Πηγή: Silvers KM et al. Breastfeeding Protects against Current Asthma up to 6 Years of Age. J Pediatr. 2012 Jan 28. [Epub ahead of print]

Μετάφραση: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2012

Tα αποτελέσματα της έρευνας ελέγχθηκαν για μια σειρά πολλών παραγόντων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αθλητική επίδοση των παιδιών: η χώρα προέλευσης, το φύλο, η ηλικία, το στάδιο που βρίσκονταν στην εφηβεία, ο δείκτης μάζας σώματος (σχέση ύψους βάρους στο παιδί), η μάζα λίπους – σύνθεση του σώματος του παιδιού (FFM), το βάρος γέννησης, η αθλητική δραστηριότητα του παιδιού, το επίπεδο εκπαίδευσης της μητέρας.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο μεγαλύτερη ήταν η διάρκεια θηλασμού του παιδιού κατά τη βρεφική ηλικία, τόσο υψηλότερη ήταν η καρδιο-αναπνευστική του αντοχή, ανεξάρτητα από όλους τους παραπάνω παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Πιο αναλυτικά, παιδιά που είχαν θηλάσει περισσότερο από 3 μήνες ήταν πιο πιθανό να έχουν καλύτερη επίδοση στο τεστ σε σύγκριση με παιδιά που θήλασαν λιγότερο από 3 μήνες, και παιδιά που θήλασαν πάνω από 6 μήνες ήταν επίσης πιο πιθανό να έχουν καλύτερη επίδοση στο τεστ του ποδηλάτου σε σύγκριση με παιδιά που είχαν θηλάσει λιγότερο, ενώ πιθανότητα για χειρότερες επιδόσεις όλων είχαν τα παιδιά που δεν είχαν θηλάσει καθόλου. Αυτή η επίδραση ήταν σημαντική και στο δείγμα των παιδιών 10 ετών, αλλά και στο δείγμα των εφήβων 16 ετών. Ακόμα και παιδιά με μεγάλο ποσοστό λίπους ή παχύσαρκα ήταν πιο πιθανό να έχουν χειρότερες επιδόσεις αν δεν είχαν θηλάσει, σε σύγκριση με τα παιδιά με μεγάλο ποσοστό λίπους που είχαν θηλάσει.

Οι Ισπανοί ερευνητές συμπεραίνουν πως όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια του αποκλειστικού θηλασμού, τόσο μεγαλύτερο το όφελος στην καρδιο-αναπνευστική λειτουργία των παιδιών και των εφήβων. Η σημαντική αυτή μελέτη δείχνει πόσο κρίσιμη είναι η βρεφική διατροφή για την μετέπειτα υγεία των ανθρώπων, έχοντας πιθανώς μια επίδραση «προγραμματισμού» (programming effect) στην λειτουργία των αγγείων, της καρδιάς και των πνευμόνων. Στην σκοπιά της δημόσιας υγείας, το θέμα έχει τεράστιο ενδιαφέρον γιατί η μάστιγα των σύγχρονων χρόνιων καρδιο-αναπνευστικών νοσημάτων σε παιδιά και ενήλικες προκαλεί σημαντικό ανθρώπινο και οικονομικό κόστος, ενώ οι αλλαγές στα αρχικά πρότυπα βρεφικής διατροφής, δηλαδή η αύξηση των ποσοστών μητρικού θηλασμού, είναι μια κίνηση δημόσιας υγείας απόλυτα εφικτή, εφόσον υπάρχει θέληση και σχέδιο από την πολιτεία, είναι δηλαδή ένας παράγοντας αναστρέψιμος που μπορεί να αποφέρει πολλαπλά κέρδη στην υγεία παιδιών και ενηλίκων σε βάθος χρόνου.

Πηγή: Labayen I et al. Exclusive breastfeeding duration and cardiorespiratory fitness in children and adolescents. Am J Clin Nutr. 2012 Feb;95(2):498-505. Epub 2012 Jan 11.

Μετάφραση: Σ Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2012

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2012

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής Οδοντιατρικής, η συνήθεια του πιπιλίσματος του αντίχειρα δεν προκαλεί κανένα μόνιμο ανατομικό πρόβλημα στο στόμα ή στα δόντια εάν δεν συνεχιστεί μετά την ηλικία των 5 ετών. Σύμφωνα με την ίδια Ακαδημία, τα περισσότερα παιδιά σταματούν την συνήθεια από μόνα τους ανάμεσα στις ηλικίες των 2 και 4 ετών. Δεν υπάρχει κανένας λόγος οι γονείς να ανησυχούν πριν από την ηλικία αυτή, γιατί πρόκειται για μια φυσιολογική συμπεριφορά. Από προσωπική εμπειρία, παιδιά που θηλάζουν για καιρό και απογαλακτίζουν σταδιακά – όχι απότομα, σύμφωνα με τις διεθνείς επιστημονικές συστάσεις, τείνουν να μην αναπτύσσουν επίμονες στοματικές έξεις όπως το πιπίλισμα του αντίχειρα και η χρήση πιπίλας.

Μερικές φορές γονείς φοβούνται τόσο πολύ την συνήθεια αυτή που με την έναρξη του στοματικού σταδίου, σε ηλικία λίγων μηνών, αποτρέπουν το βρέφος να ασχοληθεί με τα χεράκια του και να βάλει αντικείμενα στο στόμα του. Η τακτική αυτή είναι βλαπτική για την ψυχοκινητική ωρίμανση του παιδιού και αυθαίρετα περιοριστική. Άλλες φορές οι γονείς ανησυχούν για «μικρόβια» που μπορεί να φέρνει το μωρό στο στόμα του με τα χεράκια του και με τα αντικείμενα. Είναι όμως φυσιολογικό το βρέφος να έρχεται σε τακτική έκθεση με συνήθη, μη παθογόνα μικρόβια του περιβάλλοντος, που επιπλέον βοηθούν να χτιστεί και η άμυνά του. Πιστεύεται ότι παραμονή ενός μικρού παιδιού παρατεταμένα σε υπερβολικά αποστειρωμένο περιβάλλον μπορεί να είναι βλαπτική, αναστέλλοντας την ανάπτυξη του ανοσοποιητικού του συστήματος και οδηγώντας πιθανόν σε αυξημένο κίνδυνο για βαριές λοιμώξεις, αλλεργίες ή αυτό-άνοσα νοσήματα. Το μόνο λοιπόν που χρειάζεται μετά τους πρώτους μήνες της ζωής είναι όχι ένα αποστειρωμένο περιβάλλον, αλλά ένα καθαρό περιβάλλον, με τακτικό πλύσιμο των παιχνιδιών, χέρια και αντικείμενα χωρίς εμφανή βρωμιά.
Επίμονο πιπίλισμα του αντίχειρα μετά την ηλικία των 4 με 5 ετών χρήζει διερεύνησης ως πιθανή εκδήλωση άγχους. Στην αντιμετώπιση προσπαθούμε να χειριζόμαστε το παιδί με θετικό και όχι αρνητικό τρόπο, χρησιμοποιώντας τις τεχνικές της επιβράβευσης, της απόσπασης προσοχής, των προνομίων, και όχι της επίπληξης και της τιμωρίας.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2012

Η ψείρα του τριχωτού της κεφαλής είναι ένα έντομο που ζει και αναπαράγεται στο κεφάλι σας. Οι ψείρες του κεφαλιού τρέφονται με το δάγκωμα στο τριχωτό της κεφαλής σας.

Ποιος μπορεί να λάβει τις ψείρες του κεφαλιού;

Όποιος έρχεται σε στενή επαφή (κεφάλι με κεφάλι) με κάποιον που έχει ήδη ψείρες μπορεί να πάρει τις ψείρες του κεφαλιού. Οι ψείρες βρίσκονται πιο συχνά μεταξύ των παιδιών ηλικίας μεταξύ 3 – 10 και τις οικογένειές τους.

Πώς μπορώ να ξέρω αν έχω ψείρες;

• γαργάλημα, αίσθημα ότι κάτι κινείται προς την τρίχα. • Φαγούρα, που προκαλείται από αλλεργική αντίδραση στα δαγκώματα. • ευερεθιστότητα • πληγές στο κεφάλι που προκαλούνται από το ξύσιμο. Αυτές οι πληγές μπορεί μερικές φορές να μολυνθούν.

Πώς μπορεί να αποκτήσετε τις ψείρες του κεφαλιού;

• Με στενή επαφή (κεφάλι με κεφάλι) με κάποιον που έχει ήδη ψείρες. Επαφή είναι συχνή στη διάρκεια του παιχνιδιού στο σχολείο και στο σπίτι (αθλητικές δραστηριότητες, σε μια παιδική χαρά, κλπ.). • Με τη χρήση αντικειμένων όπως καπέλα, κασκόλ, χτένες, βούρτσες, κορδέλες για τα μαλλιά, μαξιλάρια ή πετσέτες που χρησιμοποιήθηκαν πρόσφατα από κάποιον με ψείρες του κεφαλιού.

Με τι μοιάζουν;

Τα έντομα είναι μικροσκοπικά, χωρίς φτερά, κινούνται γρήγορα, και είναι δύσκολο να τα δούμε. Δεν μπορούν να κάνουν άλμα ή να πετάξουν. Πρόκειται για 1 – 2 mm μήκος και γκριζωπό καφετί χρώμα. Κόνιδες είναι τα αυγά των ψειρών. Είναι δύσκολο να τα δει κανείς και συχνά συγχέεται με πιτυρίδα ή σταγονίδια σπρέι μαλλιών. Οι κόνιδες βρίσκονται σταθερά συνδεδεμένες με την τρίχα. Η ενήλικη ψείρα έχει περίπου το μέγεθος ενός σπόρου σουσαμιού και έχει έξι πόδια. Τα θηλυκά γεννούν κόνιδες. Είναι συνήθως μεγαλύτερα από τα αρσενικά. Οι ψείρες μπορούν να ζήσουν μέχρι και 30 ημέρες στο κεφάλι ενός ατόμου. Εάν μια ψείρα ξεκολλήσει από το κεφάλι ενός ατόμου, πεθαίνει μέσα σε δύο ημέρες.

Πώς οι ψείρες αντιμετωπίζονται;

• Υπάρχουν πολλά προϊόντα διαθέσιμα για την αντιμετώπιση ψειρών. • Πριν από την αγορά οποιουδήποτε προϊόντος, μιλήστε με το φαρμακοποιό σας. • Συζητήστε με το γιατρό σας πριν τη θεραπεία σε παιδιά κάτω των δύο ετών.
• Αγοράστε ένα σαμπουάν ή κρέμα ψειρών • Εφαρμόστε τις οδηγίες με προσοχή. • τα προϊόντα για τις ψείρες του κεφαλιού μπορεί να σκοτώσουν τις ψείρες της κεφαλής και πολλά αυγά, αλλά μια θεραπεία δεν μπορεί να σκοτώσει όλα τα αυγά. Ως εκ τούτου, εφαρμόστε μια δεύτερη θεραπεία 7 – 10 ημέρες μετά την πρώτη θεραπεία για να σκοτώσει τις νεαρές ψείρες. • Ελέγξτε την κεφαλή για ψείρες καθημερινά μετά τις θεραπείες.

Χρησιμοποιήστε ένα φωτεινό φως για να σας βοηθήσει να δείτε. Ελέγξτε προσεκτικά όλα τα τμήματα του κεφαλιού και αφαιρέστε όλες τις κόνιδες, χρησιμοποιώντας λεπτή χτένα. Αν οι ζωντανές ψείρες βρίσκονται τις ημέρες μετά την πρώτη θεραπεία, συμβουλευτείτε τον φαρμακοποιό σας.

Χρειάζεται να καθαρίσω το σπίτι μου;

Θα πρέπει να πλυθούν τα καπέλα, κασκόλ, βούρτσες μαλλιών, χτένες, ή οποιοδήποτε άλλο στοιχείο που είναι φθαρμένα ή χρησιμοποιείται στο κεφάλι, καθώς και μαξιλαροθήκες, πετσέτες και σεντόνια μετά την πρώτη και τη δεύτερη θεραπεία σε πολύ ζεστό νερό και σαπούνι. ΠΟΤΕ μην κάνετε χρήση εντομοκτόνων σπρέι.

Ελέγξτε τα κεφάλια όλων των μελών της οικογένειας και τους ανθρώπους σε στενή επαφή σε περίπτωση που κάποιος άλλος έχει ψείρες.
• Όλα τα μέλη της οικογένειας θα πρέπει να αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο χρόνο Επίσης, ενημερώστε το δάσκαλο του παιδιού! Να είστε ευαίσθητοι στα συναισθήματα του παιδιού σας! Η έλλειψη καθαριότητας δεν προκαλεί τις ψείρες του κεφαλιού. Τόσο τα παιδιά όσο και οι ενήλικες μπορούν να έχουν ψείρες του κεφαλιού. Τα κοντά μαλλιά δεν εμποδίζουν την εξάπλωση των ψειρών. Οι ψείρες του κεφαλιού δεν ζουν σε σκύλους, γάτες ή άλλα ζώα.

Δώρα Μενούνου DCH IBCLC 2011

Η καλύτερη πρακτική για τους γονείς, σύμφωνα με τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα, είναι να εμπιστεύονται το βρέφος τους και να το αφήνουν να αποφασίζει πότε και πόσο θέλει να τρώει.
Σύμφωνα με τελευταίες έρευνες, οι μητέρες που αφήνουν το μωρό τους να τους οδηγήσει σε ένα πρόγραμμα διατροφής, που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις και τις ανάγκες του παιδιού για τροφή όποτε εκείνο θέλει, δεν κακομαθαίνουν τα παιδιά τους, αντίθετα στην πραγματικότητα θέτουν τις βάσεις για έναν σωστό δρόμο υγιούς τρόπου ζωής.
Έρευνα που παρουσιάστηκε σε διεθνές συνέδριο για την παχυσαρκία έδειξε ότι το τάισμα κατά απαίτηση του βρέφους και σύμφωνα με τα σημάδια πείνας και κορεσμού του κάθε φορά τείνει να οδηγεί σε πιο υγιή πρόσληψη βάρους στη μετέπειτα ζωή, σε σύγκριση με τον παραδοσιακό τρόπο σίτισης, κατά τον οποίο η μητέρα επιβάλλει ωράριο και χρονικούς περιορισμούς στο φαγητό, αυστηρό πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της ημέρας, συγκεκριμένες ώρες και συγκεκριμένες ποσότητες φαγητού.
Οι μητέρες θα πρέπει να εμπιστεύονται τα σημάδια που τους δείχνουν τα βρέφη από την αρχή της ζωής τους, ως προς το πότε και πόσο χρειάζεται να φάνε. Επιπλέον, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι είναι υγιές η μητέρα να ανταποκρίνεται στο παιδί της όποτε εκείνο κλαίει και να δοκιμάζει να το ηρεμήσει θηλάζοντάς το.
Αυτό που οι μητέρες πρέπει ιδιαίτερα να αποφεύγουν είναι να παίζουν παιχνίδια για να κάνουν το παιδί να φάει παραπάνω από όσο θα ήθελε και να δίνουν εναλλακτικές επιλογές φαγητού κάθε φορά που το μωρό δεν θέλει κάτι, ώστε «να μην μείνει νηστικό». Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται στο παιδί μέθοδοι που εξαναγκάζουν σε καθυπόταξη το εσωτερικό κέντρο ελέγχου πείνας και κορεσμού του κάθε παιδιού.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Lynne Daniels από την Αυστραλία, η πρόληψη της παχυσαρκίας πρέπει να ξεκινάει από πολύ νωρίς.
Τα βρέφη γεννιούνται με εσωτερικό μηχανισμό και ικανότητα να ελέγχουν την πρόσληψη τροφής. Οι γονείς θα πρέπει να βοηθούν με τους χε

Πηγή: www.sciencedaily.com

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Μια σημαντική διπλή – τυφλή τυχαιοποιημένη έρευνα δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2011 στο επιστημονικό περιοδικό Archives of Pediatric and Adolescent Medicine. To ερώτημα που τέθηκε από τους ερευνητές ήταν: ποια είναι η επίδραση των διαφόρων συγκεντρώσεων σιδήρου στο ξένο γάλα αγελάδας για βρέφη πάνω στην ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού σε βάθος χρόνου;
Οι επιστήμονες μελέτησαν τελειόμηνα βρέφη στη Χιλή, τα οποία χωρίστηκαν με τυφλό τρόπο σε δύο ομάδες: εκείνα που έπαιρναν στην ηλικία των 6 με 12 μηνών ξένο γάλα με υψηλή συγκέντρωση σε σίδηρο και αυτά που έπαιρναν κατά την ίδια ηλικία ξένο γάλα με χαμηλή συγκέντρωση σε σίδηρο. 835 παιδιά γεννημένα μεταξύ 1991 και 1994 μπήκαν στην μελέτη. 10 χρόνια αργότερα 473 από αυτά πέρασαν από λεπτομερή εκτίμηση της ψυχοκινητικής τους ανάπτυξης. Πιο συγκεκριμένα, εκτιμήθηκε στην σχολική ηλικία ο δείκτης νοημοσύνης τους, η μνήμη τους, οι αριθμητικές επιδόσεις, ο συντονισμός χεριού – ματιού, η οπτική τους αντίληψη και η κινητική τους λειτουργία.
Σε κάθε μία από τις παραμέτρους που εξετάστηκαν, η ομάδα των παιδιών που είχαν λάβει γάλα υψηλής συγκέντρωσης σε σίδηρο είχαν σκορ χαμηλότερα στην ηλικία των 10 ετών. Πιο συγκεκριμένα, τα σκορ τους ήταν σημαντικά χαμηλότερα στην μνήμη και τον συντονισμό χεριού ματιού, ενώ υπήρχε πιθανή αρνητική συσχέτιση με το IQ, τις αριθμητικές επιδόσεις, την οπτική αντίληψη και την κινητική τους λειτουργία. Τα παιδιά που στην ηλικία των 6 μηνών είχαν υψηλή αιμοσφαιρίνη στο αίμα τους έδειξαν χειρότερες ψυχοκινητικές επιδόσεις δέκα χρόνια αργότερα, εάν είχαν λάβει γάλα υψηλής συγκέντρωσης σε σίδηρο.
Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι ξένο γάλα δεύτερης βρεφικής ηλικίας με υψηλά ποσά σιδήρου μπορεί να βλάψει την μακροπρόθεσμη ανάπτυξη του παιδιού, ιδιαίτερα όταν το παιδί δεν έχει χαμηλή αιμοσφαιρίνη στο αίμα του, δεν έχει αναιμία δηλαδή αλλά αντίθετα φυσιολογική ή και υψηλή αιμοσφαιρίνη. Χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να εξακριβωθεί ποια ακριβώς είναι τα επιθυμητά επίπεδα σιδήρου στα βρεφικά και νηπιακά γάλατα, όχι μόνο ως προς το κατώτερό τους όριο αλλά και ως προς το ανώτερό τους όριο.
Επιτέλους, κάποιοι άρχισαν να κάνουν επιστημονικά ερωτήματα για το προφανές: Πως επηρεάζουν οι διάφοροι ανεξέλεγκτοι πειραματισμοί στην σύνθεση των βρεφικών γαλάτων την υγεία και ανάπτυξη του παιδιού σε βάθος χρόνου; Υπάρχουν παρενέργειες και κίνδυνοι; Που οδηγεί ο βομβαρδισμός των παιδιών από “ενισχυμένα” γάλατα με πολλαπλάσιες των χρειαζούμενων ποσοτήτων μετάλλων και βιταμινών; Πόσο μακριά είναι η βρεφική διατροφή στην λογική των αρχαίων Ελλήνων “ουκ εν τω πολλώ το ευ”; Και που είναι τελικά το επιθυμητό ισοζύγιο σιδήρου για τα βρέφη; Μήπως εκεί που είναι στα φυσιολογικά βρέφη και νήπια που θηλάζουν, δηλαδή στα χαμηλότερα φυσιολογικά όρια; Μήπως το ίδιο το εύρος των φυσιολογικών τιμών σιδήρου φερριτίνης κλπ είναι υπερεκτιμημένο και δεν αντανακλά το φυσιολογικό βρέφος, δηλαδή εκείνο που θηλάζει;
Οι Αρχαίοι μας πρόγονοι ήξεραν πολύ καλά τι πρέπει να κάνουμε γενικότερα αλλά και ποιο συγκεκριμένα για την διατροφή των παιδιών μας: Ουκ εν τω πολλώ το ευ. Το λίγο βλάπτει, αλλά και το πολύ βλάπτει. Κανείς ποτέ δεν απέδειξε επιστημονικά ότι ο επιπλέον σίδηρος στο γάλα σε σκόνη ή στα εμπλουτισμένα νηπιακά γάλατα απορροφάται από το έντερο του παιδιού, αντίθετα η απορρόφηση είναι έτσι και αλλιώς ελάχιστη λόγω ασβεστίου, ενώ ο περίσσειος σίδηρος που μένει στο έντερο είναι άριστο υπόστρωμα για ανάπτυξη δυνητικά παθογόνων μικροβίων. Ούτε αποδείχθηκε ποτέ ότι τα νήπια που παίρνουν εμπλουτισμένο γάλα έχουν καλύτερα επίπεδα σιδήρου στο αίμα τους, σε σχέση με εκείνα που πίνουν φρέσκο γάλα, με την προυπόθεση να τρώνε καλά και ποικιλία στερεών τροφών από το οικογενειακό τραπέζι. Δεν έχει επιβεβαιωθεί λοιπόν ούτε επιπλέον αποτελεσματικότητα ούτε όμως – προσέξτε – και η ασφάλεια τέτοιων γαλάτων. Για αυτό σε σοβαρές χώρες όπως η Σουηδία και η Αγγλία, το νορμάλ είναι να δίνεται φρέσκο γάλα από 12 μηνών, για τα περισσότερα, φυσιολογικά παιδιά. Η απλουστευτική λογική του όσο περισσότερο τόσο καλύτερα δεν είναι καθόλου επιστημονική και είναι πιθανό να οδηγεί σε κινδύνους μακροπρόθεσμα για την υγεία των παιδιών, πέρα από το γεγονός ότι κάνει ζημιά χωρίς λόγο στην τσέπη μας. Ο μητρικός θηλασμός είναι η ιδανική τροφή για το φυσιολογικό τελειόμηνο βρέφος και διατηρεί τα επίπεδα σιδήρου όταν είναι αποκλειστικός για έξι μήνες και συνεχίζεται μετά τους έξι μήνες με παράλληλη εισαγωγή στερεών τροφών πλούσιων σε σίδηρο. Δυστυχώς, η σοφία των αρχαίων δεν έχει καμία θέση στην σημερινή Ελλάδα, όπου στην παιδική διατροφή η λογική που κυριαρχεί είναι η υπεραπλούστευση του «όσο περισσότερο τόσο καλύτερα» και βλέπουμε ακόμα και παχύσαρκα νήπια να καταναλώνουν λίτρα κάθε μέρα από «ενισχυμένα» νηπιακά γάλατα.
Η έρευνα αυτή είναι από τις λίγες που επιχειρούν να ρωτήσουν κάτι τόσο θεμελιώδες; Τι γίνεται όταν βομβαρδίζουμε φυσιολογικά βρέφη και νήπια με πολλαπλάσιες ποσότητες βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων από όσο χρειάζονται; Υπάρχουν πλέον στην αγορά βρεφικά γάλατα με απίστευτη διακύμανση στην σύστασή τους, στην προέλευση των συστατικών τους και στις αναλογίες αυτών των συστατικών. Δεν πρέπει κάποτε να μελετηθούν οι πιθανές συνέπειες της διαφορετικής αυτής σύστασης σε παραμέτρους της υγείας των παιδιών σε βάθος χρόνου; Πως είναι δυνατόν να δίνουμε στα βρέφη μας τόσο εύκολα και άκριτα γάλατα με θεμελιώδεις διαφορές από το φυσιολογικό μητρικό γάλα (πχ γάλατα χωρίς λακτόζη, γάλατα με άμυλο καλαμποκιού ή πατάτας, γάλατα με υψηλή ή χαμηλή πρωτείνη, γάλατα χωρίς χοληστερόλη, γάλατα με βανίλια, γάλατα με πολλαπλάσια ποσότητα βιταμίνης Β12 από την χρειαζούμενη, γάλατα με πολλαπλάσιο μαγγανήσιο από το σύνηθες κα), γάλατα που καταναλώνουν σε ποσότητα όση το βάρος του σώματός τους μέσα σε 4 – 5 μέρες (σαν να λέμε ότι ένας ενήλικας λαμβάνει ως αποκλειστική τροφή 70 λίτρα αγελαδινό γάλα σε μια εβδομάδα), και να μην αναρωτιόμαστε μήπως πρέπει πρώτα να ελέγξουμε ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ αυτών των σκευασμάτων για την βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη υγεία των παιδιών; Αυτό κάνουμε για οποιοδήποτε φάρμακο θέλουμε να δώσουμε σε ένα βρέφος, περνάει για χρόνια από εξονυχιστική έρευνα για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά του και έπειτα δίνεται στον γενικό πληθυσμό. Έτσι και η αποκλειστική τροφή για βρέφη που δεν θηλάζουν πρέπει να μελετηθεί πιο σχολαστικά για την μακροπρόθεσμη ασφάλεια της χρήσης της.
Φυσικά η έρευνα για την υψηλή συγκέντρωση σιδήρου στα βρεφικά γάλατα δεν αποδεικνύει ότι αυτή ευθύνεται αιτιολογικά για τις χαμηλές επιδόσεις των παιδιών στην ψυχοκινητική τους ανάπτυξη 10 χρόνια αργότερα. Η επιστημονική γνώση κατακτάται όταν τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιωθούν και από άλλες μελέτες, καλά σχεδιασμένες και σε ποικίλα πλαίσια. Η έρευνα όμως αυτή δείχνει την στροφή της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας στην ανάγκη να μελετηθεί επιτέλους η ασφάλεια των πρακτικών διατροφής κατά τη βρεφική ηλικία, στην ανάγκη να απαντηθούν βασικά ερωτήματα, στην ανάγκη τα «εμπλουτισμένα» γάλατα για βρέφη και νήπια να ερευνηθούν και ως προς τις πιθανές βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες συνέπειές τους στην υγεία των παιδιών.
Οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι το βρέφος που δεν θηλάζει έχει αυξημένους κινδύνους νόσησης τεσσάρων κατηγοριών:
• Τους κινδύνους του μη θηλασμού, δηλαδή επειδή στερείται τα πιθανά οφέλη εάν θήλαζε
• Τους κινδύνους από τον μη κατάλληλο τρόπο παρασκευής του ξένου γάλακτος για βρέφη, πχ γαστερεντερίτιδα ή έγκαυμα
• Τους κινδύνους από την επίμονη χρήση μπιμπερό, και
• Τους κινδύνους από την σύσταση και την προέλευση των συστατικών του ξένου γάλακτος για βρέφη.

