Βαθιά εγκατεστημένη από τις προηγούμενες γενιές, κατά τις δεκαετίες του ’70 και ’80 στην Ελλάδα, η κουλτούρα του μπιμπερό και του υποκατάστατου μητρικού γάλακτος στην βρεφική διατροφή μεταφράζεται σε μια σειρά από πολυεπίπεδα εμπόδια προς τον θηλασμό (ανύπαρκτη προγεννητική ενημέρωση, απομάκρυνση από την μητέρα στο μαιευτήριο και επιβολή μπιμπερό χωρίς ιατρική ένδειξη, ανεπαρκής εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας να διδάξουν τις τεχνικές του θηλασμού, απουσία υποστήριξης από το περιβάλλον της μητέρας, και, κυρίως, συστηματική παραπληροφόρηση και προπαγάνδα για τα υποκατάστατα μητρικού γάλακτος από τις εταιρίες άμεσα και έμμεσα, μέσα από το σύστημα υγείας, τα ΜΜΕ, τα περιοδικά για γονείς, τα σούπερ μάρκετ), εμπόδια που μόνο λίγες αποφασισμένες και ανεξάρτητα ενημερωμένες γυναίκες καταφέρνουν να υπερβούν και να φτάσουν σε αποκλειστικό θηλασμό του παιδιού τους.

 Ποια είναι τα οφέλη του μητρικού θηλασμού; (ψυχικά, σωματικά, νοητικά). Πότε και πώς θα πρέπει να προετοιμαστεί μια μέλλουσα μαμά για το θηλασμό;

Ο θηλασμός είναι το φυσιολογικό στην ανατροφή των μικρών παιδιών, μόνο που η συστηματική παρέκκλιση των προηγούμενων δεκαετιών έχει μετατρέψει το φυσιολογικό σε σπανιότητα. Η ερώτησή σας περιέχει διαστρέβλωση της πραγματικότητας, γιατί το ζήτημα δεν είναι αν έχει οφέλη μια φυσιολογική, μέση και όχι ιδανική κατάσταση, αλλά αν ενέχει κινδύνους η αντίθετή της τεχνητή και επιβαλλόμενη. Αν το δείτε με αυτήν την σκοπιά, οι κίνδυνοι υγείας σε μητέρα και βρέφος από την διακοπή του αποκλειστικού θηλασμού και την σίτιση με υποκατάστατο είναι υπαρκτοί και σημαντικοί. Δεν προστατεύεται τόσο το παιδί που θηλάζει από ωτίτιδες ή από παχυσαρκία, όσο εκείνο που δεν θηλάζει παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο για ωτίτιδες και για παχυσαρκία.

Η προετοιμασία της γυναίκας πρέπει να γίνεται πριν την γέννηση με έμφαση στην ανεξάρτητη από εμπορικά συμφέροντα ενημέρωση και στο πρακτικό σκέλος. Μεγάλη ευθύνη σε αυτό έχουν οι μαιευτήρες και οι μαίες της χώρας. Υπάρχουν δείγματα πολύ καλής δουλειάς σε προγεννητικό επίπεδο, αλλά πρέπει να γενικευτούν και να είναι διαθέσιμα σε κάθε έγκυο. Μεγάλη προσοχή σε πηγές μη ανεξάρτητες που διαστρεβλώνουν την επιστημονική πραγματικότητα (που μπορεί να αφορούν σεμινάρια σε καταστήματα, σε ιδιωτικά μαιευτήρια, βιβλία για γονείς και άλλα). Η παραπληροφόρηση για την βρεφική διατροφή είναι τεράστια εκεί έξω, και κάθε γονιός που έχει έστω προσπαθήσει τον θηλασμό έχει να αναφέρει εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις που άκουσε για θέματα θηλασμού. Μόνη εγγύηση επομένως μπορεί να είναι η έγκυρη ενημέρωση από ανθρώπους πιστοποιημένους για τις γνώσεις και την εμπειρία τους, όπως οι πιστοποιημένοι σύμβουλοι γαλουχίας IBCLC, οι εθελόντριες σύμβουλοι θηλασμού La Leche League, μαίες και παιδίατροι με πιστοποιημένη και ανεξάρτητη από τις εταιρίες μετεκπαίδευση στην βρεφική διατροφή.

