search
top

Βρεφικός ίκτερος και βρεφική διατροφή

 

1. Φυσιολογικός ίκτερος στα βρέφη

 

Ίκτερος είναι το κίτρινο χρώμα στο δέρμα εξαιτίας μιας ουσίας που λέγεται χολερυθρίνη. Τα μωρά γεννιούνται με ανώριμο συκώτι, με αποτέλεσμα να μη μπορούν να απομακρύνουν αποτελεσματικά αυτήν την ουσία. Αυτό σημαίνει ότι πολλά νεογνά θα εμφανίσουν το λεγόμενο φυσιολογικό ίκτερο, ένα εμφανές κίτρινο χρώμα ιδιαίτερα έντονο στις τρεις με τέσσερις ημέρες μετά τη γέννηση, το οποίο σταδιακά εξαφανίζεται μέσα στις επόμενες πρώτες εβδομάδες.

Στον φυσιολογικό ίκτερο το βρέφος δεν έχει συμπτώματα, είναι ζωηρό, μη ληθαργικό και θηλάζει κανονικά. Ο φυσιολογικός ίκτερος απαιτεί μόνο παρακολούθηση από τη μεριά του γιατρού. Εξετάσεις αίματος για την τιμή της χολερυθρίνης είναι καλό να γίνονται με περίσκεψη, εφόσον προκαλούν πόνο, μπορεί να αγχώσουν αναίτια και να δώσουν το έναυσμα για λανθασμένες πρακτικές. Εξάλλου υπάρχουν και αναίμακτες μέθοδοι για τη μέτρηση της χολερυθρίνης. Συχνά είναι αρκετή απλή έκθεση του μωρού στο φως της ημέρας για κάποια χρονικά διαστήματα μέσα στο 24ωρο.

 

2. Παθολογικός ίκτερος βρεφών

 

Αν ο ίκτερος είναι περισσότερο έντονος, τότε είναι παθολογικός και μπορεί να οφείλεται:

  • Σε κακή αρχή στον μητρικό θηλασμό ή λανθασμένες πρακτικές που οδηγούν το βρέφος σε απώλεια βάρους και αφυδάτωση
  • Ασυμβατότητας ομάδας αίματος ή Rhesus ή άλλων προβλημάτων του αίματος
  • Σε νόσο του ήπατος και της χολής
  • Σε λοίμωξη του βρέφους
  • Σε μειωμένη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα (συγγενής υποθυρεοειδισμός)
  • Σε συγγενή έλλειψη ενζύμου G-6-PD
  • Σε προωρότητα ή χαμηλό βάρος γέννησης

 

O γιατρός ανάλογα με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και την κατάσταση του βρέφους μπορεί να ζητήσει εξετάσεις για αποκλεισμό κάποιων ή όλων των παραπάνω καταστάσεων.

Το παιδί με παθολογικό ίκτερο συχνά φαίνεται άρρωστο, δεν τρώει καλά, είναι ληθαργικό, δεν ξυπνάει εύκολα για τάισμα ή έχει σκοτεινά ούρα και ωχρά κόπρανα. Μπορεί να κάνει εμετούς, να μην παίρνει βάρος ή να χάνει βάρος, να έχει συνεχές ευερέθιστο κλάμα. Παθολογικός είναι τέλος ο ίκτερος που γίνεται εμφανής από το πρώτο 24ωρο μετά την γέννηση.

 