Πηγή: Betsy Lozoff, MD et al. Iron-Fortified vs Low-Iron Infant Formula. Developmental Outcome at 10 Years. Arch Pediatr Adolesc Med. Published online November 7, 2011.

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Το μωρό απομακρύνεται στην Εντατική Προώρων για να του παρασχεθεί αναπνευστική υποστήριξη. Λίγη ώρα αργότερα ο παιδίατρος – νεογνολόγος έρχεται στο δωμάτιο της μητέρας και εξηγεί στους γονείς την κατάσταση υγείας του παιδιού. Τους αναλύει το γεγονός ότι, ακόμα και εάν η μητέρα δεν έχει σκοπό να θηλάσει το παιδί της σε βάθος χρόνου, είναι πολύ σημαντικό η μητέρα κατά τις επόμενες ημέρες να ενεργοποιήσει τη γαλουχία ώστε να δοθεί το γάλα της, όταν είναι εφικτό, στο παιδί της. Το μητρικό γάλα για τα πρόωρα είναι φάρμακο που σώζει ζωές και πρέπει οπωσδήποτε να είναι η πρώτη τροφή που εκείνο θα λάβει.

Κατά τις επόμενες ώρες η επικεφαλής μαία της Μονάδας εξηγεί στη μητέρα αναλυτικά τον τρόπο που θα ενεργοποιήσει την παραγωγή της σε γάλα. Της παρέχεται καλής ποιότητας νοσοκομειακό θήλαστρο και ενθαρρύνεται να ξεκινήσει αντλήσεις με αυτό μέσα στις πρώτες 6 ώρες από τον τοκετό, κάνοντας ακολούθως τουλάχιστον 8 αντλήσεις το 24ωρο. Της παρέχεται ειδικός χώρος στη Μονάδα για να κάνει τις αντλήσεις, ψυγείο και άλλες ανέσεις. Τις δίνονται σαφείς και αναλυτικές οδηγίες για την διατήρηση του μητρικού γάλακτος και για τις διαδικασίες αποθήκευσης και μεταφοράς του στη Μονάδα όταν η λεχώνα πάρει εξιτήριο για το σπίτι και αντλεί το γάλα της εκεί.

Οι επόμενες ημέρες είναι κρίσιμες για την υγεία του νεογέννητου. Η μητέρα έρχεται τακτικά κοντά στο μωρό της, κοντά στη θερμοκοιτίδα, αρκετές φορές το 24ωρο, όσο το επιτρέπει η δική της υγεία και εκείνη του μωρού της. Αφήνεται να βγάλει φωτογραφία και να αγγίξει το βρέφος της.
Το πρώτο γάλα που έβγαλε με το θήλαστρο κατά τις πρώτες ώρες μετά τη γέννηση δίνεται σε ελάχιστες ποσότητες στο άρρωστο μωρό της με καθετήρα από τη μύτη του, ώστε να βοηθήσει στην ανάπτυξη του εντέρου του και στην άμυνά του.
Η μητέρα πέντε μέρες μετά τον τοκετό παίρνει εξιτήριο για το σπίτι της. Εκεί συνεχίζει τις συστηματικές αντλήσεις με το θήλαστρο. Το γάλα που βγαίνει το παίρνουν προσεκτικά οι μαίες της Μονάδας και το αποθηκεύουν για να δοθεί στο παιδί. Η κατάσταση της υγείας του παιδιού σιγά – σιγά καλυτερεύει. Σταδιακά λαμβάνει περισσότερο μητρικό γάλα με τον καθετήρα, την ίδια χρονική περίοδο που το γάλα της μαμάς αυξάνεται.
Οι γονείς έχουν το ελεύθερο να βρίσκονται κοντά στο παιδί τους, μέσα στη Μονάδα, για τον περισσότερο χρόνο της ημέρας, με εξαίρεση μόνο τα μικρά χρονικά διαστήματα που το μωρό πρέπει να κάνει διαγνωστικές εξετάσεις ή να λάβει κάποια θεραπεία. Η μητέρα διδάσκεται από το προσωπικό που φροντίζει το παιδί πώς να κάνει φροντίδα Καγκουρώ: Με το παιδί σε αναπνευστική υποστήριξη ακόμα αλλά σταθερό, η μητέρα το παίρνει αγκαλιά δίπλα από την θερμοκοιτίδα του, σε επαφή δέρμα με δέρμα με το στήθος της. Το βρέφος ηρεμεί, το ίδιο και η μητέρα. Την υπόλοιπη ώρα που το παιδί βρίσκεται στη θερμοκοιτίδα η μητέρα μπορεί να του μιλάει, να του τραγουδάει, να αγγίζει το χεράκι του. Κουβεντιάζει με τη νοσοκόμα, ρωτάει ό,τι θέλει, είναι ελεύθερη να παρακολουθήσει την όλη φροντίδα, τις επισκέψεις των γιατρών την ώρα που εξετάζουν το παιδί της, την ενημερώνουν απλά και κατανοητά για τα προβλήματα της υγείας του, κάνουν τους γονείς ενεργούς συμμέτοχους στις ιατρικές αποφάσεις και στις θεραπευτικές επιλογές.

Η πορεία δεν είναι εύκολη. Περνούν εβδομάδες με την υγεία του παιδιού πότε να πηγαίνει προς το καλύτερο, πότε προς το χειρότερο. Οι γονείς πηγαινο-έρχονται από το σπίτι στη Μονάδα ξοδεύοντας τον περισσότερο χρόνο της ημέρας τους δίπλα στο άρρωστο παιδί τους. Η μητέρα ενθαρρύνεται να αντλεί γάλα διατηρώντας οπτική επαφή με το μικρό της, ώστε να αυξάνεται η ροή μητρικού γάλακτος. Η φροντίδα Καγκουρώ συνεχίζεται. Τα γεύματα του μωρού, με μητρικό γάλα πάντα, έχουν γίνει πιο μεγάλα μέσα από τον ρινογαστρικό καθετήρα. Για να αναπτυχθεί πληρέστερα το βρέφος, προστίθεται στο μητρικό γάλα ένα ενισχυτικό μείγμα μετάλλων και βιταμινών.

Τέσσερις εβδομάδες μετά την γέννηση το παιδί μεταφέρεται από το δωμάτιο εντατικής φροντίδας στο δωμάτιο για πιο υγιή και μεγαλύτερα πρόωρα. Κάνει τώρα τις πρώτες ζωηρές θηλαστικές κινήσεις με το στόμα του. Στις πολλές ώρες που βρίσκεται σε επαφή δέρμα με δέρμα με τη μητέρα του, αφήνεται πλέον να γλείψει τη θηλή της, να την πιάσει με το στόμα του και να κάνει τις πρώτες ανεπιτυχείς προσπάθειες να φάει από αυτήν.

Κατά τις επόμενες εβδομάδες το μωρό τρώει και μεγαλώνει ραγδαία. Μητρικό γάλα δίνεται, είτε από τη μαμά είτε από το προσωπικό, γουλιά γουλιά με ανοιχτό κυπελλάκι. Πριν από κάθε τάισμα το μωρό περνάει ώρα αγκαλιά με τη μητέρα του και αφήνεται να κάνει προσπάθειες στο στήθος της. Το μωρό δεν γνώρισε ποτέ ούτε μπιμπερό ούτε πιπίλα, ώστε να μην μπερδευτεί και δεν καταφέρει να θηλάσει.

Οκτώ εβδομάδες μετά την γέννηση, η μητέρα συνεχίζει τις αντλήσεις και έχει φτιάξει μια σημαντικού μεγέθους αποθήκη μητρικού γάλακτος. Το μωρό θηλάζει από το στήθος της μάνας του κάθε φορά που δείχνει σημάδια πείνας, και, εάν χρειάζεται, λαμβάνει και «συμπλήρωμα» μητρικού γάλακτος με το κυπελλάκι.

Δέκα εβδομάδες μετά την γέννησή του και το παιδί είναι σε λίγες μέρες έτοιμο για εξιτήριο. Η μητέρα έχει σχεδόν εγκατασταθεί στην Εντατική Μονάδα και στην οικογένεια έχει δοθεί ειδικό αποκλειστικό δωμάτιο που παρέχεται για τα παιδιά που είναι έτοιμα για εξιτήριο. Η μητέρα φροντίζει συνεχώς το μωρό της, του αλλάζει πάνες, του δίνει φάρμακα, το θηλάζει κατευθείαν από το στήθος. Τις τελευταίες 2-3 μέρες πριν το εξιτήριο το μωρό θηλάζει αποκλειστικά, χωρίς κανένα συμπλήρωμα, ώστε οι γιατροί να δουν κατά πόσο είναι έτοιμο για αυτό και κατά πόσο συνεχίζει να βάζει βάρος με αποκλειστικό θηλασμό.

12 εβδομάδες μετά τη γέννηση και οι γονείς ευτυχείς παίρνουν το μωρό τους στο σπίτι. Το παιδί είναι υγιές, θηλάζει αποκλειστικά, επιτυχώς και αποτελεσματικά. Μια μαία από την Μονάδα θα έρθει για μερικές επισκέψεις στο σπίτι κατά τις επόμενες μέρες ώστε να βεβαιωθεί ότι όλα πηγαίνουν καλά.

Ως προς το κομμάτι της διατροφής, αυτή είναι η σύγχρονη φροντίδα των πρόωρα γεννημένων βρεφών που εφαρμόζεται στις σύγχρονες Μονάδες Εντατικής Νεογνών αυτού του κόσμου. Πολλές μητέρες, πολλοί γονείς και πολλά παιδιά που γεννιούνται και νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Νεογνών στην Ελλάδα δεν ζουν τέτοιες εμπειρίες, βιώνουν πολύ διαφορετικά και πιο αντίξοα πράγματα, και αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα στη χώρα μας.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Σε ανακοίνωσή της τον Νοέμβριο του 2011 η Επιτροπή του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού συνιστά στις κυβερνήσεις να εφαρμόσουν πιο αυστηρό έλεγχο για ανθυγειινά βρεφικά τρόφιμα.

Η Επιτροπή εκφράζει την αυξανόμενη ανησυχία της για την αυξημένη συχνότητα παχυσαρκίας ανάμεσα σε παιδιά τόσο του ανεπτυγμένου όσο και του αναπτυσσόμενου κόσμου, εξαιτίας της μη ελεγχόμενης προώθησης και του μάρκετινγκ τροφίμων που προορίζονται σε βρέφη και παιδιά και εξαιτίας της πρώιμης εισαγωγής συμπληρωματικών τροφών στα βρέφη.

Αφορμή για την ανακοίνωση αποτέλεσε η πρόσφατη κρίση 6 χωρών από την Επιτροπή: της Ισλανδίας, της Ιταλίας, της Κορέας, του Παναμά, της Συρίας και των Σευχελλών. Η κρίση αυτή αφορούσε την κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε αυτές τις χώρες ως προς το παιδί. Η Επιτροπή στις παρατηρήσεις – συμπεράσματα συστήνει στις κυβερνήσεις των χωρών αυτών να εγκαταστήσουν επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου ώστε να περιοριστεί η προώθηση, το μάρκετινγκ και η διαφήμιση ανθυγειινών τροφίμων και υποκατάστατων μητρικού γάλακτος για βρέφη και παιδιά.

Στα συμπεράσματά της, Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού του ΟΗΕ έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην ανάδειξη της σημασίας του θηλασμού προς το ευρύ κοινό αυτών των χωρών, και στην ανάδειξη των κινδύνων από την τεχνητή διατροφή με ξένο γάλα των βρεφών. Συνέστησε συγκεκριμένες δράσεις όπως καμπάνιες ανάδειξης του μητρικού θηλασμού και εκπαίδευσης. Η Επιτροπή επίσης θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική την ευαισθητοποίηση των κυβερνητικών αξιωματούχων και υπευθύνων, του προσωπικού υγείας των μαιευτηρίωνν και των φορέων περιγεννητικής φροντίδας και των γονιών. Ακόμα ενθαρρύνει την προσθήκη του θηλασμού στην εκπαίδευση του προσωπικού των βρεφονηπιακών σταθμών.

Η Επιτροπή για μια ακόμα φορά επισήμανε την σημασία της αυστηρής εφαρμογής και τήρησης του Διεθνούς Κώδικα Προώθησης Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος από τις κυβερνήσεις μέσα από την ενίσχυση της σχετικής εθνικής νομοθεσίας και της πιο αυστηρής δράσης σε περιστατικά παραβίασης του Κώδικα. Επιπρόσθετα, η Επιτροπή συνέστησε τα κράτη υπό εξέταση να αυξήσουν τα Νοσοκομεία τους που είναι Φιλικά προς τα Βρέφη και να βελτιώσουν τα συστήματα καταγραφής και συλλογής στοιχείων σχετικά τον θηλασμό.

Η Ελλάδα κρίνεται από την Επιτροπή του ΟΗΕ τον Μάιο του 2012, οπότε αναμένουμε και ανάλογες ακόμα αυστηρότερες συστάσεις προς την Ελληνική κυβέρνηση, δεδομένου ότι η κατάσταση με την προστασία του μητρικού θηλασμού και της βρεφικής διατροφής στη χώρα μας είναι τραγική.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Όλα αυτά συνιστούν άγνωστες λέξεις ακόμα σε πολλά μαιευτήρια της χώρας μας. Υπάρχουν όμως και τακτικές που ξεφεύγουν από τα όρια της απλής επαγγελματικής ανεπάρκειας και συνιστούν εγκληματικές πράξεις κατά της υγείας παιδιού και μητέρας. Θα αναφερθώ σε μια τέτοια απαράδεκτη πρακτική, που συμβαίνει σε μαιευτήριο της Ελλάδας:

Πολλές μητέρες έχουν πλέον ξυπνήσει και ζητούν αποκλειστικό θηλασμό στο μαιευτήριο. Οι περισσότερες βέβαια δεν αποφασίζουν να πληρώσουν τα έξτρα χρήματα που απαιτεί το μαιευτήριο για να κάνουν rooming in, για να έχουν δηλαδή το παιδί συνεχώς κοντά τους – πράγμα ούτως ή άλλως απαράδεκτο, δεδομένου ότι το rooming in δεν είναι πολυτέλεια επ’ αμοιβή αλλά βασική υποχρέωση ενός μαιευτηρίου, ίδια με την υποχρέωση να έχουν αντισηπτικό και όχι μόνο νερό. Για εκείνες λοιπόν τις λεχώνες χωρίς rooming in που ζητούν αποκλειστικό θηλασμό, αυτό που κάνει τότε το προσωπικό είναι να έχει το νεογέννητο στο θάλαμο νεογέννητων όλη τη μέρα και να το φέρνει στη μητέρα σε καθορισμένες από το προσωπικό ώρες, 4 φορές τη μέρα! Γράφουν ότι η μητέρα ζήτησε αποκλειστικό θηλασμό και δεν δίνουν στο παιδί τίποτε άλλο. Τι συμβαίνει δηλαδή; Ένα νεογέννητο τίθεται μακριά από τη μαμά του, δεν ταίζεται ούτε στο στήθος ούτε μπιμπερό όταν κλαίει και όταν πεινάει, αφήνεται στη μοίρα του να «βγάζει» τα πνευμόνια του, παρά μόνο αυτές τις τραγικά λίγες καθορισμένες από το προσωπικό ώρες που αποφασίζουν να πάνε τα μωρά στις μάνες τους. Έχω δει σε κάποιες μητέρες να τα πηγαίνουν 6 φορές το 24ωρο, ενώ σε κάποιες πραγματικά μόνο 4/ 24ωρο! Όπως και να έχει είναι πολύ λίγες ευκαιρίες για ενυδάτωση, με βάση την σύγχρονη επιστημονική γνώση, και πολύ μακριά από το τάισμα σύμφωνα με την πείνα του παιδιού. Φυσικό και αναμενόμενο βέβαια είναι ότι σύντομα, στην 2η, 3η ή 4η μέρα το παιδί έχει χάσει αρκετό βάρος ή έχει κάνει ίκτερο ή έχει αρρωστήσει ή η μαμά έχει πρήξιμο στο στήθος ή αποκτά πληγωμένες θηλές. Και τότε φτάνει το κερασάκι στην τούρτα: έρχονται οι παιδίατροι του μαιευτηρίου και κατηγορούν τη μητέρα που αποφάσισε να μην δώσει τίποτε άλλο στο παιδί της με αποτέλεσμα αυτό να “κινδυνεύει” και να “άρρωστήσει”. Κατηγορούν δηλαδή τον θηλασμό ότι φταίει για τα προβλήματα, τρομοκρατείται η γυναίκα και δεν ξαναθηλάζει ποτέ, αρχίζοντας στο μωρό ξένο γάλα.

Αυτές οι πρακτικές είναι τρομερά επικίνδυνες για την υγεία μητέρας και παιδιού και πρέπει να αναδειχθούν και να αποκαλυφθούν. Συμβαίνουν δυστυχώς κάθε μέρα. Είναι τραγικό να τίθεται σε κίνδυνο έτσι απροκάλυπτα η υγεία των ασθενών εξαιτίας ανεπάρκειας του μαιευτηρίου και πρακτικών μακριά από την επιστημονική πραγματικότητα, και μάλιστα για όλα αυτά να δίνεται η εντύπωση στον κόσμο ότι “φταίει ο θηλασμός”. Το ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι ότι δεν γίνονται καταγγελίες και μηνύσεις από τους γονείς, ενώ το μαιευτήριο είναι πραγματικά έκθετο για τις πρακτικές του και δεν θα είχε καμία τύχη σε ένα δικαστήριο.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Στις 12 Οκτωβρίου 2011, το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Οικονομικής Έρευνας στη Μεγάλη Βρετανία (ISER) έκανε μια παρουσίαση – συζήτηση με θέμα: «Πρώιμη παρέμβαση και Κοινωνική Μεταβλητότητα, αξίζουν οι πολιτικές υπέρ του μητρικού θηλασμού;»
Η συνάντηση έγινε για να παρουσιαστούν νέα ερευνητικά ευρήματα από το project «Τα αποτελέσματα του μητρικού θηλασμού στα παιδιά, τις μητέρες και τους εργοδότες» – ένα ερευνητικό πρόγραμμα αξίας 240 χιλιάδων λιρών που χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας και διενεργείται από ερευνητές του ISER και του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από τέσσερα μεγάλα σχετικά ερευνητικά προγράμματα στην Βρετανία: το Millennium Cohort Study, το Νational Sentinel Caesarean Section Audit, το Baby Friendly Initiative και το Avon Longitudinal Study of Parents.

Παρουσιάστηκαν τέσσερα κύρια θέματα:
1. Η ιστορία επιτυχίας του UNICEF UK Baby Friendly Initiative
Σκοπός της έρευνας ήταν να διαπιστώσει κατά πόσο υπάρχει μια πραγματική αιτιολογική θετική σύνδεση ανάμεσα στο μητρικό θηλασμό και την υγεία, την νοητική λειτουργία και την συμπεριφορά του παιδιού.
Η έρευνα κατέδειξε τα εξής:
• Μητέρες που γεννούν σε νοσοκομεία Φιλικά προς τα Βρέφη είναι 15% πιο πιθανό να ξεκινήσουν τον θηλασμό και 6.6% πιο πιθανό να συνεχίσουν με αποκλειστικό θηλασμό για τουλάχιστον τις τέσσερις πρώτες εβδομάδες, σε σύγκριση με μητέρες που γεννούν σε άλλα νοσοκομεία.
• Η επιτυχία των Φιλικών προς τα Βρέφη μαιευτηρίων είναι ακόμα πιο εμφανής και εντυπωσιακή για μητέρες με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης και χαμηλότερο οικονομικό επίπεδο.

2. Μητρικός θηλασμός και νοσηλεία παιδιού για λοιμώξεις
Στόχος της έρευνας ήταν να μετρηθεί η επίδραση του θηλασμού στην εισαγωγή στο νοσοκομείο για λοιμώξεις του γαστρεντερικού και του αναπνευστικού συστήματος κατά τους πρώτους 8 μήνες ζωής στη Μεγάλη Βρετανία.
Η μελέτη βρήκε ότι:
• Αποκλειστικός θηλασμός, σε σύγκριση με μη θηλασμό, προφυλάσσει το παιδί ενάντια στην νοσηλεία για διάρροια και λοίμωξη του αναπνευστικού.
• Περίπου 53% των εισαγωγών βρεφών στα νοσοκομεία θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί κάθε μήνα με αποκλειστικό θηλασμό των βρεφών και 31% με μερικό, μη αποκλειστικό θηλασμό.
• Ομοίως, 27% όλων των νοσηλειών βρεφών στα νοσοκομεία για λοίμωξη του αναπνευστικού θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί κάθε μήνα με αποκλειστικό θηλασμό και 25% με μη αποκλειστικό θηλασμό.
• Η προστατευτική επίδραση του θηλασμού για αυτές τις νόσους μετριάζεται αφού ο θηλασμός σταματήσει.
Για να το πούμε ποιο απλά: αν πηγαίναμε σε μία γενική παιδιατρική κλινική σήμερα, θα βλέπαμε τα περισσότερα βρέφη που νοσηλεύονται να είναι εκεί είτε λόγω λοίμωξης του αναπνευστικού (πνευμονία, βρογχόσπασμος, βρογχιολίτιδα) είτε λοίμωξης του γαστρεντερικού (διάρροια, έμετοι, γαστρεντερίτιδα). 1 στα 4 από τα πρώτα δεν θα ήταν εκεί αν θήλαζαν αποκλειστικά, ενώ 1 στα 2 από τα δεύτερα δεν θα ήταν εκεί αν θήλαζαν αποκλειστικά!

3. Μητρικός θηλασμός και κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού
Στόχος της έρευνας ήταν να εξακριβωθεί εάν υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στον θηλασμό και την συμπεριφορά του παιδιού στην ηλικία των 5 ετών.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:
• 6% των τελειόμηνων παιδιών που θήλασαν για τουλάχιστον 4 μήνες είχαν προβλήματα συμπεριφοράς στην ηλικία των 5 ετών, συγκρινόμενα με 16% των παιδιών που έπαιρναν ξένο γάλα.
• Αυτός ο χαμηλότερος κίνδυνος των παιδιών που θήλασαν να έχουν παθολογικά σκορ συμπεριφοράς παρέμεινε ακόμα και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν άλλες επιδράσεις όπως περιγεννητικούς παράγοντες και κοινωνικο-οικονομική κατάσταση του παιδιού.

4. Μητρικός θηλασμός και νοητική ανάπτυξη του παιδιού
Η έρευνα εξέτασε την επίδραση του θηλασμού στην νοητική λειτουργία των παιδιών, όπως αυτή μετρήθηκε με ειδικά τεστ ανάγνωσης, γραφής και μαθηματικών στις ηλικίες των 5 ετών, 7 ετών, 11 ετών και 14 ετών.
Στην έρευνα χρησιμοποιήθηκε η εξής τεχνική: κάθε παιδί που θήλασε μελετήθηκε σε σύγκριση με ένα ή περισσότερα βρέφη που δεν θήλασαν, αλλά που είχαν όλες τις άλλες παραμέτρους (κοινωνικο-οικονομική κατάσταση κλπ) όμοιες με το θηλάζον βρέφος. Με αυτόν τον τρόπο τα αποτελέσματα αναδεικνύουν το «πραγματικό» αποτέλεσμα του θηλασμού στην νοητική ανάπτυξη των παιδιών.
Η έρευνα κατέδειξε ότι:
• Ο μητρικός θηλασμός έχει μια θετική επίδραση στην διανοητική απόδοση του παιδιού που δεν μπορεί να εξηγηθεί πλήρως από το κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο της μητέρας.
• Αποκλείοντας έναν μεγάλο αριθμό άλλων παραγόντων που επιδρούν στην νοητική ανάπτυξη των παιδιών, παιδιά που θήλασαν για τουλάχιστον 4 εβδομάδες έχουν σε όλη την παιδική ηλικία σκορ IQ κατά μέσο όρο 3 μονάδες ψηλότερο από αυτό των παιδιών που θήλασαν για λιγότερο από 4 εβδομάδες.
• Αυτή η αύξηση είναι εμφανής σε όλα τα τεστ (γλώσσας, μαθηματικών, επιστημών), και επιμένει για τουλάχιστον την ηλικία των 14 ετών (εφηβεία).