 Υποστηρίζετε ότι ο μητρικός θηλασμός είναι εθνικό θέμα και όχι απλά προσωπική επιλογή;  Γιατί η χώρα μας δεν υπερασπίζει ενεργά τη μητρότητα, τη γαλουχία και το μητρικό θηλασμό;

Τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής κάθε ανθρώπου είναι τα πιο κρίσιμα για την διαμόρφωση της προσωπικότητάς του, της ψυχικής και σωματικής του υγείας. Κάθε χώρα που οραματίζεται κάποιο καλύτερο μέλλον οφείλει να επενδύσει σε οικονομικούς και λοιπούς πόρους σε αυτά τα τρία χρόνια. Κάθε μικρή επένδυση μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη σε βάθος δεκαετιών.

Η αύξηση στα ποσοστά μητρικού θηλασμού στην Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τόσο άμεσα όσο και σε βάθος δεκαετιών την οικονομία της.

Υπολογίστηκε ότι μια αύξηση των ποσοστών του θηλασμού στην Μεγάλη Βρετανία μόλις κατά 1% μπορεί να οδηγήσει σε τέτοια αύξηση του δείκτη νοημοσύνης στον πληθυσμό των παιδιών, που να αποφέρει περίπου 300 εκατομμύρια λίρες κάθε χρόνο λόγω  αύξησης της παραγωγικότητας.

Στις ΗΠΑ υπολόγισαν ότι εάν θήλαζαν περισσότερο τα παιδιά τους θα εξοικονομούσαν 13 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο και θα γλίτωναν 911 θανάτους βρεφών τον χρόνο.

Σύμφωνα με οικονομοτεχνική μελέτη στην Ελλάδα, εάν τα συνομήλικά μου βρέφη θήλαζαν περισσότερο και λαμβάνοντας υπόψη μόλις τέσσερις από τις πολλές ασθένειες από τις οποίες προστατεύει ο θηλασμός, θα εξοικονομούσαμε τουλάχιστον 70 εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο, ενώ θα γλιτώναμε το περιβάλλον από τα σκουπίδια 5 εκατομμυρίων αλουμινένιων κουτιών, από την κατανάλωση 11 εκατομμυρίων κιλοβατώρων ανά ώρα σε ηλεκτρική ενέργεια και την σπατάλη 50 εκατομμυρίων λίτρων νερού κάθε χρόνο.

Ο θηλασμός είναι ένα μικρό αλλά σημαντικό κομμάτι της εικόνας βρεφική και πρώτη παιδική ηλικία, φυσικά και δεν είναι από μόνος του πανάκεια. Κάθε ευρώ σε προώθηση του μητρικού θηλασμού, σε συνδυασμό με πολλές άλλες ενέργειες (προστασία της μητρότητας και της πατρότητας, προστασία της βρεφικής διατροφής από ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση και διαφήμιση, πόλεις φιλικές προς τα βρέφη, δραστηριότητες και ανέσεις για βρέφη και μητέρες κα) δεν πρόκειται να πάει ποτέ χαμένο, αλλά θα επιστρέψει στην χώρα πολλαπλάσιο.

 Αναφέρετε στο βιβλίο σας, το υποδειγματικό παράδειγμα της Βραζιλίας, που σε διάστημα 30 ετών αυξήθηκε θεαματικά η μέση διάρκεια γαλουχίας για κάθε νέα μαμά,  χάρη σε μια εξαιρετική καμπάνια προστασίας του μητρικού θηλασμού από την ίδια την πολιτεία. Πιστεύετε ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί και στη χώρα μας; Και πώς;