Αν ο ίκτερος είναι έντονος είναι πιθανό να γίνει φωτοθεραπεία, να τοποθετηθεί δηλαδή το μωρό κάτω από μια λάμπα στο μαιευτήριο ώστε η χολερυθρίνη να απορροφηθεί πιο γρήγορα. Σε αυτήν την περίπτωση ο θηλασμός όχι μόνο πρέπει να συνεχιστεί, αλλά να γίνουν προσπάθειες για αποτελεσματικότερη τεχνική, καλύτερη τοποθέτηση και σύλληψη του στήθους από το παιδί, αποτελεσματική απομάκρυνση γάλακτος και πιο συχνό τάισμα στο στήθος, κατά απαίτηση και με τα πρώτα σημάδια πείνας του παιδιού. Τσάι, νερό, ζαχαρόνερο και ξένο γάλα δεν έχουν σημαντική θέση στην αντιμετώπιση του νεογνικού ικτέρου. Ακόμα και στις περιπτώσεις που η συνέχιση του άμεσου θηλασμού δεν είναι εφικτή, η καλύτερη λύση είναι να δοθεί το γάλα της μητέρας στο παιδί, με μέριμνα να διατηρηθεί η παραγωγή γάλακτος της μητέρας. Δηλαδή η μητέρα θα πρέπει να χρησιμοποιήσει καλό νοσοκομειακό θήλαστρο – το μόνο κατάλληλο για διατήρηση ή και αύξηση της μητρικής παραγωγής- τακτικά, τουλάχιστον 8 φορές το 24ωρο για όσο διάστημα το μωρό δεν μπαίνει άμεσα στο στήθος. Το γάλα που βγαίνει πρέπει να συλλέγεται ευλαβικά και να δίνεται κατά προτεραιότητα στο παιδί, κατά προτίμηση όχι με μπιμπερό – για να μην δημιουργηθεί σύγχυση θηλών – αλλά, ανάλογα με την κλινική κατάσταση και τις ιδιαίτερες συνθήκες, με ρινογαστρικό καθετήρα, με κυπελλάκι ή με σύριγγα.

Πολύ υψηλά επίπεδα χολερυθρίνης στο αίμα του παιδιού μπορούν να προκαλέσουν κερνίκτερο, μια σπάνια αλλά πολύ σοβαρή πάθηση με μόνιμα νευρολογικά προβλήματα. Σε σοβαρές περιπτώσεις γίνεται θεραπεία σε εντατική μονάδα νεογνών με αφαιμαξομετάγγιση.

 

3. Ίκτερος του «μη θηλασμού»

 

Πρόκειται για συχνή αιτία παθολογικού ή επιτεινόμενου φυσιολογικού ικτέρου. Ο θηλασμός δεν «προκαλεί» ίκτερο στα βρέφη, αλλά είναι η κακή αρχή, ο μη αποτελεσματικός θηλασμός που μπορεί να οδηγήσει σε παθολογικό ίκτερο λόγω αφυδάτωσης. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκύψει είτε στις 3-4 μέρες από την γέννηση είτε μετά την έξοδο του βρέφους από το μαιευτήριο, οπότε συχνά συνδέεται με συνεχιζόμενη απώλεια βάρους στο σπίτι.

Πρόκειται για γυναίκες που δεν έκαναν καλό ξεκίνημα, που δε θήλασαν αμέσως το μωρό τους, δεν έμαθαν τις σωστές τεχνικές για την τοποθέτηση του μωρού στο στήθος και το πιάσιμο της θηλής, που πήραν λάθος οδηγίες από επαγγελματίες υγείας για χρονικούς περιορισμούς στον θηλασμό, που δεν είχαν τα μωρά κοντά τους σε συνδιαμονή και δεν τα έβαζαν στο στήθος με τα σημάδια πείνας τους και έφυγαν από το μαιευτήριο χωρίς το μωρό να παίρνει στην πραγματικότητα γάλα από το στήθος και χωρίς ραντεβού στο σπίτι με ειδικό γαλουχίας για επανεκτίμηση μέσα σε 48 με 72 ώρες από την επιστροφή στο σπίτι. Τα μωρά αυτά επιστρέφουν σύντομα στο νοσοκομείο άρρωστα και αφυδατωμένα, με σημαντική πιθανότητα να πάθουν κερνίκτερο. Ωστόσο για τις περιπτώσεις αυτές φυσικά και δε «φταίει» ο θηλασμός αλλά φταίει η ανεπαρκής καθοδήγηση της νέας μητέρας στον θηλασμό, το ξεκίνημα στον θηλασμό με πολλά εμπόδια επιβαλλόμενα από ένα μαιευτήριο μη φιλικό προς τα βρέφη ή από λανθασμένες αντιλήψεις και πρακτικές της μητέρας, η κακή υποστήριξη της θηλάζουσας μητέρας από το σύστημα υγείας, που οδήγησε σε αναποτελεσματικό θηλασμό, μεγάλη απώλεια βάρους και σε ένα άρρωστο παιδί. Πρώιμος, ανεμπόδιστος, επιτυχημένος και αποτελεσματικός θηλασμός με σωστή καθοδήγηση από το μαιευτήριο και τακτική παρακολούθηση δε θα φέρει σχεδόν ποτέ ένα παιδί στο δρόμο του αφυδάτωσης και της σημαντικής απώλειας βάρους.