Συμπέρασμα
Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της έρευνας ISER δείχνουν ότι υπάρχουν θετικές επιδράσεις του θηλασμού ανεξάρτητες από άλλους παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν, όπως η κοινωνική τάξη και η εκπαίδευση των γονιών. Αυτό δείχνει ότι ο θηλασμός μπορεί να παίξει έναν σημαντικό ρόλο στις προσπάθειες της κυβέρνησης και της πολιτείας να μειώσει την κοινωνική ανισότητα. Υποστηρίζοντας ενεργά ιδιαίτερα τις μητέρες χαμηλών κοινωνικο-οικονομικών στρωμάτων να θηλάσουν τα παιδιά τους πετυχαίνουμε να «ανεβάσουμε» αυτά τα παιδιά αυξάνοντας την πιθανότητα όταν ενηλικιωθούν να ανεβούν κοινωνική τάξη. Αντίθετα, αφήνοντας την κατάσταση ως έχει, χωρίς υποστήριξη και χωρίς Φιλικά προς τα Βρέφη ιδρύματα, διαιωνίζουμε την κοινωνική ανισότητα, γιατί οι γονείς των χαμηλών στρωμάτων βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο να μην θηλάσουν τα παιδιά τους και να παρασυρθούν από την κουλτούρα του μπιμπερό, με συνέπεια έναν ακόμα λόγο να μείνουν «πίσω» και να έχουν χαμηλότερο δυναμικό στην σωματική και ψυχική τους υγεία.
Οι Βρετανοί ερευνητές συμπεραίνουν ακόμα ότι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο στο να βρεθεί αιτιολογική σχέση ανάμεσα στο θηλασμό και σε καλύτερα επίπεδα υγείας είναι η διάρκεια που το μωρό θηλάζει και η αποκλειστικότητά του. « Αυτό που συμβαίνει μάλλον είναι ότι μόνο με παρατεταμένο και αποκλειστικό θηλασμό (για τουλάχιστον 4 μήνες) προκύπτει σημαντικό όφελος». Αυτό δείχνει πόσο σημαντικό είναι να υποστηρίξουμε τις μητέρες να θηλάσουν τα παιδιά τους όσο γίνεται περισσότερο αποκλειστικά και για όσο γίνεται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Πηγές: Baby Friendly Initiative, UNICEF UK

http://www.iser.essex.ac.uk/projects/breastfeeding

Mετάφραση: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Αμερικανοί ερευνητές θέλησαν να εκτιμήσουν κατά πόσο μητέρες που δίνουν στο βρέφος εκτός από μητρικό γάλα και ξένο γάλα για βρέφη του εμπορίου τελικά είχαν μικρότερη διάρκεια μητρικού θηλασμού. Αυτό είναι πιθανό γιατί η παραγωγή μητρικού γάλακτος μπορεί να μειώνεται εάν το βρέφος δεν θηλάζει σε κάθε τάισμά του. Η μελέτη χρησιμοποίησε δεδομένα από ένα αντιπροσωπευτικό για τις ΗΠΑ δείγμα βρεφών μεταξύ 1999 και 2006. Αποκλείστηκαν από την έρευνα βρέφη που ήταν πρόωρα ή είχαν νοσημευθεί στην νεογνική μονάδα. Συνολικά αναλύθηκαν δεδομένα από 6700 παιδιά, όπως το ιστορικό βρεφικής διατροφής, οι δημογραφικοί και κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες και προβλήματα κατά την εγκυμοσύνη. Οι κύριες ερωτήσεις που αναδείχθηκαν ήταν κατά πόσο το παιδί είχε θηλάσει αποκλειστικά κατά την πρώτη εβδομάδα της ζωής του, ή κατά πόσο θήλαζε λαμβάνοντας παράλληλα και συμπλήρωμα ξένου γάλακτος, ή δεν θήλαζαν καθόλου.
Μεταξύ των βρεφών που μελετήθηκαν, 55% είχαν αποκλειστικό θηλασμό την πρώτη εβδομάδα ζωής, ενώ 33% δεν θήλασαν καθόλου και τα υπόλοιπα έκαναν μεικτή διατροφή με μητρικό και ξένο γάλα.
Βρέθηκε ότι παιδιά μητέρων σε χαμηλά κοινωνικο-οικονομικά στρώματα ήταν πιο πιθανό να μην θηλάζουν αποκλειστικά και να παίρνουν «συμπλήρωμα» ξένου γάλακτος. Το χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης των γονιών είχε επίσης την ίδια επίδραση.
Όταν οι ερευνητές είδαν πόσα από αυτά τα παιδιά θήλαζαν αποκλειστικά στους 4 μήνες ζωής, μόνο 40% θήλαζαν αποκλειστικά από τα βρέφη που τις πρώτες μέρες της ζωής τους έπαιρναν και ξένο γάλα για βρέφη, σε σύγκριση με 65% των βρεφών που και της πρώτες τους μέρες θήλαζαν αποκλειστικά.
Άλλο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας είναι ότι τα παιδιά που θήλαζαν αποκλειστικά τουλάχιστον για τους πρώτους 4 μήνες ζωής, στην ηλικία των 2 με 6 ετών ήταν λιγότερο πιθανό να είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Ή για να το πούμε όπως θα έπρεπε, 26 με 28% των παιδιών που δεν θήλασαν αποκλειστικά ήταν υπέρβαρα ή παχύσαρκα στην ηλικία των 2 με 6 ετών, όταν για τα παιδιά που θήλασαν αποκλειστικά τουλάχιστον 4 μήνες το ποσοστό ήταν 19.9%.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι επαγγελματίες υγείας στα μαιευτήρια πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι παρέχουν αντικρουόμενα μηνύματα στους γονείς όταν δίνουν στα νεογέννητα ξένο γάλα για βρέφη στα μαιευτήρια. Επισημαίνουν επίσης ότι πρέπει να λέμε στις μητέρες πως εάν ο θηλασμός δεν έχει εγκατασταθεί ακόμα πλήρως, είναι επικίνδυνο για την επιτυχία του να δίνουν «συμπλήρωμα», και ότι εφόσον έχει δοθεί για ιατρικό λόγο συμπλήρωμα ξένου γάλακτος στο μαιευτήριο, πρέπει οι μητέρες να ενθαρρύνονται με την επιστροφή τους στο σπίτι να διακόπτουν το συμπλήρωμα και να προσπαθούν αποκλειστικό θηλασμό. Τέλος οι ερευνητές παροτρύνουν τους επαγγελματίες υγείας να θυμίζουν στους γονείς ότι όλα τα βιολογικά οφέλη του μητρικού θηλασμού, και τα σχετιζόμενα με τη θρέψη και τα σχετιζόμενα με την άμυνα, μπορούν να μετριαστούν και να μειωθούν όταν άλλες τροφές πέραν του μητρικού γάλακτος εισάγονται στο έντερο του νεογέννητου.

Τα ποσοστά που φαίνεται να ισχύουν στις ΗΠΑ για την πρώτη εβδομάδα ζωής των παιδιών είναι πολύ καλύτερα από τα ποσοστά των Ελληνίδων. Η εθνική μελέτη θηλασμού το 2009 προσδιόρισε τον αποκλειστικό θηλασμό κατά το εξιτήριο του παιδιού στο σπίτι μόλις στο 40%, ενώ το ποσοστό των μητέρων που δεν θηλάζουν καθόλου στην Ελλάδα είναι μόλις 12%. Αντίθετα το ποσοστό των βρεφών που παίρνουν μεικτή διατροφή από το μαιευτήριο στην χώρα μας είναι πάρα πολύ υψηλό, σχεδόν 50%, σε σύγκριση με το 8% των ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα: πολύ περισσότερες Ελληνίδες θέλουν να θηλάσουν, η συντριπτική πλειοψηφία, αλλά πολύ λιγότερες σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ενθαρρύνονται για αποκλειστικό θηλασμό από το μαιευτήριο. Αντίθετα, στα ελληνικά μαιευτήρια η κυρίαρχη πρακτική και μάστιγα είναι η έναρξη μη αποκλειστικού θηλασμού, με παράλληλη χορήγηση ρουτίνας «συμπληρώματος» ξένου γάλακτος στις περισσότερες μητέρες που επιθυμούν να θηλάσουν – πολλές φορές και παρά τη θέλησή τους ή εν αγνοία τους..
Ποια «επιχειρήματα» καταρρίπτει αυτή η έρευνα;
1) «Λίγο «συμπλήρωμα» τις πρώτες μέρες στο μαιευτήριο, όσο η μητέρα «δεν έχει ακόμα» γάλα, δεν βλάπτει σε τίποτα.» Στην πραγματικότητα είναι κακό ξεκίνημα που θέτει τις βάσεις και αυξάνει τον κίνδυνο για πρόωρο αποθηλασμό.
2) «Οι εταιρίες ξένου γάλακτος για βρέφη βοηθούν τα μωρά στα μαιευτήρια με την παρουσία τους κατά τις πρώτες εύθραυστες μέρες.» Στην πραγματικότητα οι εταιρίες αυτές, που συχνά εξασφαλίζουν αποκλειστική παρουσία της μάρκας τους στα μαιευτήρια μέσω οικονομικών συμφωνιών, γνωρίζουν πολύ καλά τι πράττουν, γνωρίζουν μια χαρά την υπάρχουσα βιβλιογραφία, γνωρίζουν καλά ότι κόβουν τα πόδια του θηλασμού, γνωρίζουν ότι θέτουν γερές βάσεις για την εξάρτηση όσο περισσότερων παιδιών γίνεται στο απώτερο μέλλον από τα προιόντα τους.

Πηγή: Holmes AV et al. Combination Feeding of Breast Milk and Formula: Evidence for Shorter Breast-Feeding Duration From the National Health and Nutrition Examination Survey. J Pediatr. 2011;159:186-191

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Την αλήθεια το κοινό, αλλά ιδιαίτερα οι επαγγελματίες υγείας, πρέπει να την αναζητήσουν προσεκτικά μέσα σε ανεξάρτητες έρευνες και ανεξάρτητη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας. Δυστυχώς, υπάρχουν πολλές έρευνες που διενεργούνται και δημοσιοποιούνται με την ανοιχτή ή κρυφή υποστήριξη των εταιριών γαλάτων, συνήθως από συγκεκριμένα και ίδια πάντα ερευνητικά κέντρα, που καταλήγουν σε «ενθαρρυντικά» συμπεράσματα για τα προιόντα αυτά. Οι ίδιες έρευνες, όταν αναλυθούν εξονυχιστικά από ανεξάρτητους ερευνητικούς θεσμούς, θεσμούς δηλαδή που δεν εξαρτώνται από ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα, όταν εξεταστούν από άποψη στατιστικής και ποιότητας έρευνας, απορρίπτονται και δεν αντέχουν σε κριτική.
Ένας τέτοιος ανεξάρτητος ερευνητικός θεσμός είναι η βιβλιοθήκη Cochrane, μια συνάθροιση επιστημόνων από όλον τον κόσμο που κάνουν συστηματικές ανασκοπήσεις της ιατρικής βιβλιογραφίας πάνω σε συγκεκριμένα θέματα, και καταλήγουν σε συμπεράσματα που ενημερώνουν αξιόπιστα το κοινό και οδηγούν την κλινική πρακτική των γιατρών ανά τον κόσμο. Στο επιστημονικό επίπεδο, χρέος κάθε γιατρού είναι να βρίσκει ανεξάρτητη επιστημονική τεκμηρίωση για τις πρακτικές και τις οδηγίες που εφαρμόζει και όχι να ακούει άκριτα και να παπαγαλίζει αυτά που του λέει ο κάθε πλασιέ ή διαφημιστής, άλλοτε λόγω αφέλειας ή ανεπαρκούς επιστημονικής κατάρτισης, άλλοτε λόγω ιατρικής σύμπραξης και ιδίου οικονομικού οφέλους.
Για το θέμα λοιπόν της προσθήκης πολυακόρεστων λιπαρών οξέων LCPUFA στα ξένα γάλατα για βρέφη υπήρξε δημοσίευση ανασκόπησης της σχετικής βιβλιογραφίας από την βιβλιοθήκη Cochrane τον Οκτώβριο του 2008 και τον Φεβρουάριο του 2011. Οι ανεξάρτητοι ερευνητές θέλησαν να διαπιστώσουν κατά πόσο είναι αληθείς οι αιτιάσεις των εταιριών γαλάτων ότι η προσθήκη αυτών των λιπαρών στα προιόντα τους προσφέρουν ένα πλεονέκτημα στην ανάπτυξη των τελειόμηνων βρεφών. Βρέθηκαν 20 σχετικές μελέτες δημοσιευμένες, από τις οποίες αποκλείστηκαν αμέσως οι 6, γιατί δεν ήταν σωστές μεθοδολογικά. Από τις υπόλοιπες 14, μόνο 11 ήταν καλής ποιότητας από στατιστικής άποψης και επομένως αναλύθηκαν.
Μετά την μέτα-ανάλυση, οι ερευνητές δεν βρήκαν κανένα όφελος από την προσθήκη ωφέλιμων λιπαρών ούτε ως προς την ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού, ούτε ως προς την νοητική του ικανότητα, ούτε ως προς την οπτική οξύτητα, ούτε ως προς την σωματική αύξηση και πρόσληψη βάρους, και όλα αυτά σε διάφορες ηλικίες. Οι ανεξάρτητοι ερευνητές συμπέραναν ότι τα αποτελέσματα των περισσότερων από τις καλά δομημένες τυχαιοποιημένες έρευνες δεν έχουν δείξει κανένα όφελος στην προσθήκη LCPUFA στο ξένο γάλα για βρέφη. Μόνο ένα συγκεκριμένο γκρουπ ερευνητών έχουν δείξει κάποιο όφελος στην οπτική οξύτητα και στην διανοητική ανάπτυξη, αλλά η επιστημονική γνώση δεν κατακτάται από έρευνες μιας ομάδας ερευνητών, αλλά από την επιβεβαίωση των συμπερασμάτων από πολλές και διαφορετικές ομάδες. Οι ανεξάρτητοι ερευνητές συμπέραναν επίσης ότι η τακτική προσθήκη στο γάλα για βρέφη LCPUFA έτσι ώστε να βελτιωθεί η όραση, η σωματική και νευρολογική ανάπτυξη των παιδιών που γεννιούνται τελειόμηνα δεν μπορεί να συστήνεται, σύμφωνα και με τα τελευταία επιστημονικά στοιχεία.
Υπήρξαν τα τελευταία χρόνια κάποιες ενδείξεις ότι η προσθήκη αυτών των ωφέλιμων λιπαρών σε ξένα γάλατα για πρόωρα θα μπορούσε να βοηθήσει την νοητική ανάπτυξη αυτών των παιδιών, ίσως περισσότερο από τα υγιή τελειόμηνα. Η βιβλιοθήκη Cochrane δημοσίευσε μέσα στο 2011 νεότερη ανασκόπηση ιατρικής βιβλιογραφίας ειδικά για αυτό το θέμα. Βρέθηκαν 13 σχετικές έρευνες υψηλής ποιότητας και το συμπέρασμα και εδώ ήταν ότι και για τα πρόωρα βρέφη δεν βρίσκονται με την προσθήκη ωφέλιμων λιπαρών καθαρά οφέλη στην όραση, την ψυχοκινητική ανάπτυξη ή την σωματική τους ανάπτυξη μακροπρόθεσμα. Οι αιτιάσεις των εταιριών δεν επιβεβαιώνονται επιστημονικά.

Οι πληροφορίες που βρίσκουν οι γονείς πάνω στα βρεφικά γάλατα, στις διαφημίσεις τους αλλά και σε μεγάλο αριθμό ενημερωτικών κειμένων σε περιοδικά , διαδίκτυο και «ενημερωτικά» φυλλάδια μαιευτηρίων δυστυχώς συχνά απέχουν από τα συμπεράσματα ανεξάρτητων διεθνών ερευνητών. Κυκλοφορούν πολλά κείμενα προς τους γονείς που γράφονται κατευθείαν από τις εταιρίες ή από φερέφωνά τους με σκοπό να εξισώνουν “εντέχνως” τις δύο επιλογές – θηλασμός, ξένο γάλα – στο μυαλό των γονιών και να υπονομεύουν με πλάγιους τρόπους το θηλασμό. Η «πληροφόρηση» του ανυποψίαστου γονιού μετατρέπεται σε υπονόμευση του μητρικού θηλασμού. Ένα τέτοιο κείμενο θα αποδομήσω παρακάτω, δημοσιευμένο στο διαδίκτυο σε ενημερωτικό πόρταλ υγείας, για να καταλάβουν οι γονείς πως γίνεται εντέχνως συστηματική υπονόμευση του μητρικού θηλασμού στη χώρα μας.

Το άρθρο τιτλοφορείται «Ο μητρικός θηλασμός βοηθάει την ανάπτυξη του εγκεφάλου». Πολύ ωραία. Μόνο που ανοίγοντας να διαβάσει κανείς το κείμενο, διαπιστώνει ότι δεν μιλάει για το μητρικό θηλασμό, αλλά το θέμα του είναι η προσθήκη LCPUFA στο ξένο γάλα για βρέφη. Πρώτη παγίδα.
Δεύτερη παγίδα. Το άρθρο είναι ανυπόγραφο, χωρίς συγγραφέα. Όποτε οι γονείς διαβάζουν ένα κείμενο χωρίς όνομα από κάτω πρέπει να είναι πολύ σκεπτικοί για την αξιοπιστία του περιεχομένου του.
Τρίτη παγίδα: το κείμενο περιέχει επιστημονικές αιτιάσεις και δημιουργεί συγκεκριμένη άποψη στους γονείς που το διαβάζουν. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει πουθενά επιστημονική βιβλιογραφία – ούτε καν εκείνες τις έρευνες από συγκεκριμένα κέντρα που «επιβεβαιώνουν» τις αιτιάσεις.
Τέταρτη παγίδα: υπεραπλούστευση. Η νοητική ανάπτυξη των βρεφών μας δεν έχει να κάνει αποκλειστικά με την παρουσία αυτών των ωφέλιμων λιπαρών στη διατροφή τους. Το μητρικό γάλα περιέχει δεκάδες άλλους παράγοντες – χοληστερόλη, σεροτονίνη, άλλες ορμόνες, αυξητικούς παράγοντες, υψηλή λακτόζη κλπ, αλλά η εντύπωση που δίνει το κείμενο είναι ότι αυτά τα LCPUFA προσφέρουν το μυαλό στα μικρά παιδιά. Η αλήθεια είναι ότι, ακόμα και να βρισκόταν τρόπος να λειτουργήσουν θετικά στην ψυχοκινητική ανάπτυξη των βρεφών τα πρόσθετα LCPUFAs στο ξένο γάλα, πάλι η θετική επίδραση δεν θα ήταν όση του μητρικού γάλακτος, γιατί θα έλειπαν δεκάδες άλλες πολύτιμες για τον εγκέφαλο ουσίες. Η αλήθεια είναι ότι τα ωφέλιμα λιπαρά είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας.
Πέμπτη παγίδα: έντεχνη «εξίσωση» των δύο επιλογών σίτισης βρεφών – μητρικός θηλασμός, ξένο γάλα. Αντιγράφω: «Σήμερα, πλέον, υπάρχουν διαθέσιμα βρεφικά γάλατα, που περιέχουν τα δύο πολύτιμα οξέα. Και οι έρευνες δείχνουν ότι τα γάλατα με ΑΑ και DHA βοηθούν όπως το μητρικό γάλα στην ανάπτυξη του εγκεφάλου». Και συνεχίζει με τις αιτιάσεις ότι αυτή η προσθήκη κάνει τα μωρά μας πιο έξυπνα, ενισχύει την όραση και την νοητική τους λειτουργία. Προσέξατε το έντεχνο «βοηθούν ΟΠΩΣ το μητρικό γάλα»;
Έκτη παγίδα: το έντεχνο παιχνίδι με τις λέξεις. Κάθε «ενημερωτικό» κείμενο που προέρχεται από εταιρία βρεφικών γαλάτων ξεκινάει πάντα με μια σύντομη πρόταση: «το μητρικό γάλα είναι το ιδανικό ή αναντικατάστατο για το παιδί σας». Αμέσως μετά ακολουθούν λεπτομερείς πληροφορίες για την ιδιαίτερη αξία του ξένου γάλακτος, που συνεχίζουν σε πολλές προτάσεις. Είναι σαν να λέει κανείς: «Ο καθαρός αέρας στην κορυφή του Ολύμπου είναι το ιδανικό για τα πνευμόνια του παιδιού σας. Αν όμως δεν μπορείτε να το έχετε εκεί όλη τη ώρα, υπάρχει και ο αέρας του χωριού, που έχει αυτό το καλό και εκείνο και που αναπνέουν τα περισσότερα παιδιά και είναι μια χαρά και μάλιστα τώρα έχει και το τάδε πρόσθετο που προστατεύει τα πνευμόνια τους ακόμα καλύτερα». Με αυτόν τον τρόπο έκφρασης φυσικά η προσοχή του ανυποψίαστου αναγνώστη φεύγει από την μακρινή, ιδιαίτερη, δύσκολη και μυστηριώδη κορυφή του Ολύμπου και στρέφεται σε πιο συνήθη, «φυσιολογικά» και καθημερινά πράγματα.

Οι γονείς σήμερα έχουν πολύ δύσκολο έργο στην προσπάθειά τους να διακρίνουν τις σπάνιες σωστές πληροφορίες που θα τους βοηθήσουν στο μεγάλωμα των παιδιών τους μέσα από πλήθος κατευθυνόμενων πληροφοριών. Οι επαγγελματίες υγείας έχουμε ακόμα μεγαλύτερη ευθύνη να καθοδηγήσουμε αυτούς τους γονείς με έγκυρη, σύγχρονη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ανεξάρτητη ενημέρωση.

Πηγές: Simmer K, Patole S, Rao SC. Longchain polyunsaturated fatty acid supplementation in infants born at term. Cochrane Database of Systematic Reviews 2008, Issue 1. Art. No.: CD000376. DOI: 10.1002/14651858.CD000376.pub2.
Schulzke SM, Patole SK, Simmer K. Longchain polyunsaturated fatty acid supplementation in preterm infants. Cochrane Database of Systematic Reviews 2011, Issue 2. Art. No.: CD000375. DOI: 10.1002/14651858.CD000375.pub4.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Μετάφραση: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Στο Erasmus Medical Center του Ρότερνταμ της Ολλανδίας ερευνητές έχουν ξεκινήσει να μελετούν έναν πληθυσμό παιδιών από την γέννησή τους και στην πορεία των πρώτων τους χρόνων (The Generation R Study Group, προοπτική μελέτη). Ως μέρος αυτής της μεγάλης προσπάθειας, οι επιστήμονες θέλησαν να δουν κατά πόσο η διάρκεια και η αποκλειστικότητα του μητρικού θηλασμού μπορεί να συσχετίζονται με το ποσοστό υποδόριου λίπους στο σώμα των μικρών παιδιών.
Παρακολούθησαν 779 παιδιά από τη γέννησή τους και κατέγραψαν πλήρως στην πορεία το ιστορικό διατροφής τους. Στις ηλικίες του 1ος μήνα, 6 μηνών και 24 μηνών μετρήθηκαν για όλα τα παιδιά η μάζα υποδόριου λίπους περιφερικά (δικέφαλο, τρικέφαλο) και κεντρικά (ωμοπλάτη και λεκάνη).
Στον 1 μήνα δεν υπήρχε κάποια διαφορά ανάμεσα σε παιδιά που έπιναν ξένο γάλα και σε παιδιά που θήλαζαν. Τα βρέφη που είχαν θηλάσει για λίγο ή καθόλου είχαν στατιστικά σημαντική αύξηση στο περιφερικό και κεντρικό υποδόριο λίπος στην ηλικία των 6 μηνών, συγκρινόμενα με βρέφη που θήλασαν περισσότερο. Επιπρόσθετα, βρέφη που δεν θήλασαν αποκλειστικά για τουλάχιστον 4 μήνες είχαν σημαντικά αυξημένη κεντρική εναπόθεση λίπους στην ηλικία των 24 μηνών, συγκρινόμενα με βρέφη που θήλασαν αποκλειστικά για τουλάχιστον 4 μήνες. Το πότε ξεκίνησαν στερεές τροφές δεν φάνηκε να επηρεάζει το ποσοστό λίπους.

Οι Ολλανδοί συμπέραναν ότι μια μικρή διάρκεια μητρικού θηλασμού και ο μη αποκλειστικός μητρικός θηλασμός κατά τους πρώτους μήνες ασκούν αρνητική επίδραση στην πρώιμη σύνθεση του σώματος, στην ηλικία των 2 ετών. Το συμπέρασμα αυτό έρχεται να ενισχύσει τα αποτελέσματα έρευνας του 2009 από το Τμήμα Διατροφολογίας του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, σύμφωνα με τα οποία 12 μήνες μητρικού θηλασμού μεταφράζονται στην ηλικία των 4 ετών σε ένα σώμα με κατά μέσο όρο μισό κιλό περισσότερη μυική μάζα και κατά μέσο όρο μισό κιλό λιγότερο λίπος, σε σύγκριση με παιδιά που δεν θήλασαν καθόλου. Σημαίνει ακόμα ότι παρότι η προστατευτική δράση του θηλασμού ενάντια στην παχυσαρκία φαίνεται να είναι δοσο-εξαρτώμενη (όσο περισσότερο θηλάσεις τόσο λιγότερες πιθανότητες για παχυσαρκία), ακόμα και μικρότερη διάρκεια θηλασμού – για 4 μήνες – μπορεί να έχει ευεργετική επίδραση στην σύνθεση σώματος του μικρού παιδιού.

Πηγή: Durmuş B et al. Infant diet and subcutaneous fat mass in early childhood: The Generation R Study. Eur J Clin Nutr. 2011 Oct 12. doi: 10.1038/ejcn.2011.174. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Βρέφη που θήλασαν έστω και για λίγο – θηλασμό οποιασδήποτε διάρκειας – είχαν περίπου 50% μικρότερη πιθανότητα για εμφάνιση ΣΑΒΘ, σε σύγκριση με βρέφη που δεν θήλασαν καθόλου και πήραν από την αρχή μπιμπερό ξένου γάλακτος. Για βρέφη που θήλασαν τουλάχιστον κατά τους δύο πρώτους μήνες ζωής, η πιθανότητα εμφάνισης ΣΑΒΘ έπεφτε κατά 60%, ενώ για βρέφη που θήλασαν αποκλειστικά έστω και για λίγο – οποιαδήποτε διάρκεια αποκλειστικού θηλασμού – η πιθανότητα αιφνίδιου θανάτου έπεφτε κατά 70& σε σύγκριση με όσα δεν θήλασαν καθόλου.

Οι ερευνητές συμπέραναν ανεπιφύλακτα ότι ο μητρικός θηλασμός προστατεύει ενάντια στο ΣΑΒΘ, και το αποτέλεσμα αυτό είναι τόσο πιο δυνατό όσο μεγαλύτερη η διάρκεια του θηλασμού και όσο πιο αποκλειστικός είναι. Η σύσταση να θηλάζουν τα βρέφη πρέπει να συμπεριληφθεί στα μηνύματα που δίνονται προς το κοινό για τη μείωση του κινδύνου ΣΑΒΘ, ώστε και να βοηθήσουμε στην μείωση της εμφάνισης του συνδρόμου, και να προάγουμε το μητρικό θηλασμό για τα πολλά άλλα οφέλη στην υγεία παιδιού και μητέρας.

Πηγή: Hauck FR et al Breastfeeding and Reduced Risk of Sudden Infant Death Syndrome: A Meta-analysis. Pediatrics. 2011 Jul;128(1):103-10. Epub 2011 Jun 13.

Μετάφραση: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Ερευνητές του Εθνικού Πανεπιστημίου της Ιρλανδίας στο Galway θέλησαν να εξετάσουν ποιοι είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την ρύθμιση γλυκόζης στο αίμα μιας μητέρας με διαβήτη κύησης μετά την γέννηση του παιδιού.