Το μόνο που απαιτείται είναι βούληση της πολιτείας. Το Δίκτυο Δράσης για την Βρεφική και Παιδική Διατροφή κατέθεσε τον Νοέμβριο του 2013 Έκθεση με τις παραβιάσεις των εταιριών υποκατάστατων μητρικού γάλακτος και την υπονόμευση του μητρικού θηλασμού στην χώρα σε όλους τους αρμόδιους φορείς. Ακόμα δεν έχουμε λάβει κάποια απάντηση, και φανταστείτε ότι υπάρχουν πολλά τεκμηριωμένα παραδείγματα παραβιάσεων ακόμα και της εθνικής νομοθεσίας για το θέμα, για τα οποία ο αρμόδιος φορέας, ο ΕΟΦ, θα έπρεπε, αν όχι να επιτηρεί ο ίδιος σύμφωνα με τον νόμο τις ενέργειες των εταιριών και να επιβάλλει κυρώσεις όπου χρειάζεται, τουλάχιστον να κινητοποιείται άμεσα όταν η ενεργός κοινωνία των πολιτών αναδεικνύει το πρόβλημα και τον θέτει προ των ευθυνών του.

Οι γονείς και τα παιδιά έχουν δικαίωμα να κάνουν επιλογές και να παίρνουν αποφάσεις, είτε να θηλάσουν είτε όχι, βασισμένες σε ανεξάρτητη και πλήρη επιστημονική ενημέρωση.

Η βιομηχανία γαλάτων  ποντάροντας στις δυσκολίες της γαλουχίας, δυστυχώς βρίσκει συμμάχους πολλούς  γιατρούς και τα μαιευτήρια που συστήνουν από την πρώτη μέρα του τοκετού το «χημικό» γάλα στη μητέρα.  Πόσο δύσκολο είναι αυτό ν’ αλλάξει στη χώρα μας;

Καταρχήν αυτό που λέτε «δυσκολίες γαλουχίας» είναι αποτέλεσμα δεκαετιών υπονόμευσης του μητρικού θηλασμού και ιατρικής συνενοχής και σύμπραξης με τις εταιρίες υποκατάστατων μητρικού γάλακτος. Ένα παράδειγμα, μικρό μόνο κομμάτι του παζλ: Η φύση προέβλεψε τα ανθρώπινα νεογέννητα να έχουν ενεργοποιημένα αντανακλαστικά κατά την κρίσιμη πρώτη ώρα της ζωής τους, να μένουν πάνω στην μητέρα τους και να έρχονται στο στήθος κάνοντας την πρώτη σύνδεση. Γνωρίζουμε όλοι νομίζω πολύ καλά ότι εάν ένα γατάκι που μόλις γεννήθηκε δεν έρθει αμέσως στην μητέρα του να θηλάσει και απομακρυνθεί από αυτή, τις επόμενες μέρες κινδυνεύει η μητέρα του να μην το αναγνωρίζει, εκείνο να μην μπορεί να θηλάσει και να κινδυνεύει να πεθάνει. Οι άνθρωποι ξέρετε είμαστε θηλαστικά, μπορεί να ακούγεται αυτονόητο αλλά δεν είναι, το έχουμε ξεχάσει. Αν δεν το είχαμε ξεχάσει, δεν θα βιαζόμασταν να πάρουμε το νεογέννητο μακριά από τη μάνα του, να το πλύνουμε από τις «βρώμικες» (!) εκκρίσεις, να το ντύσουμε όμορφα και να το αφήσουμε να κλαίει στο θάλαμο νεογέννητων μαζί με άλλα κακόμοιρα, ώσπου κάποιος τους χώνει στο στόμα ένα μπουκάλι για ψεύτικη παρηγοριά.

Γίνονται προσπάθειες για θετικές αλλαγές τα τελευταία χρόνια, αλλά αυτές στηρίζονται κυρίως στην πίεση από τα κάτω, δηλαδή σε απαίτηση πολλών γονιών για πιο σύγχρονη αντιμετώπιση στα μαιευτήρια, σε μεμονωμένους επαγγελματίες υγείας που συχνά δέχονται και ανηλεή πόλεμο από συναδέλφους της πεπατημένης. Μόνο η πολιτεία μπορεί να κάνει την προσπάθεια μαζική και συστηματική, απαιτώντας εναρμόνιση όλων με την επιστημονική πραγματικότητα.