 

4. Παρατεταμένος ίκτερος μητρικού γάλακτος

 

Ο αποκλειστικός θηλασμός είναι ο φυσιολογικός τρόπος διατροφής για τα βρέφη. Ο φυσιολογικός ίκτερος είναι συχνά παρατεταμένος σε μωρά που θηλάζουν. Είναι πιθανό να παραμείνουν κίτρινα για αρκετές εβδομάδες, έως και τρεις μήνες. Η αιτία είναι άγνωστη αλλά το σίγουρο είναι ότι δεν πρόκειται για πρόβλημα υγείας. Τα μωρά αυτά είναι εντελώς φυσιολογικά και το επίμονο κιτρίνισμά τους δεν έχει καμία άμεση ή απώτερη συνέπεια. Τελευταίες έρευνες μάλιστα προσφέρουν ενδείξεις ότι ο παρατεταμένος ίκτερος του θηλασμού ίσως αποτελεί πλεονέκτημα για το μωρό που θηλάζει, σε σύγκριση με εκείνο που παίρνει μπιμπερό. Η χολερυθρίνη, η ουσία που προκαλεί τον ίκτερο, είναι αντιοξειδωτική ουσία και δυνητικά χρήσιμη, με θετικό ρόλο. Πολλές παράμετροι του ζητήματος βρίσκονται ακόμα υπό έρευνα. Εκείνο που οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν είναι ότι ένα βρέφος δύο μηνών που είναι ελαφρώς κίτρινο, θηλάζει αποκλειστικά και αποτελεσματικά, μεγαλώνει σωστά, .έχει φυσιολογικά κόπρανα (όχι άσπρα ή αποχρωματισμένα) και φυσιολογικά ούρα (όχι σκούρα ή υπέρχρωμα) και φαίνεται υγιές στην κλινική εξέταση του γιατρού, δεν χρειάζεται σε καμία περίπτωση να σταματήσει, είτε προσωρινά είτε μόνιμα, το θηλασμό. Πολλές μητέρες έχουν διακόψει τη γαλουχία αναίτια, ενάντια στα επιστημονικά δεδομένα. Ο γιατρός πρέπει να καθησυχάσει τον εαυτό του και τους γονείς, παραγγέλνοντας κάποιες απλές εξετάσεις ώστε να αποκλειστούν σπάνιες αιτίες παρατεταμένου ικτέρου, και έπειτα πρέπει να ενθαρρύνει τη συνέχιση της γαλουχίας. Εφόσον λοιπόν σε παρατεταμένο ίκτερο αποκλειστούν  – ανάλογα την κρίση του γιατρού και από το ιστορικό, την κλινική εξέταση ή τις εργαστηριακές εξετάσεις – άλλα πιθανά αίτια παρατεταμένου ικτέρου όπως η αιμόλυση, η νόσος ήπατος, ο υποθυρεοειδισμός, η ουρολοίμωξη και άλλες λοιμώξεις, τότε πρόκειται για τον ίκτερο μητρικού γάλακτος που συνιστά φυσιολογική κατάσταση. Συχνά η μόνη εξέταση που χρειάζεται είναι να βρεθεί η σχέση άμεσης-έμμεσης χολερυθρίνης. Αυτό θα βοηθήσει τον γιατρό να αποκλείσει παθήσεις του ήπατος για την αιτία του ικτέρου (ανεβασμένη άμεση ή συνδεδεμένη χολερυθρίνη). Άλλες εξετάσεις αίματος και ούρων μπορούν να αναζητήσουν περαιτέρω την αιτία του ικτέρου.

 

 

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2012

Σχετικά Άρθρα

top
Όροι Χρήσης | Εμπιστευτικότητα | Πνευματικά Δικαιώματα | Login