Με το τεστ ανοχής στη γλυκόζη δοκιμάζεται κατά πόσο οργανισμός μπορεί να διαχειριστεί σωστά την λήψη μιας συγκεκριμένης ποσότητας γλυκόζης από το στόμα. Μετράται η γλυκόζη στο αίμα με το άτομο νηστικό, έπειτα δίνονται 75 γρ γλυκόζης και μετά από 2 ώρες επαναλαμβάνεται η μέτρηση γλυκόζης στο αίμα, που θα πρέπει να είναι κάτω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο. Πάσχοντες με σακχαρώδη διαβήτη κύησης έχουν παθολογική ανοχή γλυκόζης (καμπύλη σακχάρου).

Έγινε τεστ ανοχής γλυκόζης μετά τον τοκετό σε 300 μητέρες με διαβήτη κύησης και συγκρίθηκε με μια ομάδα 220 γυναικών χωρίς διαβήτη. Παράλληλα για όλες τις συμμετέχουσες καταγράφηκε το ιστορικό θηλασμού και άλλοι παράγοντες.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, κακή ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα μετά τον τοκετό εμφανίστηκε σε 2.7% των γυναικών που δεν είχαν διαβήτη κύησης και σε 19% των γυναικών που είχαν διαβήτη κύησης. Επίμονη δυσγλυκαιμία ήταν πιο πιθανό να παρουσιάζουν μετά την γέννα μητέρες που είχαν οικογενειακό ιστορικό σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, μητέρες από μη Ευρωπαική φυλή, μητέρες με υψηλό δείκτη μάζας σώματος, καθώς και μητέρες με διαβήτη κύησης που απαιτούσε χρήση ινσουλίνης. Εάν η μητέρα θήλαζε το νεογέννητο, η πιθανότητα να παρουσιάζει επίμονα υψηλή γλυκόζη στο αίμα της ήταν σημαντικά μικρότερη (μόλις 8% για θηλάζουσα μητέρα, σε σύγκριση με 18.4% για μητέρα που δεν θήλαζε και το μωρό της έπαιρνε μπιμπερό). Η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική.

Οι Ιρλανδοί ερευνητές συμπεραίνουν ότι ο μητρικός θηλασμός είναι πιθανό να προσφέρει άμεσα επωφελείς μεταβολικές επιδράσεις στην μητέρα που είχε διαβήτη στην εγκυμοσύνη και ότι ο θηλασμός θα πρέπει να ενθαρρύνεται ιδιαίτερα σε αυτές τις μητέρες. Κάτι τέτοιο βρίσκεται πολύ μακριά από συνήθεις πρακτικές σε μαιευτήρια στην Ελλάδα, που σχεδόν απαγορεύουν σε αυτά τα νεογέννητα (παιδιά διαβητικών μητέρων) να θηλάσουν, που αποτρέπουν ακόμα και την προσπάθεια ή ευκαιρία για θηλασμό. Η επιστήμη αντίθετα μας λέει ότι αυτά ακριβώς τα παιδιά και οι μητέρες τους έχουν ένα λόγο παραπάνω για να λάβουν μεγαλύτερη υποστήριξη στο ξεκίνημα του θηλασμού και να πετύχουν, εφόσον το επιτρέπει η κατάσταση της υγείας τους, συχνό, αποτελεσματικό και αποκλειστικό άμεσο θηλασμό.

Πηγή: O’Reilly MW et al. ATLANTIC DIP: High prevalence of abnormal glucose tolerance postpartum is reduced by breast-feeding in women with prior gestational diabetes mellitus. Eur J Endocrinol. 2011 Sep 21. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Το ερευνητικό κέντρο για την Υγεία στην Κοινότητα στην Νότιο Αυστραλία διεξήγαγε μια έρευνα σε παιδικούς σταθμούς της Αδελαίδας. Έγινε ανάλυση των πολιτικών και των πρακτικών αυτών των σταθμών ως προς τον μητρικό θηλασμό. Πάρθηκαν αναλυτικές συνεντεύξεις από τους/τις διευθυντές/τριες των παιδικών σταθμών ώστε να εξακριβωθούν οι αντιλήψεις και οι στάσεις τους ως προς τον θηλασμό και της σχετικής υποστήριξης που παρέχουν στο κέντρο τους. Επίσης αναζητήθηκαν κατευθυντήριες γραμμές και πολιτικές των παιδικών αυτών σχετικά με την διατροφή των παιδιών.

Από τους 15 παιδικούς σταθμούς που αναλύθηκαν στην έρευνα, 6 είχαν γραπτή αναλυτική πολιτική ειδικά για την υποστήριξη του μητρικού θηλασμού στα παιδιά που έρχονταν στον χώρο τους. Οι περισσότεροι παιδικοί σταθμοί διέθεταν ειδικές τεχνικές οδηγίες για τον χειρισμό μητρικού γάλακτος μέσα στις διατροφικές τους οδηγίες. Οι περισσότεροι διευθυντές θεωρούσαν ότι η απόφαση για θηλασμό είναι μια προσωπική επιλογή των γονιών που πρέπει κανείς να σεβαστεί και πίστευαν ότι ο ρόλος τους είναι να υποστηρίζουν κάθε γονεική επιλογή, είτε πρόκειται για θηλασμό είτε όχι. Οι περισσότεροι σταθμοί διέθεταν συγκεκριμένο χώρο για θηλασμό εάν θέλουν οι μητέρες και το παιδί. Επίσης διέθεταν χώρο αποθήκευσης αντλημένου μητρικού γάλακτος.

Οι ερευνητές συμπέραναν ότι οι περισσότεροι παιδικοί σταθμοί υποστηρίζουν τον μητρικό θηλασμό, αλλά με έναν περισσότερο παθητικό παρά ενεργητικό τρόπο. Η προώθηση του θηλασμού χρειάζεται να γίνει βασικό κομμάτι της εκπαίδευσης στα κέντρα βρεφικής και νηπιακής φροντίδας, βασικό κομμάτι των πολιτικών τους και των πρακτικών τους εάν θέλουμε να δούμε αυξημένα ποσοστά συνεχιζόμενου θηλασμού ειδικά ανάμεσα σε εργαζόμενες μητέρες.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι Αυστραλοί ερευνητές δεν δείχνουν ικανοποιημένοι με αυτήν την υποστήριξη του μητρικού θηλασμού σε παιδικούς σταθμούς στην χώρα τους, όταν για αντίστοιχους σταθμούς στην Ελλάδα αυτά που ήδη κάνουν εκεί ανήκουν εδώ στην σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας και όταν ο μέσος παιδικός σταθμός στην χώρα μας συνεχίζει να είναι όχι παθητικά φιλικός αλλά εχθρικός στις προσπάθειες μιας εργαζόμενης μητέρας να συνεχίσει να προσφέρει μητρικό γάλα και θηλασμό στο μικρό της.

Οποιαδήποτε προσπάθεια της πολιτείας μας να ξεκινήσει πιο συστηματικά την προώθηση του μητρικού θηλασμού στην χώρα πρέπει να συμπεριλάβει απαραίτητα και την δημιουργία ενός προγράμματος για «Φιλικούς προς τα Βρέφη» παιδικούς σταθμούς.

Πηγή: Javanparast S et al. Analysis of Breastfeeding Policies and Practices in Childcare Centres in Adelaide, South Australia. Matern Child Health J. 2011 Sep 25. [Epub ahead of print]

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Ο μητρικός θηλασμός συνιστά δικαίωμα για κάθε μητέρα. Στην Σύμβαση για τα Δικαιώματα του παιδιού, ο μητρικός θηλασμός αναγνωρίζεται ως ένα πολύ σημαντικό μέσο για να επιτύχει κάθε παιδί στον κόσμο το υψηλότερο δυνατό επίπεδο υγείας, επίπεδο που αναγνωρίζεται ως δικαίωμα του κάθε παιδιού. Επομένως θα λέγαμε ότι και για το παιδί ο θηλασμός συνιστά ανθρώπινο δικαίωμα – και όχι «πολυτέλεια».

Είχα την ευκαιρία να μιλήσω μπροστά στην Επιτροπή στην Γενεύη για την κατάσταση του μητρικού θηλασμού στην χώρα μας, κατά την επίσημη συνεδρίασή της για την Ελλάδα τον Ιούνιο του 2011. Η σχετική αναφορά είχε συνταχθεί από τον Σύλλογο Πιστοποιημένων Συμβούλων Γαλουχίας «Γαλαξίας», σε συνεργασία με την Διεθνή Δράση για την Βρεφική Διατροφή (IBFAN) και με την ιστοσελίδα θηλασμού www.mitrikosthilasmos.com. Ήταν ιδιαίτερη η τιμή από το γεγονός ότι για πρώτη φορά και για οποιαδήποτε χώρα του κόσμου κλήθηκε να μιλήσει σε αυτήν την Επιτροπή εκπρόσωπος του IBFAN, κάτι που δείχνει το ενδιαφέρον που προκάλεσε στα μέλη της η αναφορά μας και βέβαια η τραγική κατάσταση με τον θηλασμό στην χώρα μας.

Πολιτεία και Σύστημα Υγείας έχουν υποχρέωση να δημιουργήσουν περιβάλλον που ενεργά προστατεύει, προωθεί και υποστηρίζει τον μητρικό θηλασμό. Oι γονείς χρειάζονται προστασία από την επιθετική προώθηση της κουλτούρας του μπιμπερό και της τεχνητής διατροφής. Αντ’ αυτού, στην χώρα μας η κατάσταση στην βρεφική διατροφή συνεχίζει να είναι τραγική. Παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εγκύων και των επιτόκων (89%) επιθυμούν να θηλάσουν και πράγματι ξεκινούν τον θηλασμό, πολύ γρήγορα τα βρέφη που θηλάζουν αποκλειστικά στους 3 μήνες πέφτουν στο 10%, στους 6 μήνες μόλις στο 0.8% ενώ στους 12 μήνες συνεχίζουν να θηλάζουν μόλις το 6%. Οι μητέρες και τα παιδιά που δεν τα καταφέρνουν στην πορεία, αντιμετωπίζουν ένα εχθρικό περιβάλλον για τον θηλασμό, την κυρίαρχη κουλτούρα του μπιμπερό, που τους αφαιρεί το δικαίωμα στον θηλασμό με κάθε αφορμή.

Στην ομιλία μου περιέγραψα τα αποτελέσματα της έρευνας που κάναμε με απαντήσεις για πάνω από 2300 μωρά στην χώρα μας, που δείχνουν ότι το πιο σημαντικό εμπόδιο για επιτυχή θηλασμό των παιδιών μας είναι η επιθετική και χωρίς κανέναν έλεγχο προώθηση βρεφικού ξένου γάλακτος στα μαιευτήρια, στο σύστημα υγείας και γενικότερα στον περίγυρο της μητέρας, προώθηση που αντιβαίνει τον Διεθνή Κώδικα Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος.

Καταδείξαμε ότι οι παραβιάσεις του Κώδικα είναι συστηματικές και πολυεπίπεδες. Σημαντικά προβλήματα ακόμα παρουσιάζονται και με την εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας στην βρεφική διατροφή, με την υπέρμετρη ιατρικοποίηση του τοκετού στην χώρα μας, με τα απίστευτα ποσοστά καισαρικών τομών, με την έλλειψη Φιλικών προς τα Βρέφη Νοσοκομείων, με την έλλειψη Εθνικού Συντονιστή Θηλασμού και Εθνικής Καμπάνιας Προώθησης Θηλασμού, με την ανεπαρκή άδεια μητρότητας ιδιαίτερα όσον αφορά τον ιδιωτικό και ανεπίσημο τομέα απασχόλησης, με την μη χρησιμοποίηση από την πολιτεία των ειδικών στο μητρικό θηλασμό κα.

Στην ομιλία μου κατέληξα ότι η έκταση που έχει πάρει στην Ελλάδα η αφαίρεση του δικαιώματος της μητέρας να κάνει τις καλύτερες δυνατές επιλογές στη βρεφική διατροφή, μέσα από σωστή ενημέρωση, έχει εξελιχθεί σε ένα μείζον θέμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το οποίο απαιτεί επείγουσα δράση από την πολιτεία. Συστηματική δράση σε κάθε κατεύθυνση ώστε να συγχρονιστούν τα διαφορετικά βήματα που απαιτούνται για να ξεπεραστούν τα πολλαπλά εμπόδια που επιβάλλονται στον μητρικό θηλασμό, στοχεύοντας παράλληλα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στο σύστημα υγείας, στην κοινότητα και στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Η τελική αξιολόγηση της χώρας μας γίνεται τον Νοέμβριο και οι συστάσεις της Επιτροπής θα προκύψουν μέχρι τέλος του χρόνου. Καλούμαστε όλοι όσοι ενδιαφερόμαστε για καλύτερα πρώτα χρόνια για τα παιδιά μας να ακολουθήσουμε τις επιταγές εκσυγχρονισμού της χώρας μας στο θέμα της βρεφικής διατροφής που θα προκύψουν, να αναλάβουμε οργανωμένη δράση και να πιέσουμε την πολιτεία για γρήγορη, άμεση και πλήρη εφαρμογή τους.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Περισσότερες πληροφορίες και νέα στο http://www.ibfan.org/fact-convention-reports.html

Ένα δείγμα από 145 γυναίκες μέσης ηλικίας 48 ετών (με ηλικιακό εύρος από 36 έως 60 ετών) που είχαν τον τελευταίο τους τοκετό 16 με 20 χρόνια νωρίτερα πέρασαν από ενδελεχή εξέταση των οστών τους και του ερειστικού τους συστήματος (σύνθεση σώματος, οστική έκταση, πυκνότητα μετάλλων στα οστά, ολική πυκνότητα μετάλλων σε όλο το σώμα και στον αριστερό μηρό και στην αριστερή κνήμη, χρησιμοποιώντας τις απεικονιστικές μεθόδους DXA και pQCT). Επίσης υπολογίστηκε ο δείκτης δύναμης του ισχύου και ο δείκτης δύναμης της κνήμης (HIS, TBSI). Παράλληλα οι γυναίκες συμπλήρωσαν ένα ειδικό ερωτηματολόγιο για το ιατρικό τους ιστορικό, τον τρόπο ζωής και το ιστορικό θηλασμού. Από τα ιατρικά αρχεία των γυναικών βρέθηκε το βάρος τους κατά την εγκυμοσύνη και η αύξησή του σε κάθε εγκυμοσύνη.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, μητέρες που είχαν θηλάσει στην ζωή τους ένα ή περισσότερα παιδιά για παραπάνω από 33 μήνες είχαν σημαντικά υψηλότερες εκτιμήσεις στην οστική δύναμη του ισχύου και της κνήμης, ενώ είχαν σημαντικά μεγαλύτερο οστικό όγκο στο σώμα τους, συγκρινόμενες με γυναίκες που είχαν θηλάσει στην ζωή τους για λιγότερο από 12 μήνες. Οι διαφορές αυτές ήταν ανεξάρτητες από άλλους παράγοντες, όπως το ύψος και το βάρος των γυναικών, εάν είχαν εμμηνόπαυση, χρήση ορμονικών σκευασμάτων και το επίπεδο δραστηριότητας και άθλησης.

Οι ερευνητές συμπέραναν ότι ο θηλασμός είναι πολύτιμος για την υγεία και την δύναμη των οστών των γυναικών δεκαετίες αργότερα και ότι μακρά περίοδος θηλασμού (3 χρόνια) στην ζωή μιας γυναίκας προσφέρει ακόμα πιο σημαντική υγεία στα κόκαλά της πολύ αργότερα, στην μέση και στην τρίτη ηλικία. Αθροιστικά, όσα περισσότερα χρόνια έχει θηλάσει στην ζωή της μια γυναίκα, τόσο πιο πιθανό είναι να πιο μεγάλο όγκο οστών και περισσότερη δύναμη στα οστά κατά την μετέπειτα ζωή της.

Για να θυμηθούμε λίγο: κάποιες παλιές γιαγιάδες, ίσως οι δικές μας, μητέρες πολλών παιδιών που θήλασαν για πολλά χρόνια, που πέρασαν στην ζωή τους πάρα πολλές κακουχίες, μάλλον περισσότερες από τις νεότερες γενιές των αστών. Ναι, αυτές οι γυναίκες ήταν από άλλο «σκαρί», από γερό σκαρί, δυνατές στα βαθιά γεράματα, δεν ήξεραν τι θα πει καρκίνος μαστού, υπέρταση από τα 40, χοληστερίνη από τα 50, οστεοπόρωση από τα 60. Για αυτό το ανώτερο επίπεδο υγείας αυτών των ανθρώπων σίγουρα δεν ευθύνεται μόνο ο θηλασμός, η μακρά διάρκεια γαλουχίας πάντως είμαι σίγουρος ότι έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο..

Οι Ελληνίδες θα πρέπει να γνωρίζουν ότι έχουν μια τεράστια ευκαιρία να επιστρέψουν το επίπεδο υγείας τους κατά την διάρκεια της ζωής τους σε αυτό των γιαγιάδων τους εάν ακολουθήσουν το σύγχρονο ρεύμα της επιστροφής στον μητρικό θηλασμό και θηλάσουν το παιδί ή τα παιδιά τους για όσο το δυνατόν περισσότερους μήνες και χρόνια.

Wiklund PK et al. Lactation is associated with greater maternal bone size and bone strength later in life. Osteoporos Int. 2011 Sep 17. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Στην Δανία γίνονται πολλές μελέτες βασιζόμενες σε έναν πληθυσμό παιδιών που τέθηκε υπό μελέτη από την αρχή της ζωής τους αρκετά χρόνια πριν (the Copenhagen Cohort Study). Τα παιδιά που συμμετείχαν στην έρευνα εξετάστηκαν προοπτικά από την γέννησή τους μέχρι και την εφηβεία, την ηλικία των 17 ετών.

Οι Δανοί ερευνητές δημοσίευσαν μια από τις παραγόμενες μελέτες στο επιστημονικό περιοδικό American Journal of Clinical Nutrition τον Αύγουστο του 2011. 143 παιδιά πέρασαν από λεπτομερή εξέταση των οστών τους με αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις στην ηλικία της γέννησης, των 2 μηνών, 6 μηνών, 9 μηνών και 17 ετών. Παράλληλα καταγράφηκε πλήρως το ιστορικό τους ως προς τη διατροφή τους.

Οι επιστήμονες βρήκαν ότι η διάρκεια αποκλειστικού μητρικού θηλασμού συσχετιζόταν θετικά με μια ποικιλία αποτελεσμάτων όπως το οστικό περιεχόμενο σε μέταλλα στην περιοχή της οσφύος και η μεταλλική πυκνότητα στην ίδια περιοχή. Πιο απλά, όσο περισσότερος ήταν ο αποκλειστικός θηλασμός, τόσο πιο πιθανό ήταν ένα παιδί στην ηλικία των 17 ετών να έχει πιο γερά κόκαλα και περισσότερη οστική μάζα. Η διατροφή λοιπόν κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής μας παίζει σημαντικό ρόλο στην μετέπειτα υγεία των οστών.

Είναι γνωστό ότι το πόση οστική μάζα έχει καταφέρει να σχηματίσει κανείς στην εφηβεία παίζει κρίσιμο ρόλο στην υγεία των οστών μας καθ’ όλη την μετέπειτα ζωή μας. Συγκεκριμένα, έφηβοι με μικρή οστική μάζα έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για εμφάνιση οστεοπόρωσης και καταγμάτων ως μεσήλικες ή στην τρίτη ηλικία. Αυτό δείχνει πόσο σπουδαίο είναι να γίνει η σωστή αρχή με την διατροφή από την βρεφική ήδη ηλικία, ώστε να έχουμε θετικό αντίκτυπο για την υγεία των οστών μας μετά από δεκαετίες.

Πηγή: Molgaard C et al. Are early growth and nutrition related to bone health in adolescence? The Copenhagen Cohort Study of infant nutrition and growth. Am J Clin Nutr. published 17 August 2011, 10.3945/ajcn.110.001214

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Φιλανδοί ερευνητές διερεύνησαν τις επιδράσεις από την διάρκεια της γαλουχίας σε βάθος χρόνου στην σύνθεση του γυναικείου σώματος και στον κίνδυνο εμφάνισης καρδιο-μεταβολικών νοσημάτων δεκαετίες αργότερα.

Σε μια αναδρομική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Journal of Public Health Nutrition τον Αύγουστο του 2011, εξετάστηκαν 212 γυναίκες με μέση ηλικία 48 έτη, 16 με 20 χρόνια μετά την τελευταία τους εγκυμοσύνη. Έγινε ειδική μέτρηση της σύνθεσης του σώματός τους, ενώ πάρθηκαν και δείγματα αίματος για μέτρηση της γλυκόζης ορού, της ινσουλίνης και τω λιπιδίων. Οι γυναίκες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο για το ιατρικό τους ιστορικό και παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής. Τέλος αναζητήθηκαν τα ιατρικά τους αρχεία από την περίοδο της εγκυμοσύνης και του τοκετού, ώστε να αντληθούν λεπτομερείς πληροφορίες για τις αλλαγές βάρους κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης τους.

Βρέθηκε ότι, 16 με 20 χρόνια μετά την τελευταία εγκυμοσύνη, όσες μητέρες είχαν θηλάσει για λιγότερο από 6 μήνες είχαν μεγαλύτερο ποσοστό λιπώδους μάζας στο σώμα τους, ιδιαίτερα στην ανδροειδή περιοχή (κατανομή στην κοιλιά). Πιο συγκεκριμένα, 46.5% των μητέρων που θήλασαν λιγότερο από 6 μήνες είχαν υψηλό ποσοστό λίπους, συγκριτικά με 39% των μητέρων που θήλασαν για 6 με 10 μήνες και με 38% των μητέρων που θήλασαν για περισσότερο από 10 μήνες. Οι διαφορές αυτές ήταν στατιστικά σημαντικές και ανεξάρτητες από άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως το βάρος και ο Δείκτης Μάζας Σώματος πριν την εγκυμοσύνη, η έλευση ή όχι της εμηνόπαυσης, το κάπνισμα, το επίπεδο εκπαίδευσης, η σωματική δραστηριότητα τωρινή και στο παρελθόν και η τωρινή πρόσληψη ενέργειας με την διατροφή.

Επιπλέον, υψηλότερη λιπώδης μάζα στο σώμα των γυναικών συσχετίστηκε με σημαντικά υψηλότερη γλυκόζη ορού (προδιάθεση για σακχαρώδη διαβήτη), με αντίσταση στην δράση της ινσουλίνης (προδιάθεση για σακχαρώδη διαβήτη),με σημαντικά πιο  αυξημένη χοληστερίνη και LDL στο αίμα, όπως και με σημαντικά πιο αυξημένη συστολική και διαστολική πίεση αίματος.

Οι Φιλανδοί ερευνητές συμπεραίνουν  ότι η μικρή διάρκεια θηλασμού και γαλουχίας κατά την διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας μπορεί να οδηγεί σε κατακράτηση βάρους και σε συνάθροιση λιπώδους μάζας, που έχουν ως αποτέλεσμα αυξημένο κίνδυνο για καρδιο-μεταβολικά νοσήματα (διαβήτη, υπέρταση, στεφανιαία νόσο, υπερλιπιδαιμία) στην μετέπειτα, μεσήλικο ζωή.

Ένας ακόμα από τους πάρα πολλούς λόγους που:
1) ο θηλασμός δεν είναι μόνο σημαντικός για το παιδί αλλά και για τη μητέρα
2) έχει μεγάλη σημασία να θηλάσεις πολλούς μήνες ή χρόνια και όχι λίγους μήνες ή λίγο
3) το μητρικό γάλα δεν γίνεται απλό νεράκι που δεν οφελεί σε τίποτα μετά τους 6 μήνες.

Πηγή: Wiklund P et al. Prolonged breast-feeding protects mothers from later-life obesity and related cardio-metabolic disorders. Public Health Nutr. 2011 Aug 23:1-8. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Πηγή: Ball HL, Moya E, Fairley L et al (2011) Infant care practices related to sudden infant death syndrome in South Asian and White British families in the UK. Paediatric and Perinatal Epidemiology. DOI: 10.1111/j.1365-3016.2011.01217.x

Μετάφραση: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Αμερικανοί ερευνητές εξέτασαν την σχέση που μπορεί να έχει ο τύπος της βρεφικής διατροφής με διατροφικές συμπεριφορές νεοφοβίας και αποστροφής φαγητού αργότερα. Νεοφοβία σημαίνει ότι το παιδί δεν δέχεται εύκολα να δοκιμάσει καινούργιες γεύσεις και τρόφιμα, ενώ αποστροφή φαγητού έχουμε όταν το νήπιο δέχεται να καταναλώσει μόνο συγκεκριμένα τρόφιμα της αρεσκείας του, συνήθως περιορισμένου εύρους.
Μελετήθηκαν οι απαντήσεις 129 μητέρων παιδιών προσχολικής ηλικίας σε ένα ειδικό ερωτηματολόγιο. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα παιδιά που ξεκίνησαν να τρώνε στερεές τροφές και κρεμούλες πριν να συμπληρώσουν τους έξι μήνες ζωής είχαν 2 ½ φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν διατροφική νεοφοβία και να καταναλώνουν περιορισμένο εύρος τροφίμων, σε σύγκριση με παιδιά που ξεκίνησαν στερεές τροφές μετά την συμπλήρωση έξι μηνών ζωής. Επιπλέον, τα παιδιά που είχαν θηλάσει αποκλειστικά για 6 μήνες είχαν 78% μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν προτίμηση σε ειδικούς τρόπους παρασκευής φαγητού, 81% μικρότερη πιθανότητα να έχουν αποστροφή φαγητού και 75% μικρότερη πιθανότητα να έχουν τροφική νεοφοβία.
Το συμπέρασμα των ερευνητών; Ο μητρικός θηλασμός και η εισαγωγή στερεών τροφών μετά την συμπλήρωση έξι μηνών ζωής μειώνουν τις πιθανότητες για διατροφικές δυσκολίες κατά την πρώτη παιδική ηλικία. Το συμπέρασμα αυτό έρχεται να δώσει επιπλέον επιστημονική στήριξη στην θέση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για αποκλειστικό θηλασμό όχι λιγότερο των 6 μηνών. Η μελέτη αυτή επιβεβαιώνει επίσης ότι αν ένα νήπιο εμφανίζει διατροφικές δυσκολίες, πρέπει να ανατρέξουμε στα λάθη του κρίσιμου πρώτου χρόνου ζωής.