Εάν ήμουν καρδιολόγος και δεν γνώριζα τις τεχνικές και μεθόδους και φάρμακα της τελευταίας γενιάς για σύγχρονη αντιμετώπιση της στεφανιαίας νόσου, δεν θα μπορούσα να δουλεύω. Έτσι και μια μαία και ένας παιδίατρος σήμερα δεν νοείται να μην έχει τις γνώσεις και δεξιότητες για να βοηθήσει αξιόπιστα μια μητέρα στην τοποθέτηση του μωρού της στο στήθος, στην σωστή σύλληψη του μαστού, και στην αναγνώριση σημαδιών, πείνας, κατάποσης και κορεσμού.

 Τι πρέπει να προσέξει μία μητέρα στην επιλογή γάλακτος ΕΓΑΒ αν τελικά χρειαστεί να καταφύγει σε αυτήν την λύση;

Μία από τις κλασσικές τακτικές των εταιριών ΕΓΑΒ είναι να διασπούν την αγορά σε πολλά κομμάτια, να προβάλλουν διαφορετικά «ειδικά» γάλατα – τα περισσότερα φτωχά επιστημονικά τεκμηριωμένα – ώστε ο γονιός να νομίζει ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των υποκατάστατων. Η αλήθεια είναι απλή: ο θηλασμός είναι ένα καινούργιο αυτοκίνητο που τρέχει με 150 χιλιόμετρα την ώρα, όλα τα υποκατάστατα μητρικού γάλακτος τρέχουν από 10 έως 20 χιλιόμετρα την ώρα. Μεταξύ 10 και 20 η διαφορά δεν είναι μεγάλη, μεταξύ 10 και 150 είναι.

Τι είναι τα Φιλικά προς τα Βρέφη Νοσοκομεία; Υπάρχουν στη χώρα μας;

Έχουν πιστοποιηθεί δύο στην Αθήνα, στο Αττικό και το Έλενα Βενιζέλου, από το 2011. Ωστόσο η διαδικασία της UNICEF απαιτεί διαρκεί επανέλεγχο, αν συνεχίζουν να τηρούνται τα στάνταρ, σαφή και εύκολο τρόπο ανάδειξης παραπόνων από τους καταναλωτές υγείας, δημοσίευση στο ευρύ κοινό των προβλημάτων και των επανα-αξιολογήσεων.

Όταν όμως μιλάμε για στάνταρ στην ποιότητα παροχής περιγεννητικής φροντίδας, όταν μιλάμε για τελευταίες επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές που κάθε επαγγελματίας υγείας οφείλει να εφαρμόζει, τι ακριβώς σημαίνει «Φιλικά προς τα Βρέφη» νοσοκομεία; Τα υπόλοιπα είναι «εχθρικά προς τα βρέφη», και αν ναι γιατί; Τα υπόλοιπα γιατί εφαρμόζουν παρωχημένες πρακτικές της δεκαετίας του ’70 και όχι τις σύγχρονες; Πρέπει λοιπόν αυτό που περιγράφεται ως «Φιλικό προς τα Βρέφη» να γίνει στάνταρ στην περιγεννητική φροντίδα κάθε μητέρας και κάθε βρέφους στην Ελλάδα, και πρέπει η πιστοποίηση να γίνει υποχρεωτική και απαραίτητη προυπόθεση για την συνέχιση της λειτουργίας κάθε μαιευτηρίου, ιδιωτικού ή δημόσιου στην Ελλάδα. Και αν κάποιος βιαστεί να πει ότι αυτό είναι μια εξωφρενική «κομμουνιστική» ιδέα, τότε ας κοιτάξει στην πολιτεία των ΗΠΑ Καλιφόρνια, που το 2013 αποφάσισε να νόμο να απαιτήσει από όλα τα μαιευτήριά της ακριβώς αυτό, με χρονοδιάγραμμα 2 ετών να εφαρμόσουν τις επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές, ή διαφορετικά να κλείσουν.

 

 

Σχετικά Άρθρα

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

top
Όροι Χρήσης | Εμπιστευτικότητα | Πνευματικά Δικαιώματα | Login