Τα παραπάνω ευρήματα επιβεβαιώνουν τις προσωπικές μου παρατηρήσεις κατά την παρακολούθηση εκατοντάδων μικρών παιδιών που θήλασαν για καιρό, όπως και αντίστοιχων άλλων παιδιών που δεν θήλασαν. Η σωστή έναρξη στερεών τροφών (γύρω στους έξι μήνες, με τρόφιμα του τραπεζιού υψηλής διατροφικής αξίας και μεγάλης περιεκτικότητας σε μέταλλα και ιχνοστοιχεία) με παράλληλη συνέχιση του μητρικού θηλασμού τείνει να οδηγεί σε μικρά παιδιά που ωριμάζουν διατροφικά πληρέστερα και γρηγορότερα, που απολαμβάνουν ποικιλία στην διατροφή τους, είναι δεκτικά σε καινούργιες γεύσεις, μαθαίνουν να μασούν σχηματισμένη τροφή έγκαιρα, δεν προσκολλώνται σε «βρεφικές» γλυκές έξεις, αλεσμένα και σε υπερκατανάλωση αγελαδινού γάλακτος.
Τρεις είναι οι παράμετροι της παιδικής διατροφής που πρέπει να μας απασχολούν: ποιότητα-ποικιλία, δεξιότητες-σύσταση, ποσότητα. Τα παιδιά που θηλάζουν τείνουν να αναπτύσσονται πληρέστερα ως προς την ποικιλία και την σύσταση των τροφών. Το σύνηθες άγχος έχει να κάνει με την τρίτη παράμετρο, την ποσότητα: Τα παιδιά που θηλάζουν τείνουν να τρώνε λίγο και συχνά, όπως ακριβώς θηλάζουν και αυτό είναι το φυσιολογικό. Δεν υπάρχει όμως μια μητέρα με παιδί που θηλάζει 9 ή 15 μήνες που να μην έχει αγχωθεί για τις «μικρές» ποσότητες φαγητού που τρώει το παιδί της. Τι τείνει να συμβαίνει στην πραγματικότητα; Το παιδί που θηλάζει έχει χαμηλότερο μεταβολισμό, πληρέστερη ωρίμανση του εντέρου, βοήθεια από το μητρικό γάλα με ένζυμα και αυξητικούς παράγοντες, με αποτέλεσμα να χρειάζεται λιγότερες ποσότητες τροφής , σε σύγκριση με το παιδί που δεν θήλασε. Επιπρόσθετα, το παιδί που θηλάζει τείνει να προχωράει γρηγορότερα σε σχηματισμένες, συμπαγείς τροφές οι οποίες περιέχουν λιγότερο νερό και άρα είναι μικρότερης ποσότητας. Τέλος τα παιδιά που θηλάζουν τείνουν να μην στηρίζουν την διατροφή τους κυρίαρχα σε υψηλής θερμιδικής πυκνότητας αλλά φτωχής διατροφικής αξίας τροφές, επεξεργασμένες συνήθως. Τέλος υπάρχει η κραταιά πεποίθηση σε γονείς και γιαγιάδες ότι απαιτούνται υπέρογκες ποσότητες φαγητού για ένα βρέφος και ένα νήπιο, μια υπερεκτίμηση των πραγματικών αναγκών των μικρών παιδιών που σχετίζεται σημαντικά με την απίστευτη επιδημία παιδικής παχυσαρκίας. Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι τα περισσότερα από τα παιδιά που θηλάζουν μακροχρόνια έχουν μια άκρως φυσιολογική διατροφή από μικρά και συχνά πλούσιας αξίας γεύματα, η οποία όμως αγχώνει τις μητέρες τους, γιατί έχουν λανθασμένες προσδοκίες συγκρίνοντας με τις ποσότητες φαγητού που καταναλώνουν τα μωρά που πίνουν ξένο γάλα. Το άγχος αυτό βέβαια συχνά επιτείνεται από επαγγελματίες υγείας που συμβουλεύουν αυτές τις μητέρες και αγχώνονται και αυτοί γιατί δεν γνωρίζουν τα παραπάνω.
Από την προσωπική μου εμπειρία είναι αξιοπρόσεκτη η τάση που έχουν πολλά παιδιά που θηλάζουν μακροχρόνια να εκπλήσσουν με τις διατροφικές τους προτιμήσεις όπως: να μην αρέσκονται στις πολύ γλυκές γεύσεις, να τους αρέσει πολύ το ξινό και το λεμόνι, να τρώνε με πολλή όρεξη και συχνά ψάρι, να προτιμούν τα φρούτα και τις σαλάτες από τους πολλούς υδατάνθρακες και τις πρωτείνες. Οι παρατηρήσεις αυτές πιστεύω ότι θα επιβεβαιωθούν σύντομα σε μελλοντικές σχετικές έρευνες.

Πηγή: Shim JE et al. Associations of Infant Feeding Practices and Picky Eating Behaviors of Preschool Children. J Am Diet Assoc. 2011 Sep;111(9):1363-1368.

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Πηγή: Alves JG et al. Breastfeeding Protects Against Type 1 Diabetes Mellitus: A Case-Sibling Study. Breastfeed Med. 2011 Aug 5. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Σ Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Πλήρεις βιβλιογραφικές αναφορές
ΣΙΔΗΡΟΣ
1. Chaparro CM et al. Effect of timing of umbilical cord clamping on iron status in Mexican infants: a randomised controlled trial. Lancet. 2006;367(9527):1997-2004.
2. Gompakis N. et al. Τhe effect of dietary habits and socioeconomic status on the prevalence of iron deficiency in children of Northern Greece. ActaHaem 2007, 117: 200-4.
3. Ekonomou M. et al. Τhe role of iron in brain development and functioning.Paediatr N Gr 2008, 20:186 – 190.
4. AAP Section on Breastfeeding, Schanler RJ; Executive Commitee, Feldman-Winter L, Landers S, Noble L, Szucs KA, Viehmann L. Concerns with early universal iron supplementation of breastfeeding infants. Pediatrics. 2011 Apr;127(4):e1097

ΕΞΙ ΜΗΝΕΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ
1. Dewey KG et al. Effects of exclusive breastfeeding for 4 versus 6 months on maternal nutritional status and infant motor development: results of two randomized trials in Honduras. J Nutr 2001;131:262-7.
2. Platt M. Demand weaning: infants’ answer to professionals’ dilemmas. Arch Dis Child 2009;94:79-80.
3. Kramer MS et al. The optimal duration of exclusive breastfeeding: a systematic review.Geneva, World Health Organization, 2001.
4. Kramer MS et al. Optimal duration of exclusive breastfeeding. Cochrane Database of Systematic Reviews 2002, Issue 1. Art. No.: CD003517.
5. Naylor AJ et al. Developmental readiness of normal full term infants to progress from exclusive breastfeeding to the introduction of complementary foods. Linkages/Wellstart International, 2001.
6. Shim JE et al. Associations of Infant Feeding Practices and Picky Eating Behaviors of Preschool Children. J Am Diet Assoc. 2011 Sep;111(9):1363-1368.

ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ
1. Lande B et al. Breast-feeding at 12 months of age and dietary habits among breast-fed and non-breast-fed infants. Public Health Nutr. 2004;7(4):495-503.
2. Catherine A. et al. Early Determinants of Fruit and Vegetable Acceptance . PediatricsVol. 120 No. 6 2007, pp. 1247-1254.
3. Burnier D et al. Exclusive breastfeeding duration and later intake of vegetables in preschool children.Eur J ClinNutr. 2010 Oct 27. [Epub ahead of print]
4. Mandel D et al. Fat and energy contents of expressed human breast milk in prolonged lactation. Pediatrics.2005;116(3):e432-5.
5. Mennella JA et al. (2001) Prenatal and postnatal flavor learning by human infants. Pediatrics. 2001;107(6):E88.
6. Hausner H et al. Breastfeeding facilitates acceptance of a novel dietary flavour compound. ClinNutr. 2010;29(1):141-8.
7. Στέλιος Παπαβέντσης. Επιστροφή στο μητρικό θηλασμό. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2011.
8. De Kroon ML et al. The Terneuzen Birth Cohort. Longer exclusive breastfeeding duration is associated with leaner body mass and a healthier diet in young adulthood. BMC Pediatr. 2011 May 10;11(1):33.
9. Horta et al. Evidence on the long-term effects of breastfeeding: Systematic reviews and meta-analysis. World Health Organization, 2007

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ
1. Ελένη Γάκη, Δημήτρης Παπαμιχαήλ, Γιασεμή Σαραφίδου, Τάκης Παναγιωτόπουλος, Ιωάννα Αντωνιάδου-Κουμάτου. Εθνική Μελέτη Συχνότητας Και Προσδιοριστικών Παραγόντων Μητρικού Θηλασμού. Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, Αθήνα, 2009.
2. American Academy of Pediatrics, American Heart Association, Samuel S G et al. Dietary Recommendations for Children and Adolescents: A Guide for Practitioners. Pediatrics 2006; 117: 544 – 559.
3. Nielsen SJ et al. Patterns and trends in food portion sizes, 1977–1998. JAMA. 2003;289 :450 –453.
4. Linardakis M et al. Sugar-added beverages consumption among kindergarten children of Crete: effects on nutritional status and risk of obesity. BMC Public Health. 2008 Aug 6;8:279.
5. Παπαβέντσης Στέλιος. Προικισμένα μωρά εμπνευσμένοι γονείς: για μια άλλη προσχολική διατροφή. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2010.
6. Elliott CD et al. Sweet and salty: nutritional content and analysis of baby and toddler foods. J Public Health (Oxf). 2011 Mar;33(1):63-70. Epub 2010 Jun 1.
7. Wright CM et al. How do toddler eating problems relate to their eating behavior, food preferences, and growth? Pediatrics. 2007 Oct;120(4):e1069-75.
8. Dovey TM et al. Food neophobia and ‘picky/fussy’ eating in children: a review. Appetite. 2008 Mar-May;50(2-3):181-93. Epub 2007 Sep 29.
9. Cooke L. The importance of exposure for healthy eating in childhood: a review. J Hum Nutr Diet. 2007 Aug;20(4):294-301.
10. Scaglioni S et al. Influence of parental attitudes in the development of children eating behaviour. Br J Nutr. 2008 Feb;99 Suppl 1:S22-5.
11. Gabrielle Palmer. Complementary Feeding: Nutrition, Culture and Politics. Pinter & Martin Ltd Publishing 2011.
12. Βαζαίου Α. Διατροφή παιδιών προσχολικής ηλικίας μετά το πρώτο έτος της ζωής και σχέση αυτής με παχυσαρκία. 38ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ενδοκρινολογίας, 2011.
13. Mossop B. Can we be trained to like healthy foods? Scientific American J, July 13 2011.
14. Bouhlal S et al. The impact of salt, fat and sugar levels on toddler food intake. Br J Nutr. 2011 Feb;105(4):645-53.
15. Butte NF et al. Nutrient intakes of US infants, toddlers, and preschoolers meet or exceed dietary reference intakes. J Am Diet Assoc. 2010 Dec;110(12 Suppl):S27-37.

ΓΟΝΕΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΕ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΤΑ ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ
1. Wardle J et al. Parental control over feeding and children’s fruit and vegetable intake: how are they related? J Am Diet Assoc. 2005 Feb;105(2):227-32.
2. Rapley, G. Baby-led weaning, a developmental approach to the introduction of complementary foods. Quay Books, London, 2006.
3. Benton D. Role of parents in the determination of the food preferences of children and the development of obesity. Int J Obes Relat Metab Disord. 2004 Jul;28(7):858-69.
4. Rapley G. Baby-led weaning: transitioning to solid foods at the baby’s own pace. Community Pract. 2011 Jun;84(6):20-3.
5. Brown A et al. Maternal Control of Child Feeding During the Weaning Period: Differences Between Mothers Following a Baby-led or Standard Weaning Approach. Matern Child Health J. 2010 Sep 10. [Epub ahead of print]

EKΘΕΣΗ ΣΕ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΤΡΟΦΗ
1. Northstone K et al. The effect of age of introduction to lumpy solids on foods eaten and reported feeding difficulties at 6 and 15months. J Hum Nutr Diet 2001;14:43-54
2. Complementary Feeding: A Commentary by the ESPGHAN Committee on Nutririon. J of Ped Gastroenter. & Nutr 46:99-110;2008
3. Coulthard H et al. Delayed introduction of lumpy foods to children during the complementary feeding period affects child’s food acceptance and feeding at 7 years of age. Matern Child Nutr. 2009 Jan;5(1):75-85.

ΛΕΠΤΙΝΗ
1. Palou A. et al. Leptin intake during lactation prevents obesity and affects food intake and food preferences in later life. Appetite. 2009 Feb;52(1):249-52.
2. Miralles O et al. A physiological role of breast milk leptin in body weight control in developing infants. Obesity (Silver Spring). 2006 Aug;14(8):1371-7.
3. Savino F et al. Update on breast milk hormones: leptin, ghrelin and adiponectin. Clin Nutr. 2008 Feb;27(1):42-7.

ΜΠΙΜΠΕΡΟ, ΔΙΑΠΛΑΣΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ, ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΟΝΤΙΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΣ
1. Li R. et al. Association of breastfeeding intensity and bottle-emptying behaviors at early infancy with infants’ risk for excess weight at late infancy. Pediatrics. 2008 Oct;122Suppl 2:S77-84.
2. de Holanda AL et al. Relationship between breast- and bottle-feeding and non-nutritive sucking habits. Oral Health Prev Dent. 2009;7(4):331-7.
3. Barbosa C et al. The relationship of bottle feeding and other sucking behaviors with speech disorder in Patagonian preschoolers. BMC Pediatr. 2009;9:66.
4. Viggiano D et al. Breast feeding, bottle feeding, and non-nutritive sucking; effects on occlusion in deciduous dentition. Arch Dis Child. 2004;89(12):1121-3.
5. Sánchez-Molins M et al. Comparative study of the craniofacial growth depending on the type of lactation received. Eur J PaediatrDent. 2010;11(2):87-92.
6. Montgomery-Downs HE et al. Infant-Feeding Methods and Childhood Sleep-Disordered Breathing. Pediatrics 2007; 120: 1030 – 1035.
7. Palmer B. Snoring and sleep apnoea: how it can be prevented in childhood. Breastfeed Rev. 2006;14(2):11- 14.
8. Moimaz SA et al. Association between breast-feeding practices and sucking habits: a cross-sectional study of children in their first year of life. J Indian Soc Pedod Prev Dent. 2008;26(3):102-6.
9. Robke FJ et al. Effects of nursing bottle misuse on oral health. Prevalence of caries, tooth malalignments and malocclusions in North-German preschool children. J Orofac Orthop. 2008;69(1):5-19.
10. Raymond JL et al. Influence of feeding method on maxillofacial development. Orthod Fr. 2006;77(1):101-3.
11. Carrascoza KC et al. Consequences of bottle-feeding to the oral facial development of initially breastfed children. J Pediatr (Rio J). 2006;82(5):395-7.
12. Kobayashi HM et al. Relationship between breastfeeding duration and prevalence of posterior crossbite in the deciduous dentition. Am J Orthod Dento facial Orthop. 2010;137(1):54-8.
13. Mohebbi SZ et al. Feeding habits as determinants of early childhood caries in a population where prolonged breastfeeding is the norm. Community Dent Oral Epidemiol. 2008;36(4):363-9.
14. Romero CC et al. . Breastfeeding and non-nutritive sucking patterns related to the prevalence of anterior open bite in primary dentition. J Appl Oral Sci. 2011 Apr;19(2):161-8.
15. Gooze RA et al. Prolonged Bottle Use and Obesity at 5.5 Years of Age in US Children. J Pediatr. 2011 Apr 27. [Epub ahead of print]

ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
1. Kirsi M et al. Fish Consumption During the First Year of Life and Development of Allergic Diseases During Childhood. Pediatrics, Nov 2007; 120: S109.
2. Mennella JA et al. Variety is the spice of life: strategies for promoting fruit and vegetable acceptance during infancy. Physiol Behav. 2008 Apr 22;94(1):29-38.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ
1. Ludwig DS et al. Relation between consumption of sugar-sweetened drinks and childhood obesity: a prospective, observational analysis. Lancet. 2001 Feb 17;357(9255):505-8
2. Farajian P et al. Very high childhood obesity prevalence and low adherence rates to the Mediterranean diet in Greek children: The GRECO study. Atherosclerosis. 2011 Apr 13. [Epub ahead of print]
3. Lazarou C. et al. Lifestyle factors are determinants of children’s blood pressure levels: the CYKIDS study. J Hum Hypertens.2008 Dec 18.
4. Robinson SM et al. Variations in infant feeding practice are associated with body composition in childhood: a prospective cohort study. J Clin Endocrinol Metab.2009;94(8):2799-805.
5. Weyermann M et al. Duration of breastfeeding and risk of overweight in childhood: a prospective birth cohort study from Germany. Int J Obes (Lond). 2006;30(8):1281-7.
6. Metzger MW et al. Breastfeeding as obesity prevention in the United States: A sibling difference model. Am J HumBiol. 2009 Aug 19. [Epub ahead of print]
7. Harder T et al. Duration of breastfeeding and risk of overweight: A meta-analysis. Am J Epidemiol. 2005; 162: 397-403.
8. Lamb MM et al. Early-Life Predictors of Higher Body Mass Index in Healthy Children. Ann Nutr Metab. 2009;56(1):16-22
9. Αkobeng AK et al. Assessing the population impact of low rates of breast feeding on asthma, coeliac disease and obesity: the use of a new statistical method. Archives of Disease in Childhood 2007;92:483-485
10. Gooze RA et al. Prolonged Bottle Use and Obesity at 5.5 Years of Age in US Children. J Pediatr. 2011 Apr 27. [Epub ahead of print]
11. Manios Y et al. Prevalence of obesity and body mass index correlates in a representative sample of Cretan school children. Int J Pediatr Obes. 2010 Jun 7. [Epub ahead of print]
12. Susanna Y et al. Timing of Solid Food Introduction and the Risk of Obesity in Preschool-Aged Children, Pediatrics, Feb 2011, DOI:10.1542/peds.2010-0740
13. Kafatos A et al. Obesity in childhood: the Greek experience. World Rev Nutr Diet. 2005;94:27-35.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΤΡΟΦΕΣ ΕΝΑΝΤΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΩΝ
1. Briefel R. et al. Feeding Infants and Toddlers Study: do vitamin and mineral supplements contribute to nutrient adequacy or excess among US infants and toddlers? J Am Diet Assoc. 2006 Jan;106(1 Suppl 1):S52-65.
2. Wooltorton E. et al. Too much of a good thing? Toxic effects of vitamin and mineral supplements.CMAJ.2003 Jul 8;169(1):47-8.
3. Dragsted LO et al. The 6-a-day study: effects of fruit and vegetables on markers of oxidative stress and antioxidativedefense in healthy nonsmokers. Am J Clin Nutr. 2004 Jun;79(6):1060-72.
4. McCunn D. et al. Food additives and hyperactive behaviour in 3-year-old and 8/9-year-old children in the community: a randomised, double-blinded, placebo-controlled trial. Lancet. 2007 Nov 3;370(9598):1560-7.
5. Bateman B. et al. The effects of a double blind, placebo controlled, artificial food colourings and benzoate preservative challenge on hyperactivity in a general population sample of preschool children. Arch Dis Child. 2004 Jun;89(6):506-11.
6. Dona A. et al. Health risks of genetically modified foods. Crit Rev Food Sci Nutr.2009 Feb;49(2):164-75.
7. Pusztai A. et al. Can science give us the tools for recognizing possible health risks of GM food? Nutr Health. 2002;16(2):73-84.
8. Varzakas TH et al. Approaches in the risk assessment of genetically modified foods by the Hellenic Food Safety Authority. Food ChemToxicol. 2007 Apr;45(4):530-42.

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ
1. Sofi F. et al. Adherence to Mediterranean diet and health status: meta-analysis. BMJ. 2008 Sep 11;337:a1344. doi: 10.1136/bmj.a1344.
2. de Lorgeril M. et al. The Mediterranean-style diet for the prevention of cardiovascular diseases. Public Health Nutr.2006 Feb;9(1A):118-23.
3. Farajian P et al. Very high childhood obesity prevalence and low adherence rates to the Mediterranean diet in Greek children: The GRECO study. Atherosclerosis. 2011 Apr 13. [Epub ahead of print]
4. Kontogianni MD et al. Adherence rates to the Mediterranean diet are low in a representative sample of Greek children and adolescents. J Nutr. 2008 Oct;138(10):1951-6.
5. Kafatos A et al. Mediterranean diet of Crete: foods and nutrient content. J Am Diet Assoc. 2000 Dec;100(12):1487-93.

AΣΒΕΣΤΙΟ
1. American Academy of Pediatrics. Calcium Requirements of Infants, Children, and Adolescents. Pediatrics Vol. 104 No. 5 November 1999, pp. 1152-1157, revised 2006.

ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ
1. Kavey RE et al. American Heart Association guidelines for primary prevention of atherosclerotic cardiovascular disease beginning in childhood. Circulation. 2003;107 :1562 –1566.
2. World Health Organization. Global Strategy for Infant and Young Child Feeding. WHO, Geneva, 2003.
3. Department of Nutrition for Health and Development, World Health Organisation (WHO). Complementary feeding: Family foods for breastfed children. 2000.
4. World Health Organization. Guiding principles for complementary feeding of the breastfed child. WHO, Geneva; 2004.
5. World Health Organization. Guiding principles for complementary feeding of the nonbreastfed child 6 – 24 months of age. WHO, Geneva, 2005.
6. World Health Organization. Infant and young child feeding : model chapter for textbooks for medical students and allied health professionals. WHO, Geneva, 2009.
7. World Health Organization. Infant And Young Child Feeding Counselling: an Integrated Course. WHO, Geneva, 2007.
8. American Academy of Pediatrics Policy Statement. Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics 2005;115;496-506
9. U.S. Department of Health and Human Services. The Surgeon General’s Call to Action to Support Breastfeeding. Washington, DC: U.S. Department of Health and Human Services, Office of the Surgeon General; 2011.

ΠΡΟΤΥΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

1. Coombes Ret al. UK adopts growth charts based on data from breastfed babies. BMJ. 2009;338:b1892.
2. WHO. Child growth standards: child catalogue. Geneva, World Health Organization, 2005.
3. De Onis M et al. WHO growth standards for infants and young children. Arch Pediatr.2009;16(1):47-53.

Ogbuanu C et al. The effect of maternity leave length and time of return to work on breastfeeding. Pediatrics. 2011;127(6):e1414-27.

Η έρευνα αυτή από την Πολωνία έρχεται να προστεθεί σε πολλές άλλες σχετικές μελέτες των τελευταίων 5 χρόνων και να επιβεβαιώσει τα οφέλη του μητρικού θηλασμού στο μυαλό των παιδιών. Πιο συγκεκριμένα μας δείχνει ότι:
- Τα οφέλη του θηλασμού είναι δοσο-εξαρτώμενα, δηλαδή όσο περισσότερο θηλάσει ένα παιδί, τόσο πιο πιθανό είναι να κερδίσει σε οφέλη, χωρίς να υπάρχει ανώτερο όριο που ο θηλασμός ξαφνικά σταματάει να παρέχει οφέλη.
- Τα οφέλη του θηλασμού είναι τόσο περισσότερα, πιο έντονα και πιο πιθανά όσο πιο αποκλειστικός είναι αυτός.
- Πολλές φορές δεν παρατηρούμε στην καθημερινή ζωή και στο ιατρείο έντονες διαφορές ανάμεσα σε παιδιά που «θήλασαν» και σε παιδιά που δεν θήλασαν, απλά γιατί τα παιδιά που «θήλασαν» δεν το έκαναν αποκλειστικά ή το έκαναν για λίγο καιρό, εβδομάδες ή μήνες. Αντίθετα, οι διαφορές είναι ιδιαίτερα έντονες αν συγκρίνουμε παιδιά που θήλασαν αποκλειστικά για έξι μήνες και που συνέχισαν να θηλάζουν για πολύ καιρό ακόμα, με παιδιά που δεν θήλασαν.

Πηγή: Jedrychowski W et al. Effect of exclusive breastfeeding on the development of children’s cognitive function in the Krakow prospective birth cohort study. Eur J Pediatr.2011 Jun 10. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Τι γίνεται λοιπόν στην χώρα μας; Οι εταιρίες βρεφικών γαλάτων δεν έχουν αλλάξει τίποτα. Πάρτε οποιοδήποτε κουτί και δείτε τι συμβουλεύει την μητέρα: Στην συσκευασία λοιπόν η συνηθέστερη παρεχόμενη οδηγία είναι για το νερό, αφού βράσει, να αφεθεί να κρυώσει έως ότου γίνει χλιαρό. Τα κουτιά παροτρύνουν τη μαμά να το αφήσει να κρυώσει απευθείας στους 37 με 40 βαθμούς Κελσίου και τότε να βάλει την σκόνη. Δηλαδή παραλείπουν εντελώς το 2ο στάδιο προετοιμασίας. Με αυτήν την παράλειψη φυσικά δεν σκοτώνονται τα δυνητικά επικίνδυνα μικρόβια. Γιατί το κάνουν αυτό; Αν η σκόνη μπει στους εβδομήντα βαθμούς Κελσίου, υπάρχει η πιθανότητα να αλλοιωθούν κάποια συστατικά του τεχνητού γάλακτος ή να αδρανοποιηθούν.
Στην Μεγάλη Βρετανία και σε άλλες χώρες της Ευρωπαικής Ένωσης δεν δίνονται πλέον ποτέ σε πρόωρα βρέφη που νοσηλεύονται στην Μονάδα Εντατικής Θεραπείας Νεογνών βρεφικά γάλατα σε σκόνη, αλλά μόνο έτοιμα αποστειρωμένα σε υγρή μορφή. Γάλατα σε υγρή μορφή δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου στην χώρα μας, όπου πρόωρα βρέφη συνεχίζουν να λαμβάνουν δυνητικά επιμολυσμένο γάλα σε σκόνη. Επίσης, στην Μεγάλη Βρετανία δεν υπάρχει συσκευασία βρεφικού γάλακτος που να μην έχει εναρμονιστεί με τις νέες συστάσεις παρασκευής. Στην Ελλάδα αντίθετα δεν υπάρχει συσκευασία βρεφικού γάλακτος που να έχει εναρμονιστεί με τις νεότερες οδηγίες παρασκευής. Οι λόγοι είναι απλοί: σε άλλες χώρες υπάρχουν κρατικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί οι οποίοι διασφαλίζουν την εφαρμογή στάνταρ στα βρεφικά τρόφιμα. Σε άλλες χώρες υπάρχουν ακόμα ενεργά κινήματα προστασίας του μητρικού θηλασμού και ελέγχου των εταιριών βρεφικών γαλάτων, όπως είναι τα εθνικά παραρτήματα της Διεθνούς Δράσης στην Βρεφική Διατροφή (IBFAN). Αυτές οι μη κυβερνητικές οργανώσεις αναδεικνύουν παρόμοια θέματα στην δημόσια ατζέντα, ενεργοποιούν γονείς και κυβερνήσεις, με αποτέλεσμα οι εταιρίες στις χώρες αυτές να μην μπορούν να ασυδοτούν. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κανένας επαρκής κρατικός μηχανισμός ελέγχου στην βρεφική διατροφή, ούτε υπάρχουν σχετικά κινήματα ενεργών πολιτών, γονιών και μη κυβερνητικές οργανώσεις για την προστασία της βρεφικής και παιδικής διατροφής. Το αποτέλεσμα είναι οι εταιρίες βρεφικών γαλάτων να κάνουν ό,τι θέλουν στην χώρα μας χωρίς έλεγχο από κανέναν.
Πριν από λίγο καιρό συμμετείχα σε ένα σεμινάριο για τον μητρικό θηλασμό στο Λονδίνο. Η καθηγήτρια, διεθνούς κύρους συνεργάτιδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περιέγραψε το ζήτημα αυτό. Όταν της είπα ότι στην Ελλάδα δεν έχει αλλάξει τίποτε και ότι οι μητέρες συνεχίζουν να δίνουν γάλα σε σκόνη, προσθέτοντας την σκόνη σε χλιαρό νερό, απόρησε: πίστευε ότι μετά από τόσα χρόνια όλες οι χώρες της Ευρωπαικής Ένωσης θα είχαν εναρμονιστεί με τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα. Κι όμως.
Πρόκειται για άλλο ένα ελληνικό σκάνδαλο.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Πηγή: Chen MG et al. Infant formula alters surfactant protein A (SP-A) and SP-B expression in pulmonary epithelial cells. Pediatr Pulmonol. 2011 Apr 25 (Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Τα συμπεράσματα αυτής της μελέτης έρχονται να προστεθούν σε δεκάδες άλλες που ισχυροποιούν τις επιστημονικές αποδείξεις ότι ο μη θηλασμός των παιδιών συνιστά σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση χρόνιων αναπνευστικών νοσημάτων κατά την προσχολική και σχολική ηλικία και για την ραγδαία αύξηση των περιστατικών άσθματος στα παιδιά που παρατηρείται στις μέρες μας. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι εάν ένα παιδί θηλάσει αποκλείεται η πιθανότητα να εμφανίσει απώτερα άσθμα. Τα νοσήματα αυτά είναι πολύ-παραγοντικά, δηλαδή έχουν διάφορους προδιαθεσικούς παράγοντες, όπως είναι η κληρονομικότητα, η ατοπική προδιάθεση, η έκθεση στον καπνό, η έκθεση στο αστικό περιβάλλον και η ατμοσφαιρική ρύπανση. Παρόλα αυτά, ένα παιδί με ευαισθησία και προδιάθεση στην εμφάνιση άσθματος μπορεί να οδηγείται στην νόσο αυτή με μεγαλύτερη πιθανότητα εάν δεν θηλάσει.
Για παράδειγμα, προηγούμενη μελέτη από την Σουηδία – Ινστιτούτο Περιβαλλοντικής Ιατρικής του Ινστιτούτου Καρολίνσκα – δημοσιευμένη το 2010 εξέτασε ένα δείγμα 3825 παιδιών από την γέννησή τους έως και την ηλικία των 8 ετών. Tα παιδιά αυτά στην ηλικία των τεσσάρων και των οκτώ ετών υποβλήθηκαν σε εξέταση αίματος για να εξακριβωθούν τα επίπεδα IGE – δείκτης αλλεργικής ευαισθητοποίησης – , και τα ειδικά RAST αντισώματα σε κοινά αλλεργιογόνα τρόφιμα και σε αλλεργιογόνες αναπνευστικές ουσίες. Ακόμα, στην ηλικία των 8 ετών, τα παιδιά πέρασαν από λειτουργική δοκιμασία του αναπνευστικού συστήματος, την δοκιμασία της μέγιστης εκπνευστικής ροής.
Διαπιστώθηκε ότι παιδιά που θήλασαν αποκλειστικά για τουλάχιστον 4 μήνες είχαν μειωμένο κίνδυνο για άσθμα στην ηλικία των 8 ετών, σε σύγκριση με όσα θήλασαν αποκλειστικά για λιγότερο από 4 μήνες. Κατά την ίδια ηλικία, τα παιδιά που θήλασαν αποκλειστικά για τουλάχιστον 4 μήνες είχαν μικρότερο κίνδυνο για θετικά RAST τεστ αλλεργικής ευαισθητοποίησης στο αίμα τους, ενώ βρέθηκε να έχουν σημαντικά καλύτερη αναπνευστική λειτουργία, με καλύτερες μετρήσεις στην μέγιστη εκπνευστική ροή.
Οι Σουηδοί ερευνητές συμπέραναν ότι ο αποκλειστικός θηλασμός για περισσότερο από 4 μήνες φαίνεται να προστατεύει σημαντικά το παιδί από άσθμα και από αλλεργική ευαισθητοποίηση, ενώ τείνει να του προσφέρει καλύτερη λειτουργία των πνευμόνων 8 χρόνια αργότερα.

Πηγές:
1. Sonnenschein-van der Voort AM et al. Duration and exclusiveness of breastfeeding and childhood asthma-related symptoms. Eur Respir J. 2011 Jul 20. [Epub ahead of print]
2. Kull I et al. Breast-feeding in relation to asthma, lung function, and sensitization in young schoolchildren. J Allergy Clin Immunol. 2010 May;125(5):1013-9.

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Μία επιστημονική έρευνα από το Τμήμα Οικογενειακής Ιατρικής του Κλίβελαντ των ΗΠΑ έγινε για να εκτιμηθεί η επίδραση που μπορεί να έχει στην παιδιατρική πράξη μια παρέμβαση από σύμβουλο γαλουχίας. Με σκοπό να βελτιωθεί η υποστήριξη στον θηλασμό, το πολυιατρείο της μελέτης άλλαξε την πολιτική του και ξεκίνησε να χρησιμοποιεί έναν Σύμβουλο Γαλουχίας, υπό επίβλεψη από έναν παιδίατρο, για να διενεργήσει μια αρχική επίσκεψη στο ιατρείο μετά την γέννηση για όλα τα βρέφη που θηλάζουν.
Οι ερευνητές μελέτησαν τα δεδομένα από 166 βρέφη γεννημένα το 2007, που ήρθαν στο πολυιατρείο πριν από την έναρξη του προγράμματος συνεργασίας με IBCLC, καθώς και από άλλα 184 βρέφη γεννημένα το 2009, που ήρθαν στο παιδιατρείο μετά την έναρξη του προγράμματος. Εκτίμησαν τον τρόπο διατροφής για κάθε επίσκεψη ρουτίνας για αυτά τα μωρά κατά τους πρώτους 9 μήνες της ζωής τους. Η ομάδα των παιδιών που γεννήθηκαν το 2007 είχε παρόμοια χαρακτηριστικά με εκείνη των παιδιών που γεννήθηκαν το 2009 ως προς τον τύπο ασφάλισης, την προωρότητα, το αν ήταν πρωτότοκα, δευτερότοκα ή δίδυμα, και το αν γεννήθηκαν με καισαρική τομή. Βρέθηκε ότι στην ηλικία των 2 μηνών, τα βρέφη που δεν σιτίζονταν με ξένο γάλα για βρέφη ήταν 10% περισσότερα το 2009, με την προσθήκη της επίσκεψης στον IBCLC. Στην ηλικία των 4 μηνών, 15% περισσότερα βρέφη δεν έπιναν ξένο γάλα από την ομάδα του 2009 σε σύγκριση με την ομάδα του 2007. Στους 6 μήνες της ζωής τους, 11% περισσότερα βρέφη που είχαν δει ΙΒCLC συνέχιζαν να μην λαμβάνουν ξένο γάλα, ενώ στους 9 μήνες 9% περισσότερα μωρά του 2009 δεν έπιναν ξένο γάλα. Τα αποτελέσματα ήταν στατιστικά σημαντικά.
Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μια επίσκεψη ρουτίνας σε Σύμβουλο Γαλουχίας μετά το εξιτήριο από το μαιευτήριο σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης μπορεί να αυξήσει σημαντικά την έναρξη, την συνέχιση και την αποκλειστικότητα του μητρικού θηλασμού. Αυτή η θετική επίδραση είχε διάρκεια για τουλάχιστον 9 μήνες.

Στη χώρα μας η ιατρική εκτίμηση των βρεφών γίνεται σε επίπεδο πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας κυρίως κατά τις επισκέψεις ρουτίνας στους παιδιάτρους, ιδιώτες και συμβεβλημένους με ασφαλιστικά ταμεία. Δυστυχώς είναι συχνό φαινόμενο κατά τις επισκέψεις αυτές όχι μόνο να μην υποστηρίζεται και να μην δίνεται χρόνος για λεπτομερή συζήτηση και εκτίμηση του μητρικού θηλασμού, αλλά και να δίνονται λανθασμένες οδηγίες που οδηγούν σε πρόωρο αποθηλασμό και σε έναρξη λήψης ξένου γάλακτος. Η έρευνα αυτή δείχνει ότι ακόμα και μια επίσκεψη στο κρίσιμο αρχικό διάστημα που εγκαθίσταται η γαλουχία, κατά τις πρώτες εβδομάδες, σε παιδιατρείο όπου υποστηρίζεται σωστά και ενεργά ο μητρικός θηλασμός μπορεί να κάνει την διαφορά. Μπορούμε να φανταστούμε ότι η υποστήριξη της μητέρας που θέλει να θηλάσει είναι ακόμα πιο πλήρης και πιο επιτυχής εάν γίνεται σε πολλές, διαδοχικές επισκέψεις από παιδίατρο που είναι ταυτόχρονα Πιστοποιημένος Σύμβουλος Γαλουχίας.

Πηγή: Witt AM et al. Integrating Routine Lactation Consultant Support into a Pediatric Practice. Breastfeed Med. 2011 Jun 9. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

To σπλαχνικό λίπος είναι το λίπος που βρίσκεται γύρω από τα όργανα του ανθρώπινου σώματος, όπως είναι η καρδιά, το ήπαρ και οι νεφροί. Παρουσία υπερβολικού σπλαχνικού λίπους συνιστά παράγοντα κινδύνου για χρόνια νοσήματα όπως η παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και το μεταβολικό σύνδρομο.
Οι γυναίκες αποκτούν σπλαχνικό λίπος κατά τη διάρκεια μιας εγκυμοσύνης. Ερευνητές από την Πενσυλβάνια των ΗΠΑ θέλησαν να εξετάσουν την σχέση που έχει ο μητρικός θηλασμός με την εναπόθεση σπλαχνικού λίπους στις μητέρες. Το δείγμα της έρευνας περιλάμβανε 351 γυναίκες ηλικίας 45 με 58 ετών, που δεν είχαν διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο. Ελήφθη το ιστορικό θηλασμού των παιδιών τους και πέρασαν από αξονική τομογραφία για να εκτιμηθεί το λίπος στην περιοχή της κοιλιάς.
Για μητέρες που βρίσκονταν πριν ή κατά την περίοδο της εμμηνόπαυσης, όσες δεν είχαν ποτέ θηλάσει βρέθηκε να έχουν 28% παραπάνω σπλαχνικό λίπος. Βρέθηκε ακόμα ότι όσες δεν είχαν θηλάσει καθόλου είχαν κατά μέσο όρο 4.7% μεγαλύτερη περιφέρεια μέσης, περίπου 6.5 εκατοστά περισσότερα σε σύγκριση με μητέρες που θήλασαν τα παιδιά τους για τουλάχιστον 3 μήνες. Οι επιστήμονες απέκλεισαν στατιστικά παράγοντες όπως η ηλικία, ο αριθμός εγκυμοσυνών, κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες, οικογενειακό ιστορικό, δείκτη παχυσαρκίας σε νεαρή ηλικία και πρόσφατο, παράγοντες δηλαδή που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα της έρευνας. Συγκρινόμενες με γυναίκες που δεν έκαναν καθόλου παιδιά, οι μητέρες που θήλασαν τα παιδιά τους για τουλάχιστον 3 μήνες είχαν ίδια ποσά σπλαχνικού λίπους. Αντίθετα, όσες μητέρες δεν θήλασαν καθόλου τα παιδιά τους είχαν 42% περισσότερο λίπος και 6.15 εκατοστά μεγαλύτερη περιφέρεια μέσης συγκρινόμενες με γυναίκες που δεν έκαναν παιδιά.

Οι ερευνητές συμπέραναν ότι ο μητρικός θηλασμός επαναφέρει μια γυναίκα σε επίπεδα σπλαχνικού λίπους πριν τις εγκυμοσύνες, δηλαδή πιο απλά, οι μητέρες με τον θηλασμό είναι σαν να μην πέρασαν εγκυμοσύνη! Μητέρες που δεν θήλασαν καθόλου παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο χρόνια αργότερα να έχουν στο σώμα τους σημαντικά μεγαλύτερα ποσά μεταβολικά ενεργού λίπους.

Ένα χρόνο πριν η ίδια ερευνητική ομάδα είχε δημοσιεύσει τα αποτελέσματα μιας άλλης σχετικής έρευνας. 297 μητέρες ηλικίας 45 με 58 ετών που είχαν κάνει τουλάχιστον ένα παιδί ανέφεραν το ιστορικό θηλασμού τους και πέρασαν από ηλεκτρονική τομογραφία και υπερηχογράφημα για να διαπιστωθεί κατά πόσο έχουν επασβεστώσεις σε μεγάλα αγγεία όπως η αορτή, η καρωτίδα και οι στεφανιαίες αρτηρίες. Οι επασβεστώσεις είναι πλάκες που κολλούν πάνω στις αρτηρίες, σημάδι αθηροσκλήρωσης, που όταν προχωρήσει αρκετά οδηγεί σε στενώσεις και αποφράξεις αρτηριών, με τελική συνέπεια εμφανή νοσήματα όπως εγκεφαλικά επεισόδια και στεφανιαία νόσο. Αποκλείστηκαν και πάλι παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα συμπεράσματα της έρευνας.
Βρέθηκε ότι οι μητέρες που δεν είχαν θηλάσει καθόλου στη ζωή τους είχαν περίπου 4 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν επασβέστωση στην αορτή και 3 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν επασβέστωση σε στεφανιαία αρτηρία, συγκρινόμενες με μητέρες που θήλασαν τα παιδιά τους για τουλάχιστον 3 μήνες. Το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν ότι οι μητέρες που δεν θήλασαν τα μωρά τους φαίνεται να βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για αγγειακές αλλαγές που σχετίζονται με μελλοντικά καρδιαγγειακά νοσήματα.

Πηγές:
1. McClure CK et al. Breastfeeding and Subsequent Maternal Visceral Adiposity. Obesity (Silver Spring). 2011 Jun 30. doi: 10.1038/oby.2011.185. [Epub ahead of print]
2. Schwarz EB et al. Lactation and maternal measures of subclinical cardiovascular disease. Obstet Gynecol. 2010 Jan;115(1):41-8.

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Τα αποτελέσματα του προγράμματος αυτού ήταν εντυπωσιακά: Μέσα σε 3 μήνες από την έναρξή του, η συχνότητα της άμεσης επαφής δέρμα με δέρμα για υγιή βρέφη μετά από καισαρική αυξήθηκε από 20% σε 68%. Τα βρέφη που δεν ήρθαν καθόλου σε επαφή δέρμα με δέρμα με τη μητέρα τους για τις πρώτες 4 ώρες από τη γέννησή τους μειώθηκαν από 40% σε 9%. Εννιά μήνες μετά την παρέμβαση, 60% των υγιών βρεφών μετά από καισαρική έρχονταν σε επαφή με τη μητέρα τους στο χώρο του χειρουργείου και 70% αυτών μέσα στα πρώτα 90 λεπτά από την γέννηση.
Τι συνέπειες είχε αυτή η αλλαγή στο μητρικό θηλασμό; Υγιή βρέφη που γεννήθηκαν με καισαρική και είχαν επαφή δέρμα με δέρμα στο χώρο του χειρουργείου έλαβαν πολύ πιο σπάνια συμπλήρωμα ξένου γάλακτος κατά την παραμονή τους στο μαιευτήριο (33%). Αντίθετα όσα μωρά ήρθαν σε επαφή δέρμα με δέρμα με την μητέρα τους μέσα σε 90 λεπτά αλλά όχι στο χώρο του χειρουργείου έλαβαν πιο συχνά συμπλήρωμα (42%), ενώ όσα νεογέννητα δεν ήρθαν καθόλου στη μητέρα τους κατά την πρώτη 1 ½ ώρα έλαβαν πολύ συχνότερα συμπλήρωμα ξένου γάλακτος (74%).
Οι ερευνητές συμπέραναν ότι η επαφή δέρμα με δέρμα είναι απόλυτα εφικτή μετά από καισαρική τομή και θα ήταν καλό να παρέχεται σε υγιείς μητέρες και μωρά αμέσως μετά την γέννηση. Η αλλαγή στην νοοτροπία και στην πρακτική της περιγεννητικής ομάδας επαγγελματιών είναι πραγματοποιήσιμη και μπορεί να φέρει άμεσα και εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Στη χώρα μας σχεδόν οι μισές γυναίκες γεννούν με καισαρική τομή. Σε πολύ λίγες από αυτές δίνεται η ευκαιρία να κρατήσουν το νεογέννητό τους αμέσως μετά την έξοδό του στον κόσμο, ενώ ελάχιστες κάνουν πρώιμη επαφή δέρμα με δέρμα όπως συνιστάται από τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές, δηλαδή για τα πρώτα 90 με 120 λεπτά από τη γέννα και κατά την διάρκεια της παραμονής της μητέρας στο χειρουργείο, με μόνη προυπόθεση γυναίκα και παιδί να είναι υγιείς. Πολλές φορές οι μητέρες ακούν επαγγελματίες υγείας να τους λένε ότι το να πάρουν το παιδί στην αγκαλιά τους αμέσως μετά την γέννησή του δεν είναι εφικτό ή ότι είναι «επικίνδυνο», ότι πρέπει η μητέρα να βγει από το χώρο του χειρουργείου πρώτα, ότι πρέπει η μητέρα πρώτα να αναρρώσει κλπ. Άλλοτε το νεογέννητο έρχεται για μια σύντομη αγκαλιά με την μητέρα του που δεν κρατάει παραπάνω από λίγα δευτερόλεπτα και αυτό βαφτίζεται επαφή δέρμα με δέρμα μετά τον τοκετό. Όπως και να έχει, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι πρακτικές μπορούν άμεσα να αλλάξουν, ότι η πρώιμη αγκαλιά ωφελεί τα μέγιστα παιδί, μητέρα και την μεταξύ τους σχέση, όλα αυτά αρκεί να υπάρχει στοιχειώδης γνώση του θέματος και βούληση από την πλευρά των μαιευτηρίων. Τίποτε δεν είναι αδύνατο, αρκεί να υπάρχει διάθεση για δουλειά και για έξοδο από την παρωχημένη, συνήθη «πεπατημένη».

Hung KJ et al. Early Skin-to-Skin After Cesarean to Improve Breastfeeding. MCN Am J Matern Child Nurs. 2011 Jul 7. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Η αφλατοξίνη θεωρείται ως η πιο ισχυρή γνωστή καρκινογόνος ουσία του ήπατος. Σύμφωνα με την Επίκουρη Καθηγήτρια Χημείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ/α Π Μαρκάκη και τις πληροφορίες που παρέχει στην ιστοσελίδα του τμήματος, οι αφλατοξίνες αποτελούν μια ομάδα από τις πιο τοξικές ουσίες που βρίσκονται στη φύση. Παράγονται κυρίως από μύκητες μέσα σε ξηρά τρόφιμα που αναπτύσσουν υγρασία. Επίσης μπορεί να εμφανισθούν στο γάλα ζώων που έχουν τραφεί με ζωοτροφές (καλαμπόκι κ.λπ.), στα οποία είχαν αναπτυχθεί μύκητες. Πρόκειται για ουσίες τοξικές, καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες και κατασταλτικές του ανοσοποιητικού συστήματος.
Λόγω του προβλήματος της παρουσίας των αφλατοξινών στα τρόφιμα και σε ζωοτροφές, θεωρείται πολύ σημαντικό και έχουν καθιερωθεί συστηματικοί έλεγχοι και ανώτατα όρια στα διάφορα τρόφιμα.
Το ανώτερο επιτρεπόμενο όριο για ολικές αφλατοξίνες στην Ευρωπαϊκή ‘Eνωση είναι 4 μg/Kg, ενώ το όριο για την αφλατοξίνη Β1 (AFB1) είναι τα 2 μg/Kg τροφίμου. Η νομοθεσία δεν παρέχει απόλυτη ασφάλεια, αλλά μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο για επιβλαβείς συνέπειες, λόγω της υψηλής τοξικότητας της αφλατοξίνης Β1. Στις ΗΠΑ ωστόσο το όριο είναι 20 μg/Kg (πενταπλάσιο) για σιτηρά και καλαμπόκι που προορίζονται για ζωοτροφές σε νεαρά ζώα και ιδιαίτερα κοτόπουλα, ενώ το όριο μπορεί να φθάσει τα 200-300 μg/Kg (80 φορές περισσότερο από ό,τι στην Ευρώπη) για ζωοτροφές που προορίζονται για μεγάλα ζώα (αγελάδες, χοίρους). Σύμφωνα με το Τμήμα Ζωικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Cornell των ΗΠΑ, παρόλο που οι προμήθειες τροφίμων με βαριά επιμόλυνση σε αφλατοξίνες δεν επιτρέπονται στην αγορά στις ανεπτυγμένες χώρες, παραμένει η ανησυχία για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες στον άνθρωπο ως αποτέλεσμα μακράς έκθεσης σε χαμηλά επίπεδα αφλατοξινών μέσα από τα τρόφιμα.

Τώρα πρέπει να αναλογιστούμε πόσο σημαντικό μπορεί να είναι να εκτίθεται ένα βρέφος σε δυνητικά επικίνδυνες ουσίες, όταν πρόκειται για παρθένο και ευαίσθητο οργανισμό, αποκλειστικά εξαρτώμενο για πολλούς μήνες από μία και μοναδική τροφή, το ξένο γάλα για βρέφη, το οποίο καταναλώνει σε ποσότητες όσο το βάρος του σε λίγες ημέρες – αντίστοιχα μπορούμε να φανταστούμε μια τροφή που ένας ενήλικας βάρους 70 κιλών καταναλώνει σε ποσότητα 70 κιλών μέσα σε πέντε ημέρες. Οι υπόλοιπες σκέψεις ανήκουν σε εσάς.

Shouman BO et al. Aflatoxin B1 Level in Relation to Child’s Feeding and Growth. Indian J Pediatr. 2011 Jun 4. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Η ορμόνη IGF-I είναι μια ουσία, υψηλές συγκεντρώσεις της οποίας στο αίμα ενός βρέφους έχουν συσχετιστεί με μελλοντική παχυσαρκία. Η ορμόνη αυτή ανήκει στον ορμονικό άξονα του οργανισμού που περιλαμβάνει την αυξητική ορμόνη και που, κατά την ενδομήτριο ζωή αλλά και κατά τα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ζωής, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και «προγραμματίζει» κατά κάποιον τρόπο την μελλοντική ανάπτυξη του κάθε ατόμου.

Ερευνητές από τη Δανία θέλησαν να διερευνήσουν κατά πόσο τα επίπεδα αυτής της ορμόνης στον οργανισμό ενός βρέφους επηρεάζονται από το είδος της διατροφής του κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής. Εξέτασαν έναν πληθυσμό 252 παιδιών στην ηλικία των 9 μηνών. Συγκεκριμένα, ανέλυσαν την διατροφή τους, την ανάπτυξή τους σε βάρος, ύψος, περιφέρεια μέσης και πάχος δερματικής πτυχής, και έλαβαν δείγματα αίματος για να προσδιορίσουν τις συγκεντρώσεις της ορμόνης IGF-I στο αίμα τους.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, τα βρέφη που δεν θήλαζαν στην ηλικία των 9 μηνών (46% του συνόλου) είχαν σημαντικά υψηλότερη μέση συγκέντρωση IGF-I στο αίμα τους, σε σύγκριση με τα βρέφη που θήλαζαν σε ηλικία 9 μηνών (54% του συνόλου, καθώς στις Σκανδιναβικές χώρες, σε αντίθεση με τα τραγικά ποσοστά στη χώρα μας, τα ποσοστά θηλασμού μετά τους έξι μήνες της ζωής των βρεφών είναι πολύ υψηλά). Μάλιστα οι ερευνητές βρήκαν κάτι ιδιαίτερα εντυπωσιακό: όσο περισσότερους θηλασμούς έκαναν τα 9 μηνών μωρά στην ημέρα τους, τόσο λιγότερη ήταν αυτή η ορμόνη στο αίμα τους. Τα βρέφη που είχαν πολύ αυξημένη την IGF-I βρέθηκε να έχουν σημαντικά αυξημένο βάρος, ύψος και δείκτη μάζας σώματος (δηλαδή δείκτη παχυσαρκίας) στους 9 μήνες της ζωής τους.
Οι επιστήμονες συμπέραναν ότι ο μητρικός θηλασμός έχει μια ισχυρή αρνητική επίδραση στις συγκεντρώσεις της ορμόνης IGF-I κατά τη βρεφική ηλικία. Δεδομένου ότι η ορμόνη αυτή, όταν είναι υψηλή, ενοχοποιείται για μελλοντική παχυσαρκία, τα μωρά που δεν θηλάζουν στους 9 μήνες είναι πιθανό να βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας στο μέλλον.

Η έρευνα αυτή έρχεται να προστεθεί σε δεκάδες άλλες σύγχρονες έρευνες που αναδεικνύουν την σπουδαιότητα του μητρικού θηλασμού και μετά τους έξι μήνες της ζωής των βρεφών μας. Είναι ακόμα άλλη μια απάντηση σε αιτιάσεις επαγγελματιών υγείας και μη προς τις μητέρες να σταματούν τον θηλασμό μετά τους έξι μήνες, γιατί «το μητρικό γάλα δεν προσφέρει τίποτα πια». Είναι επίσης μια απάντηση σε οδηγίες προς θηλάζουσες μητέρες να θηλάζουν μετά τους έξι μήνες «αυστηρά μόνο πρωί και βράδυ». Στην πραγματικότητα, αυτό που ο μητρικός θηλασμός συνεχίζει να προσφέρει κάθε επιπλέον μέρα που συνεχίζεται είναι ισχυρή προστασία ενάντια στις επιδημίες των ημερών μας και ενάντια σε χρόνια προβλήματα υγείας που θα εμφανιστούν πολλά χρόνια αργότερα.

Παρόμοιες έρευνες πρέπει τέλος να μας κάνουν να αναρωτηθούμε πως γίνεται ο μέσος γονιός – συχνά και ο μέσος παιδίατρος – να συνεχίζει να επιδιώκει βρεφικά πρότυπα ανάπτυξης που είναι παθολογικά για τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι βρέφη και παιδιά που πίνουν μπιμπερό, που βρίσκονται στο κόκκινο σε ανάπτυξη και έχουν σίγουρα εκτοξευμένα επίπεδα αυτής της ορμόνης στο αίμα τους, αντιμετωπίζονται ως «υγιή» και «εύρωστα», αντί να προβληματίζουν ειδικούς και γονείς με την πρώιμη παχυσαρκία τους. Για να καταπολεμηθεί ένα πρόβλημα πρέπει πρώτα να αναγνωρίζεται ως τέτοιο από τον ειδικό και από αυτούς που το έχουν.

Madsen AL et al. IGF-I and IGFBP-3 in healthy 9month old infants from the SKOT cohort: Breastfeeding, diet, and later obesity. Growth Horm IGF Res. 2011 May 28. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

1. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας στην Παγκόσμια Στρατηγική για τη Βρεφική Διατροφή αναφέρει ότι ο μητρικός θηλασμός πρέπει να προστατεύεται, να προωθείται και να υποστηρίζεται. Οι υποστηρικτές του μητρικού θηλασμού –επαγγελματίες, υγείας και κοινό – πρέπει να κατανοήσουν ότι δεν γίνεται να υποστηρίξουμε τον μητρικό θηλασμό στην Ελλάδα χωρίς πρώτα να τον προστατέψουμε και να τον προωθήσουμε. Οι τρεις συνθήκες – προστασία, προώθηση και υποστήριξη – είναι απαραίτητες όλες μαζί και ταυτόχρονα για να δούμε κάποτε περισσότερα μωρά να θηλάζουν. Προστασία του θηλασμού σημαίνει: να περιορίσουμε την επιθετική προώθηση βρεφικών γαλάτων στα μαιευτήρια, στα περιοδικά και τα μέσα ενημέρωσης. Να προστατέψουμε τις νέες μητέρες από λανθασμένη πληροφόρηση, από λανθασμένες οδηγίες επαγγελματιών υγείας που τις οδηγούν στον αποθηλασμό. Να οδηγήσουμε τις εταιρίες βρεφικής διατροφής σε συμμόρφωση προς τον Διεθνή Κώδικα Εμπορίας Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος. Να προστατεύσουμε τον μητρικό θηλασμό από μύθους και απαρχαιωμένες αντιλήψεις στην βρεφική διατροφή. Προώθηση του μητρικού θηλασμού σημαίνει η πολιτεία να ξεκινήσει μια Εθνική Καμπάνια προς το κοινό και τα ΜΜΕ και να εκπαιδεύσει επαρκώς νέους και παλιούς επαγγελματίες υγείας που έρχονται σε επαφή με μωρά και μητέρες. Και υποστήριξη σημαίνει σύγχρονη, πρακτική βοήθεια της κάθε μητέρας στην προσπάθειά της να ξεκινήσει τον θηλασμό, να συνεχίσει, να συνεχίσει επιστρέφοντας στην δουλειά και να λάβει αξιόπιστη βοήθεια σε τυχόν προβλήματα θηλασμού. Όσο μένουμε μόνο στην απλή υποστήριξη, χωρίς να πιέζουμε την πολιτεία να αναλάβει δράση, χωρίς να διαμαρτυρόμαστε για την ανεπαρκή εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, χωρίς να οργανώνουμε συλλόγους που να αναδεικνύουν τις παραβιάσεις των εταιριών γαλάτων, πολύ λίγα πράγματα θα αλλάξουν στη χώρα μας.
Πρέπει όλα να αλλάξουν, διαφορετικά τίποτα δεν θα αλλάξει. Δεν αρκεί ένα διαφημιστικό μήνυμα προώθησης του θηλασμού στην τηλεόραση, όταν ο θηλασμός της νέας μητέρας αμφισβητείται αναίτια από τον παιδίατρο. Δεν αρκεί η υποστήριξη από τον σύμβουλο γαλουχίας, όταν οι γονείς δεν προστατεύονται από την επιθετική διαφήμιση «ειδικών» γαλάτων για βρέφη. Και δεν αρκεί να γίνουν όλα τα μαιευτήριά μας φιλικά προς τα βρέφη σε μια νύχτα, εάν δύο εβδομάδες αργότερα δίνονται τραγικά λανθασμένες συμβουλές στη μητέρα με πυρετό.

2. Ο μητρικός θηλασμός είναι συλλογική ευθύνη της πολιτείας, όχι ατομική ευθύνη του κάθε γονιού. Οι διεθνείς επιστημονικοί οργανισμοί επισημαίνουν την υποχρέωση της πολιτείας να προστατέψει τις μητέρες που προσπαθούν να θηλάσουν από παραπληροφόρηση και ανεπαρκή στήριξη. Όποτε έχουμε μπροστά μας γονείς που δεν κατανοούν την σημασία του θηλασμού ή που παραδίνονται στην «ευκολία» της τεχνητής διατροφής δεν πρέπει να επιρρίπτουμε ευθύνες στα συγκεκριμένα πρόσωπα, αντίθετα πρέπει να σκεφτόμαστε πόσο αμελής είναι η πολιτεία στην υποχρέωσή της να διαφυλάξει σωστά ενημερωμένες αποφάσεις για τους γονείς. Οι συγκεκριμένοι γονείς θα έκαναν άλλες επιλογές εάν βρίσκονταν σε ένα κράτος που τους φρόντιζε επαρκώς.

3. Κατά τον ίδιο τρόπο, το να προσπαθείς να αλλάξεις την συμπεριφορά των μητέρων δεν μπορεί να λειτουργήσει παρά μόνο μεμονωμένα, όσο η κουλτούρα στην οποία ζουν δεν αλλάζει. Το να προσπαθείς να πείσεις τις μητέρες ότι το γάλα τους είναι υπερεπαρκές για το πέντε μηνών βρέφος της μπορεί να έχει αποτέλεσμα σε μια δυο περιπτώσεις αλλά όχι σε μεγάλη κλίμακα, όχι σε επίπεδο δημόσιας υγείας, εφόσον συνεχίζει να κυριαρχεί η κουλτούρα του μπιμπερό, εφόσον οι μητέρες αυτές συνεχίζουν να βομβαρδίζονται από οικεία και μη πρόσωπα, από επαγγελματίες υγείας, από περιοδικά για γονείς, για την «αναγκαιότητα» να δώσουν στο παιδί τους μπιμπερό. Παράλληλα με τα μηνύματα που στοχεύουν σε αλλαγές συμπεριφορών, χρειάζεται να αντικατασταθεί συνολικά η κουλτούρα του μπιμπερό με περιβάλλουσα κουλτούρα θηλασμού.

4. Ο θηλασμός δεν είναι η ιδανική τροφή για το βρέφος. Λάθος μήνυμα. Είναι η φυσιολογική τροφή για το βρέφος. Το αναμενόμενο, το στάνταρ. Δεν ζούμε σε έναν ιδανικό κόσμο, και δεν μπορούμε να απαιτούμε από αγχωμένους νέους γονείς να κάνουν «ιδανικά» πράγματα. Δεν τρώμε ούτε εμείς ιδανικά, βάζουμε αλατάκι και που και που καταναλώνουμε και τα τηγανητά μας. Πρέπει να μεταφέρουμε στους γονείς το μήνυμα ότι ο μητρικός θηλασμός δεν είναι ιδανική κατάσταση, αλλά φυσιολογική, δηλαδή με λάθη, παραλείψεις, προβλήματα, δυσκολίες. Πολύ πιο ασφαλής όμως σε σύγκριση με οποιοδήποτε άλλο υποκατάστατο.

5. Η απλή ανάδειξη των «πλεονεκτημάτων» του μητρικού γάλακτος σε σχέση με το ξένο δεν φέρνει αποτέλεσμα, ούτε και αντιπροσωπεύει την επιστημονική πραγματικότητα. Οι υποστηρικτές του μητρικού θηλασμού, αντί να εστιάζουμε στο πόσο καλά αυτός προστατεύει από λοιμώξεις, θα ήταν καλύτερα να εστιάζαμε στο πόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ενός μωρού να πάθει κάποια στιγμή ωτίτιδα εάν δεν θηλάσει. Θα πρέπει να αρχίσουμε να κάνουμε έντονες ερωτήσεις προς την βιομηχανία βρεφικών γαλάτων: Έχετε μελετήσει το γάλα χωρίς λακτόζη που διαφημίζετε για τους κολικούς ως προς την μακροπρόθεσμη ασφάλειά του για την ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού; Κάθε φάρμακο, πριν δοθεί σε ένα μικρό παιδί, περνάει από διαδικασίες ερευνών για την ασφάλειά του και για πιθανές παρενέργειες. Γιατί δεν συμβαίνει το ίδιο με τα βρεφικά γάλατα; Γιατί δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει κάποια πιθανότητα προβλήματος σε ένα σκεύασμα που περιέχει δεκαπλάσια ποσότητα μαγγανίου από το μητρικό γάλα; Στο θέμα του καπνίσματος, τι είναι πιο αποτελεσματικό, να πούμε ότι ο καθαρός αέρας είναι το «ιδανικό» για τα πνευμόνια μας ή ότι το κάπνισμα ενέχει κινδύνους για χρόνιες ασθένειες;

6. Το μητρικό γάλα δεν πρέπει να προβάλλεται απλά ως φαγητό. Δεν είναι μόνο τροφή, στην πραγματικότητα ο θηλασμός είναι κάτι πολύ ευρύτερο από απλό φαγητό –από πρωτείνες και θερμίδες. Είναι συναισθηματική ασφάλεια, είναι ώθηση για ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού, είναι προστασία σωματική και ψυχική της μητέρας, είναι ισχυρός δεσμός μητέρας – παιδιού. Ο περιορισμός του θηλασμού στις ποσοτικές λογικές των θερμίδων, των νουκλεοτιδίων κλπ είναι βούτυρο στο ψωμί των εταιριών βρεφικού γάλακτος, γιατί αναγάγει το τεράστιο θέμα της βρεφικής διατροφής και ανατροφής σε απλουστευτική σύγκριση λιπών και πρωτεινών.

7. Στην ίδια λογική, δεν είναι το μητρικό γάλα που είναι σημαντικό, αλλά ο μητρικός θηλασμός συνολικότερα. Επικεντρώνουμε την προσοχή μας στην σύνθεση του μητρικού γάλακτος, αποπροσωποποιώντας την μητέρα που το παρέχει στο παιδί της! Το ίδιο σημαντικό με τα αντισώματα στο μητρικό γάλα είναι και το χάδι της μητέρας την ώρα του θηλασμού, το χαμόγελο του βρέφους, η αυτοπεποίθηση που εισπράττει η μητέρα στον γονεικό της ρόλο, η ανταπόκριση στις ανάγκες του βρέφους. Τι θα προτιμούσαμε να δίνουμε: μητρικό γάλα μέσα σε μπιμπερό ή ξένο βρεφικό γάλα μέσα σε μητρικό στήθος; Πολλοί επιστήμονες σήμερα απαντούν το δεύτερο σε αυτήν την φανταστική ερώτηση. Μεγαλύτερη σημασία έχει το δέσιμο με το στήθος, η Μητέρα. Αντίθετα, δίνοντας υπερβολική έμφαση στο μητρικό γάλα οδηγούμε μητέρες να σκεφτούν ότι διαθέτουν κάτι πολύτιμο που πρέπει το παιδί τους να πάρει πάση θυσία, πολλές φορές πέρα, έξω και ενάντια στις ίδιες, ως συνολικές ψυχοσωματικές οντότητες.

8. Τα μηνύματα «Κάντο για το μωρό σου» και η λογική της μάρτυρος – Μαρίας Τερέζας δεν έχουν θέση στην σημερινή πραγματικότητα, και για την σύγχρονη μητέρα που θέλει και πρέπει να επανέρθει σύντομα στον κοινωνικό και οικονομικό της ρόλο. Δεν πρέπει να «διαφημίζουμε» τον θηλασμό ως «θυσία» εις βάρος της μητέρας και σε όφελος του παιδιού. Δεν είμαστε όλοι ήρωες, ούτε θέλουμε συνέχεια να κάνουμε ιδανικές ή ηρωικές πράξεις. Αντίθετα, είναι σημαντικό να τονίζουμε στους γονείς πόσο σημαντικό είναι για την υγεία της ίδιας της γυναίκας να θηλάσει, πόσο ευκολότερο είναι μετά τις πρώτες εβδομάδες να μην έχεις αποστειρώσεις και προετοιμασία, πόσο πιο φιλική πράξη είναι προς το πορτοφόλι μας και προς το περιβάλλον, πόσο μεγάλες στιγμές ευτυχίας παρέχει στην μητέρα και σε όλη τη οικογένεια.

9. Δίνουμε την λανθασμένη εντύπωση ότι ο μητρικός θηλασμός είναι επιστροφή σε έναν παλιό, ωραίο κόσμο, τότε που οι περισσότερες μανάδες θήλαζαν τα παιδιά τους. Στους περισσότερους ανθρώπους όμως αρέσει η σύγχρονη ζωή, η τεχνολογία και η εξέλιξη. Η αλήθεια είναι ότι ο μητρικός θηλασμός όπως αναδεικνύεται από την σύγχρονη επιστήμη δεν είναι ο χαμένος παράδεισος του παρελθόντος, γιατί ελάχιστοι πολιτισμοί σε ελάχιστες ιστορικές περιόδους εφάρμοσαν ποτέ αποκλειστικό θηλασμό των παιδιών για έξι μήνες. Οι επιστημονικές συστάσεις για αποκλειστικό θηλασμό είναι κάτι εντελώς καινούργιο, τελευταία λέξη της επιστήμης, όπως τα καινούργια κινητά τηλέφωνα. Αντί να λέμε στις μητέρες να επιστρέψουν στην φύση, θα έπρεπε να τους λέμε : «Κοιτάξτε, μέχρι τώρα νομίζαμε ότι τα μωρά χρειάζονται να πίνουν και λίγο τσάι. Σήμερα η επιστήμη έχει αλλάξει, και όπως ακριβώς έχουμε σύγχρονα κομπιούτερ που πριν 2 δεκαετίες δεν είχαμε, έτσι και σήμερα στον τομέα της βρεφικής διατροφής η επιστήμη έχει αλλάξει και έχει συμπεράνει ότι το μωρό χρειάζεται μόνο θηλασμό και τίποτε άλλο.»

10. Λανθασμένη είναι και η λογική ότι «ο θηλασμός είναι κάτι αυτόματο και φυσικό, ότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη για ειδικούς επαγγελματίες υγείας ή για ξεχωριστό επιστημονικό πεδίο». Αναμφισβήτητα το μωρό γεννιέται με ενστικτώδεις μηχανισμούς που το βοηθούν να ξεκινήσει το θηλασμό, αλλά από εκεί και έπειτα, ο θηλασμός είναι τέχνη που μαθαίνεται από μητέρα και παιδί. Σε μια κοινωνία με κουλτούρα θηλασμού – Σκανδιναβία για παράδειγμα – όπου η μητέρα πραγματικά βοηθιέται να θηλάσει, όπου δεν έρχεται καθημερινά αντιμέτωπη με εμπόδια, λανθασμένες αντιλήψεις και οδηγίες, οι ειδικοί γαλουχίας έχουν μικρό ρόλο για τις πολύ ειδικές και δύσκολες περιπτώσεις. Στην δική μας πραγματικότητα όμως, η σωστή καθοδήγηση είναι δυστυχώς απαραίτητη προυπόθεση για να έχει κάποια τύχη ο θηλασμός. Για να χρησιμοποιήσουμε μια αναλογία, οι περισσότερες γέννες έχουν επιτυχή έκβαση με ελάχιστη ή και καθόλου υποστήριξη από ειδικό επαγγελματία. Δεν χρειάζονται σε όλες τις γέννες παρεμβάσεις από τον πιο εξειδικευμένο μαιευτήρα. Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι οι μαιευτήρες δεν χρειάζονται καθόλου, ότι είναι περιττοί ή άχρηστοι και ότι το επιστημονικό πεδίο της μαιευτικής δεν θα έπρεπε καν να υπάρχει.

11. Έπειτα υπάρχει το πρόβλημα της παραπληροφόρησης «από τα μέσα» σχετικά με την βρεφική διατροφή. Αυτοαποκαλούμενοι υποστηρικτές του θηλασμού και ειδικοί δίνουν οδηγίες τελείως λανθασμένες όπως για γεύματα ανά τρίωρο, «ξεκούραση» της μητέρας τη νύχτα κλπ. Οι επαγγελματικοί σύλλογοι – παιδίατροι, μαίες, σύμβουλοι γαλουχίας κλπ πρέπει να φροντίσουν για την σύγχρονη ενημέρωση των μελών τους, πρέπει να παράγουν κατευθυντήριες γραμμές κλινικής πράξης εναρμονισμένες με τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα για τον θηλασμό. Είναι απίστευτο το πόσο πολλά παιδιά έχουν αποθηλάσει αναίτια από οδηγίες «υποστηρικτών» του μητρικού θηλασμού.

12. Ένα άλλο πρόβλημα με τους υποστηρικτές του μητρικού θηλασμού στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς είναι ότι είναι κατακερματισμένοι, συχνά χωρισμένοι σε διαφορετικές ομάδες που δεν επικοινωνούν ή και που ανταγωνίζονται η μια την άλλη: Υπάρχουν ομάδες που ασχολούνται με τον μητρικό θηλασμό από την σκοπιά επαγγελματικών συλλόγων – παιδίατροι, γυναικολόγοι, σύμβουλοι γαλουχίας, διατροφολόγοι, μαίες – , ομάδες γονέων, ομάδες εθελοντών –όπως του Συνδέσμου Θηλασμού Ελλάδας – , ομάδες τοπικού χαρακτήρα, μη κυβερνητικές οργανώσεις, ιστοσελίδες κα που δεν συνδέονται μεταξύ τους ώστε το μήνυμα – και η πίεση προς την πολιτεία – να γίνουν πιο ισχυρά. Χρειάζεται σύμπραξη και ένωση δυνάμεων σε κάθε επίπεδο, ένα βασικό μήνυμα που προκύπτει από την φετινή εβδομάδα μητρικού θηλασμού. Πρέπει να ενωθούμε κάτω από μια ομπρέλα και να διεκδικήσουμε το δικαίωμα του παιδιού και της μητέρας στο θηλασμό.

Εάν θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε την βρεφική διατροφή στην Ελλάδα, πρέπει πρώτα να αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

The following results of our online survey reiterate the problems with breastfeeding promotion throughout the health system in Greece, and the long way we need to progress in order to implement UNICEF’s Ten Steps for Successful Breastfeeding. The percentages in square brackets represent the relevant results of the National Study. The remarkable similarity between the two results gives further support to the reliability of our online survey and makes it evident that little
IBFAN – International Baby Food Action Network
2
progress was made to promote breastfeeding in Greece in the almost 2 years after the publication of the National Study (June 2009).
1) 233 parents (11%) reported not receiving any information about breastfeeding. 558 parents (27%) had little information about breastfeeding.
2) 1128 parents (54%) reported to have gathered information on breastfeeding after doing their own personal research.
3) 1225 parents (62%) did not attend any breastfeeding education prior to delivery.
4) 1012 mothers (48%) underwent a caesarean section to deliver their baby. [49%]
5) 1607 mothers (77%) stated that their baby was born healthy but they did not have direct skin-to-skin contact and did not breastfeed within an hour after birth. [73%]
6) 1017 parents (49%) did not have their baby together with them whilst in the hospital (no rooming-in). [40 - 48%]
7) 164 parents (8%) gave infant formula to their baby because they were informed in the nursery that infant formula is the best way for infant feeding.
286 parents (14%) received instructions to give a dummy to their child within the first 2 weeks after birth.
9) 547 parents (26%) reported that they did not receive any help within the first few days by hospital staff to start breastfeeding.
10) 965 parents (46%) were given instructions by health professionals to limit duration and frequency of breastfeeding in set times of the day.
11) 1946 parents (93%) did not receive any information about the risks of unnecessary or improper use of breast milk substitutes.
12) Only 1193 mothers (58%) were exclusively breastfeeding at hospital discharge. [37 - 41%]
13) 1870 parents (91%) received no information by hospital staff about breastfeeding support groups in the community.
14) 42 parents (2%) reported that their paediatrician was hostile to breastfeeding. 445 parents (22%) reported that their paediatrician was indifferent to breastfeeding.
15) 53 parents (3%) reported that their obstetrician was hostile to breastfeeding. 756 parents (37%) reported that their obstetrician was indifferent to breastfeeding.
16) 1302 mothers (66%) received no instructions by health professionals on how to continue breastfeeding when returning to work.
17) 394 mothers (20%) were instructed by health professionals to breastfeed exclusively for less than 6 months.
18) 497 mothers (25%) were instructed by health professionals to stop breastfeeding before 12 months.
19) 452 mothers (23%) report having received negative comments or feeling like doing something bad when breastfeeding in public.

REPORT ON THE SITUATION OF
INFANT AND YOUNG CHILD FEEDING
IN GREECE

April 2011

Report prepared by:
1. Group of health professionals working with breastfeeding mothers – IBCLCs (International Board Certified Lactation Consultants), paediatricians working privately and in state hospitals, midwives working in state hospitals, LLLI (La Leche League International) Leaders, Candidate IBCLCs and www.mitrikosthilasmos.com
2. Hellenic Lactation Consultant Association – “Galaxias” group

Data sourced from:
1. Greek National Study of Frequency and Defining Factors of Breastfeeding, Institute of Child Health, Athens ,National School of Public Health, Division of Child Health, 2009
2. WHO statistics
3. KEELPNO – Kentro Eleghou kai Prolipsis Nosimaton – Center for Control and Prevention of Disease, Athens, Greece
4. Internet Questionnaire, Online Survey, 03/11, organized by Galaxias group and www.mitrikosthilasmos.com

1) General points concerning reporting to the CRC
Greece is being reviewed by the CRC Committee for the 2nd time. At the last review, in 2002 (session 29), IBFAN did not send an alternative report on the situation of infant and young child feeding. During the last review, the CRC Committee made no recommendations on infant and young child feeding.

Greece adheres to the following human rights covenants and conventions:
The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights; the International Covenant on Civil and Political Rights; the International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women; the Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment; the Convention on the Rights of the Child; the International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families.

2) General situation of breastfeeding in Greece
General Data
Total number of inhabitants: 11 137 000
Neonatal mortality (Number per 10000 live births): 20
Infant mortality rate (Number per 10000 live births)
Under 1 year of age:
Under 5 year of age:
30 (male)
40 (male)
20 (female)
30 (female)
30 (both male and female)
30 (both male and female)

Breastfeeding data Greece Europe
Intention to breastfeed prior to delivery: 89%
Initiation to breastfeeding: 87.5 – 87.7 % 61-99%
Exclusive breastfeeding at
0 months:
3 months:
6 months:
37.4 – 47.1%
9.5 – 11.1 %
0.4 – 0.9 %
52-95%
35-79%
4-48%
Complementary feeding at 6 months of age: 17.7%
Continued breastfeeding at 12-15 months: 6.4% 4-36%

Public hospitals Private maternity hospitals
Births in private hospitals: 53.9 – 63.2%
Rooming-in: 40.4 – 48.5% significantly less
Put to the breast within first hour of life: 26.8 – 27% significantly less
Written prescription for infant formula given to mother at discharge:
65.4 – 67.1%
significantly more
Free samples of infant formula given to mother on discharge:
35.3 – 35.7%
significantly more
Rate of caesarean sections: 49.2 – 49.4%
41.6 – 52,5%
53 – 65,2%

Smoking mothers Non-smoking mothers
Breastfeed exclusively at 1 month 14% 24%
Breastfeed exclusively at 3 months 20% 48%
Breastfeed exclusively at 6 months 7% 29%
Proportion of smoking mothers: 31.5 – 38.1% of total nr. of mothers

Reasons to stop breastfeeding: 49.2% “felt they had “insufficient milk supply”
12.3% “returning to work”

Breastfeeding rates are significantly higher for mothers and fathers with higher university education and higher economic status. Breastfeeding rates are significantly lower for smoking mothers, mothers who did not start breastfeeding within the first hour of life, caesarean section and early pacifier use.

Main problems identified
1. Very low breastfeeding rates in all indicators, especially exclusive breastfeeding rates at 3 and 6 months and continued breastfeeding at 12 months.
Even though initiation to breastfeeding is higher in Greece than the European average, exclusive breastfeeding rates at 0, 3 and 6 months of age are much lower.
2. Very high caesarean rates – especially in private clinics – a known risk factor for suboptimal breastfeeding.
3. No hospitals adhering to the 10 steps of the Baby Friendly Hospital Initiative: extremely low rooming-in rate, extremely low percentage of newborn breastfeeding within 1 hour of birth. Private clinics present lower rates in all these indicators.
4. Systematic violations of the International Code of Marketing of Breast milk Substitutes in maternity hospitals. Private clinics show higher rates of these violations.

3) Government efforts to encourage breastfeeding
Lack of a Plan of Action on infant and young child nutrition
In May 2007, the Minister of Health announced a National Plan for Action for the Rights of the Child. It contained 20 points, none of which pertained to nutrition of children or breastfeeding. Among many other critics, the Ombudsman pointed out publicly the absence of correct evaluation of the existing situation regarding Rights of the Child by the Ministry of Health and the fact that the National Plan lacked the ability to satisfy documented needs in child protection.

Implementation of the International Code of Marketing of Breastmilk Substitutes
As a measure to implement the International Code of Marketing of Breastmilk Substitutes, Greece has adopted the EU Directive 2006/141/EC on infant formulae and follow-on formulae . The Directive required European Union (EU) Member States to adopt and publish, by 31 December 2007 at the latest, laws and administrative provisions to implement the Directive at national level.

Who monitors breastfeeding laws and the International Code?
1. There is no Coordination Program specifically focused on infant and child nutrition and health.
2. A National Breastfeeding Coordinator has not been appointed so far and the National Breastfeeding Committee is a consulting organ with apparently little authority and no budget. There was a period of 6 years when the Committee did not even meet (1998-2004). In 2011, there has been an effort to form a National Breastfeeding Office which will have a budget and will undertake breastfeeding promotion and the Baby Friendly Hospital Initiative (BFHI) in Greece. There are plans for this Office to be based at the National Institute of Child Health, Athens.
3. There are currently 24 International Board Certified Lactation Consultants (IBCLCs) and an active group of 27 La Leche League International Leaders nationwide. They all try to help breastfeeding mothers and monitor violations of the Code, however they are not used by the health system and are not supported by any governmental effort to regularly monitor the Code.
4. There is currently no IBFAN group in Greece or any other nongovernmental organization with interest in monitoring infant and young child feeding.
5. There is a very active internet community around several websites that support breastfeeding women and gather motivated and active parents, such as (which is the website that hosted our online questionnaire, see below).
6. Overall, breastfeeding laws in Greece could be strengthened and the quality of monitoring of the Code could very much improve.

Violations of the International Code of Marketing of Breastmilk Substitutes
Code violations are ubiquitous and systematic, especially within the health care system (for a detailed set of examples of Code violations please see Annex 2). We doubt that at this time we would find a paediatric hospital or private clinic without any violations of the Code. This is partly due to lack of information and sensitization: doctors and nurses not knowing and understanding the Code. However the main reason regards economic incentives received by health professionals individually and by the departments as a whole.

Moreover, manufacturers of infant formulas often use false health claims and idealizing texts, which mislead parents from making informed decisions on infant feeding (please refer to examples of violations in Annex 2).

Τo assist in preparing our IBFAN alternative report, we conducted an online survey between 1/03/11 and 31/03/11. We received responses on 2290 children born in Greece between 2000 and 2011, most of them born over the last two years. We attach the full set of results of this survey to our report (Annex 1). The survey reveals that systematic Code Violations continue to occur all over the country and have been reported from 190 maternity units nationwide. We identified the following three most serious Code Violations occurring in Greece:
1) 81% of the surveyed parents (1696 out of 2290) state that infant formula was given to their baby without a written medical prescription to display the reason for its use.
2) 71% of the surveyed parents (1497 out of 2290) report that a breast milk substitute was given to their baby whilst in hospital by hospital staff without asking for parental consent.
3) 46% of the surveyed parents (971 out of 2290) report that they received instructions from a health professional to give a breastmilk substitute to their baby whilst in hospital.
In addition, the results of our online survey reiterate the problems with breastfeeding promotion throughout the health system in Greece, and the long way we need to progress in order to implement UNICEF’s Ten Steps for Successful Breastfeeding.

The remarkable similarity between the results of the online survey and the National Study (2009) gives further support to the reliability of our online survey and makes it evident that little progress was made to promote breastfeeding in Greece in the almost 2 years after the publication of the National Study (June 2009). We include here only 4 of the 19 parameters measured (for the whole survey, please see Annex 1).

Results from Online Survey (2011) Results from National Study (2009)
Mothers who underwent caesarean section to deliver their babies 48% (1012) 49%
Mothers who stated that their baby was born healthy but they did not have direct skin-to-skin contact and did not breastfeed within an hour after birth 77% (1607) 73%
Parents did not have their baby together with them whilst in the hospital (no rooming-in) 49% (1017) 40-48%
Mothers were exclusively breastfeeding at hospital discharge 58% (1193) 37-41%

Training of health care professionals:
1. The Attikon state hospital in Athens, the closest to Baby-friendly status, organized for the fifth year in 2011 a breastfeeding course of very high quality, consisting of 24 hours of theory and 7 hours hands on practice with 21 lecturers. The person in charge is Dr P. Mexi, neonatologist, IBCLC and President of Galaxias – The Hellenic Lactation Consultant Association.
2. A similar 24-hour course has been organized twice every year for many years by the Elena Maternity Hospital in Athens, the second nearest to Baby-friendly status. It is organized by paediatricians and midwives of the hospital, none of whom are IBCLCs.
3. The Hellenic Lactation Consultant Association, Galaxias, prepares a day of lectures to help candidates prepare for this year’s IBLCE exam and be certified as lactation consultants.
4. There is currently no breastfeeding course outside Athens. The breastfeeding committee of the State Hospital in Xanthi, Thrace (north-eastern Greece) organized in 2009 a 15-hour course for doctors and midwives of the hospital. The paediatrician organizing a breastfeeding seminar felt the need to warn the speakers, in writing, that the majority of the audience (doctors, midwives and nurses) would be “madly OPPOSED to breastfeeding either openly or secretly, some for selfish reasons, economic or professional, some for lack of knowledge, some because of indifference and some out of habit.” The seminar took place but was boycotted both by the doctors (none attended) as well as by the majority of midwives and nurses. This is an example of poor motivation and education on breastfeeding by the average health professional in Greece.

The courses on breastfeeding already in place are far from being sufficient and are concentrated in Athens. There is definitely more need for good quality and regular courses nationwide, organized by breastfeeding experts, supported by a National Breastfeeding Campaign and directed to policy makers, decision makers, hospital directors, health professionals and students at undergraduate and postgraduate level, parents and the public.

4) Baby Friendly Hospital Initiative (BFHI)
There is currently no certified Baby Friendly hospital or clinic in Greece. Two state hospitals have started the certification process, and another two are due to start it.

The nearest to baby-friendly status is Attikon Hospital in Athens. The hospital was visited informally by a WHO assessor in February 2009 and the main difficulties noted were gaps in implementation of breastfeeding policy, especially with regards to the implementation of the International Code, lack of ongoing education, information about breastfeeding not offered to all women, shortage of skilled staff around the clock and lack of documentation and informed consent from parents for supplementing their baby with formula.

There is a private clinic in Athens which advertises itself as the only BF maternity clinic in Greece, but it does not follow the 10 steps, it has not been certified, nor has it started the certification process. Unfortunately this is a quite common phenomenon, as no official information on Baby Friendly Status of any hospital exists.

5) Maternity protection for working women
Maternity leave
All working women are eligible to maternity leave, according to Greek law. The duration of maternity leave is 17 weeks, 8 of which have to be taken before the Expected Date of Birth and 9 after birth. Benefits amount to the full month pay.

“Breastfeeding leave”: Working mothers have the right to one of the following:
a. work 1 hour less daily for the same pay for the first 30 months after the end of maternity leave;
b. work 2 hours less daily for the same pay for the first 12 months after the end of maternity leave and 1 hour less for another 6 months after that – required agreement of employer;
c. 3.5 months extension of maternity leave instead of working less daily – required agreement of employer. This “breastfeeding leave” can be taken by the father in case the mother does not want to.

Parental leave: does not entitle to financial compensation. The duration is of 3.5 months, to be taken by mother or father for each child until the child reaches 3.5 years of age. Previous employment for at least 1 year with the same employer is one of the conditions.

Special 6 months maternity leave: for mothers insured by the IKA ETAM insurance company (the biggest insurance company in Greece insuring directly over 2 million individuals, indirectly over 5 million and dispensing over 800 thousand pensions). The special leave starts after the end of the regular maternity leave. The mother is paid the lowest wage – which is at the moment approx 700 Euros/ month. The mother has to inform her employer at least a month in advance of this leave and the employer has the obligation to comply with this request. This leave can be used only by the mother only.
A document signed by the “Geniki Synomospondia Ergaton Ellados” (General Confederation of Greek Workers – the biggest trade union organization in Greece) in 2009 sent to the Minister of Employment criticizes the fact that many working women were refused the Special 6 months maternity leave – mothers working in banks, insurance companies and naval offices and agencies.

Greece has not ratified the ILO Convention 183, 2000 on Maternity Protection.

6) Obstacles and recommendations
The following obstacles/problems have been identified:
1. Very low breastfeeding rates in all indicators.
2. Absence of an appointed National Breastfeeding Coordinator and a National Campaign for breastfeeding promotion. The National Breastfeeding Committee is a consulting organ with apparently little authority and no budget, which has remained passive for a long time. Mainly due to passivity of official Greek representatives, lack of understanding and dismissing the opportunity as not significant, Greece was not one of the pilot study countries in the EU Project “Promotion of Breastfeeding in Europe”.
3. Absence of Baby Friendly Hospitals adhering to the Ten Steps for Successful Breastfeeding (UNICEF, 1991). The Greek Ministry of Health has sent two circulars to all maternity hospitals and clinics, one on 9.10.1995 (Υ3γ/3618) and a second on 18.04.2006 (Υ1β/ οικ.46827) demanding the application of the 10 Steps; in the second circular it also asked all maternity departments to submit their written policy on breastfeeding and appoint a midwife or a paediatrician as the reference person for breastfeeding matters in communication with the Ministry. These circulars were never implemented or followed up by the Ministry.
4. Systematic, frequent violations of the International Code nationwide. Greece has one of the worst epidemics in childhood obesity in the world . Early complementary feeding at 4 months of age has been identified by recent studies as a risk factor for infant and child obesity . Nonetheless companies of baby food continue to widely advertise their products as suitable from the age of 4 months, without any counteraction.
5. Undue medicalization of birth has led to low breastfeeding rates. From 1975 until 2008 there has been a fall with some fluctuation of the total number of births . Combined with the disproportionate high number of medical doctors and gynaecologists per 10’000 inhabitants, this has led to a very high number of medicalized births. There is a constant competition among gynaecologists for clients and physiological birth has been taken from midwives and monopolized by MDs. This is probably the main reason for the very high and constantly rising rate of caesarean sections, especially in private clinics. Hence difficulties with breastfeeding which has led to shorter breastfeeding periods. Hand in hand with the monopolization of physiological pregnancies and births by MDs come low breastfeeding rates: gynaecologists do not promote breastfeeding and breastfeeding after caesarean section is less successful.
6. High rates of mothers smoking. Smoking during lactation is a risk factor for suboptimal duration of breastfeeding.
7. Poor education and sensitization of health professionals in lactation and breastfeeding promotion.
8. No lactation experts are employed in maternity wards and the public health system.
9. Lack of documentation systems for infant feeding throughout the health system.
10. Significant number of women being without sufficient paid maternity leave, particularly for women employed in the private sector.

Our recommendations include:
1. Health authorities should enforce changes in breastfeeding policies around the country, so that maternity wards implement the Ten Steps for Successful Breastfeeding and quickly acquire Baby–Friendly Status.
A stringent and well communicated program for the Baby Friendly Hospital Initiative should be developed. There is an urgent need to develop a well organized process for certification of maternity units. This action will prevent hospitals from advertising themselves as “Baby Friendly” when at the same time they show no real effort in implementing the Ten Steps and have obtained no genuine certification.

2. There is an urgent need to develop a National Breastfeeding Campaign, which will have the economical means to target the media, the health system and the education system.
Enhance educational and sensitization programs on breastfeeding directed to policy makers, decision makers, hospital directors, health professionals at undergraduate and postgraduate level, parents and the public.
Incorporate breastfeeding promotion and late introduction of solid food in national campaign to prevent childhood obesity.

3. Policies to systematically provide mothers with information about breastfeeding support groups and to enhance the development of peer support groups in the community. Programs for breastfeeding promotion among disadvantaged groups of mothers, such as those with lower education. Inform pregnant and lactating women about smoking risks and increase efforts to reduce rates of mothers smoking.

4. The whole of the International Code to be ratified as a national law. In order to be effective, such a law needs to be legally strong and strictly monitored, because it goes against huge economic interests. All relevant parties, including manufacturers of breast milk substitutes need to comply with it. There is a need for immediate cessation of everyday hospital and community practices (such as written prescriptions for formula to breastfeeding women and giving free samples of formula to mothers) that do not comply with the Code.
The government should enforce compliance of baby food manufacturers regarding labelling of their products, so that they do not pose false health claims and do not idealize formula feeding with nice words and pictures. Also, it should enforce compliance of baby food manufacturers to complementary feeding after 6 months of age, ensuring appropriate labelling of their products.
5. Health authorities should design and implement policies to reduce caesarean section rates and promote normal deliveries. Mainly national plan to return physiological pregnancy and birth where they belong – into the care of midwives. (I.e. The Dutch system of maternity care can be taken as a model.)

6. Incorporate lactation experts in the health care system in order to facilitate rapid change.

7. Provision of a detailed system of documentation of infant feeding status in maternity, paediatric hospital wards and throughout the health care system.

8. Ratify the ILO Convention 183, 2000 on Maternity Protection at Work. Provide sufficient paid maternity leave to a wider base of working mothers, particularly for those in the private and informal sectors.

Statement delivered on behalf of IBFAN by Dr Stylianos Papaventsis MRCPCH DCH IBCLC.

Dear members of the Committee on the Rights of the Child,
I am very honoured to be here today on behalf of IBFAN, and speak about the situation of infant and young child feeding in Greece.
IBFAN has been contributing with alternative reports on the situation of infant and young child feeding for more than 10 years now. However this is the first time that we have the opportunity to participate in the pre-sessional working group for Greece and we are very thankful for this.
The report that we have submitted to the CRC on Greece was prepared by “Galaxias” group, the Association of Lactation Consultants in Greece. I am a Paediatrician, Lactation Consultant and Vice President of this organization.
Given the short time that I have at my disposal, I would like to highlight some of the main issues with regards to the situation of infant and young child feeding in Greece, without repeating what you have already received through our report.
Let us take a look at the general situation of breastfeeding in Greece today.
If you look at the statistics on breastfeeding that we have presented in our report, you will see that breastfeeding indicators are extremely low in Greece, even compared to the European average. In particular, if we look at exclusive breastfeeding, when the child is 3 months old, only 1 out of 10 children is exclusively breastfed. At 6 months of age, only around 0.6% of children, that is 2 out 300 children are exclusively breastfed! This is an extremely low number! In addition, only around 7 children out of 100 continue to enjoy any breastfeeding at 1 year of age.
In contrast, if we go back and look at the intention of women to breastfeed prior to giving birth, the numbers are very high: 89% of them. Also, around 87.5% of women initiate breastfeeding at birth. These numbers clearly show that many women want to breastfeed, however within the following few months very few manage to continue. All the rest face a hostile environment which deprives women in Greece from their right to breastfeed and also deprives their children from the highest attainable standard of health, which would be provided through breastfeeding.
So one should ask: why is this so? What are the obstacles that lead to such extremely low numbers of breastfeeding in Greece?
In order to find answers to this question, our group conducted an online survey during the month of March 2011, and we received responses from parents on about 2300 children born in between 2000 and 2011. We also looked at different studies, and undertook a monitoring campaign to document violations of the International Code of Marketing of Breastmilk Substitutes.
As a result, we found that one significant obstacle to breastfeeding for women in Greece is the aggressive and largely uncontrolled promotion of infant formula, in general, but especially within health care facilities, which is strictly prohibited by the International Code of Marketing of Breastmilk Substitutes.
As you can see in Annex 2 of the report, we have documented a high number of cases of marketing of infant formula, both in public and private hospitals. These vary from free gifts, free samples, promotional display of breastmilk substitutes, sponsorships, etc. We are aware that hospitals and doctors are even getting paid by the companies to promote a specific formula brand.
The experience of the parents that responded to our survey fully confirm this: 58% of surveyed parents were given free samples of infant formula; half of them were exposed to advertising material while in hospitals… and the list goes on. We have brought more examples of violations of the Code with us today in Annex 3, and they depict a picture of ubiquitous, nationwide and systematic violations.
This situation is the result of poor implementation of the Code and the EU Directive that enacts the International Code in EU countries. There is no monitoring mechanism and no sanctions are in place for cases of violations. And we make a clear recommendation on this point in our report.
Health care personnel are systematically undermining breastfeeding through pushing infant formulas in the health care facilities. The experience from parents shows that doctors do not give the right advice to mothers with regards to breastfeeding, and we have documented many cases that clearly demonstrate this. Our survey showed that 71% of children received formula by hospital staff, and 56% of parents received a prescription for a specific brand of infant formula.
All these facts point to the failure of the health care system to comply with the International Code and failure to protect infants and comply with the recommendations of the World Health Organisation for exclusive breastfeeding for 6 months, followed by continued breastfeeding for at least 2 years.
There is a clear need to train health care professionals on breastfeeding and the risks of artificial feeding so as to create an enabling environment for mothers and babies. Indeed, Greece is one of the few countries in Europe, if not the only country to have no hospital certified as Baby Friendly as yet. The few steps undertaken so far have been a result of isolated individual efforts and not of policies by the Ministry of Health.
Other factors and obstacles that undermine optimal infant feeding also exist, and we elaborate more on them in our report: such as the extremely high rate of medicalized births and of caesarean sections, the lack of a National Infant Feeding Coordinator, the fact that lactation experts are not employed in the health care system, the situation of maternity protection for women employed in the private and unofficial sector being precarious, etc.
We strongly believe that the extent of depriving women in Greece from making and sustaining optimal well – informed choices on infant feeding is resulting in a major human rights’ issue. Adverse experiences of hundreds of unhappy mothers everyday confirm this. We believe that in order to address this dire situation on breastfeeding in Greece, urgent action by the government is required: action to fully implement and monitor the International Code of Marketing of Breastmilk Substitutes; action to form and communicate a National Plan for Infant and Young Child Feeding; action to set up an Initiative for Mother Friendly and Baby Friendly care; action to develop a comprehensive National Breastfeeding Campaign, that will synchronize the different steps needed to address all these obstacles, while targeting the media, the parents, the community, the health system, and the educational system.
Thank you for your attention, and I look forward to receiving your questions.

Περισσότερες πληροφορίες στην ηλεκτρονική διεύθυνση
www.breastfeedingfriendly.com.au

Μετάφραση/ Επεξεργασία: Σ Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Πηγή: Jenny Ingram, Debbie Johnson and Louise Condon. The effects of Baby Friendly Initiative training on breastfeeding rates and the breastfeeding attitudes, knowledge and self-efficacy of community health-care staff. Primary Health Care Research & Development. Published online: 04 February 2011 DOI:10.1017/S1463423610000423

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης ΜRCPCH DCH IBCLC 2011

Συχνότητα
Η στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη των παιδιών είναι πολύ συχνή στις ελληνικές οικογένειες. Είναι πιθανό ότι αφορά, τουλάχιστον σε μερικές από τις εκφάνσεις της, παραπάνω από τα μισά παιδιά προσχολικής, ηλικίας 18 μηνών με 6 ετών.

Χαρακτηριστικές εκδηλώσεις
Κάθε παιδί μπορεί να εμφανίζει μερικές ή και όλες τις παρακάτω εκδηλώσεις:
• Παρατεταμένη προσκόλληση στο μπιμπερό.
Το μπιμπερό για τα παιδιά αυτά είναι ο κύριος τρόπος λήψης υγρών ακόμα και μετά την ηλικία των δώδεκα μηνών. Με το μπιμπερό κατά τις ηλικίες 1 με 6 ετών μπορεί να συνεχίζουν να καταναλώνουν γάλα, νερό, τσάι ή χυμό. Παράλληλα δεν έχουν μάθει να λαμβάνουν υγρά με ανοιχτό ποτήρι, κλειστό ποτήρι με σκληρό στόμιο ή με καλαμάκι, λόγω έλλειψης συστηματικής εξοικείωσης και εξάσκησης με αυτούς τους τρόπους λήψης υγρών. Ένα σχετικό χαρακτηριστικό είναι η λήψη μπιμπερό με γάλα ή άλλα υγρά και κατά την διάρκεια της νύχτας. Η κατανάλωση γάλακτος μετά τον πρώτο χρόνο, για παιδιά που πίνουν ξένο γάλα και δεν θηλάζουν, δεν είναι απαραίτητη αλλά αντίθετα συνιστά βλαπτική συνήθεια.
• Υπερκατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών.
Εν μέρει ως αποτέλεσμα του τρόπου λήψης υγρών – με το μπιμπερό η ροή γάλακτος είναι πολύ έντονη και τα παιδιά πίνουν μεγάλες ποσότητες πολύ σύντομα – , πολλά από τα παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη καταναλώνουν υπερβολικά μεγάλες ποσότητες γάλακτος μετά την ηλικία του ενός έτους. Κατά την προσχολική ηλικία, η κατανάλωση γαλακτοκομικών είναι απαραίτητη, αλλά δεν πρέπει να κυριαρχεί, καθώς η κατηγορία τροφίμων των δημητριακών και των σύνθετων υδατανθράκων έρχεται σε πρώτη θέση στις ανάγκες τους. Τα παιδιά με το Σύνδρομο τείνουν να καταναλώνουν περισσότερα από τα 300 με 500ml γαλακτοκομικών στο 24ωρο που χρειάζονται, μερικά δε μπορεί να ξεπερνούν το ένα λίτρο την ημέρα στην ηλικία των τριών ή τεσσάρων ετών. Κάτι τέτοιο έχει αρνητικό αντίκτυπο στην εγκαθίδρυση μιας ισορροπημένης διατροφής και στην κατανάλωση ποικιλίας από τρόφιμα άλλων κατηγοριών.
• Υπερκατανάλωση υγρών που περιέχουν απλά σάκχαρα
Ιδιαίτερα όταν μπαίνουν μέσα στο μπιμπερό, οι χυμοί καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες από μερικά παιδιά. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά να μην δίνουμε στα μικρά παιδιά πάνω από 100ml χυμού ή ζαχαρούχων ποτών ημερησίως.
• Προσκόλληση σε και υπερκατανάλωση εμπλουτισμένων γαλάτων για νήπια (follow-on formulas)Πολλά από τα παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη συνεχίζουν την λήψη εμπλουτισμένων, επεξεργασμένων γαλάτων σε σκόνη πολύ αργότερα από τον πρώτο χρόνο της ζωής τους, ακόμα και μέχρι την σχολική ηλικία. Τα γάλατα αυτά δεν έχουν αποδειχθεί να είναι απαραίτητα για κάθε παιδί άνω του έτους, ιδιαίτερα εάν αυτό κάνει μια φυσιολογική διατροφή σε στερεές τροφές, με ποικιλία και πρόσληψη από όλες τις κατηγορίες τροφίμων. Όχι μόνο δεν έχει αποδειχθεί ότι ωφελούν αλλά, επιπλέον, εθίζουν το μικρό παιδί σε έξτρα γλυκαντικές ουσίες και σάκχαρα, σε δυνατές μονότονες γεύσεις όπως εκείνη της βανίλιας, ενώ κάνουν πιο πιθανή την υπερκατανάλωση γαλακτοκομικών και πιο δύσκολη την μετάβαση του παιδιού στο φρέσκο, απλό γάλα του εμπορίου.
• Παρατεταμένη προσκόλληση στην πιπίλα/ τεχνητή θηλή
Παράλληλα με την προσκόλληση στο μπιμπερό, πολλά παιδιά αναπτύσσουν μια υπερβολική ενασχόληση με το μη θρεπτικό πιπίλισμα – non-nutritive sucking – κατά την προσχολική ηλικία. Κάνουν έντονη χρήση της πιπίλας καθ’ όλη την διάρκεια της ημέρας ή πιπιλούν έντονα τον αντίχειρά τους.
• Παρατεταμένη κατανάλωση αλεσμένων τροφίμων
Οι κρέμες και τα αλεσμένα τρόφιμα χρησιμοποιούνται συχνά στην αρχή της εισαγωγής στερεών τροφών, στους έξι μήνες της ζωής, ως παροδικό στάδιο που είναι καλό να ξεπεραστεί από το παιδί μέχρι την ηλικία των 12-18 μηνών και να δώσει την θέση του στο στάδιο κατανάλωσης τροφών σε κομματάκια, πατημένα, μαλακά και σχηματισμένα. Πολλά παιδιά παρουσιάζουν στασιμότητα στην ανάπτυξη του γευστικού τους αισθητηρίου ως προς την σύσταση του φαγητού. Προσκολλώνται σε αλεσμένα τρόφιμα μετά την ηλικία των 18 μηνών και αδυνατούν να καταναλώσουν οτιδήποτε πιο σχηματισμένο και συμπαγές σε σύσταση. Μένουν έτσι πίσω σε γευστικά ερεθίσματα ποικιλίας φαγητού, ενώ παράλληλα τείνουν να καταναλώνουν μεγαλύτερες ποσότητες φαγητού στο 24ωρο, γιατί η κατανάλωση ενός αλεσμένου τροφίμου είναι συνήθως μεγαλύτερη από την κατανάλωση του ίδιου τροφίμου στην φυσική, συμπαγή του μορφή. Η στασιμότητα αυτή έχει εν μέρει να κάνει με φοβία που εκφράζουν πολλοί γονείς στην Ελλάδα να δώσουν σχηματισμένη τροφή σε βρέφη και νήπια για τον κίνδυνο «πνιγμονής». Στην πραγματικότητα, η μετάβαση από τα αλεσμένα στα σχηματισμένα τρόφιμα είναι αναγκαίο αναπτυξιακό στάδιο και πρέπει να ενθαρρύνεται από τον γονιό, τηρώντας βασικές προφυλάξεις, σε συγκεκριμένη ηλικία, αυτήν των 8 με 18 μηνών.
• Μη λήψη πρωινού
Η συνήθεια του πρωινού, με ποικιλία σε τρόφιμα – δημητριακά, γαλακτοκομικά, φρούτα φρέσκα και αποξηραμένα, χυμός, μέλι κλπ – είναι απαραίτητο να ξεκινάει από την ηλικία του ενός έτους και έπειτα. Αντίθετα, πολλά παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη δεν μαθαίνουν να κάθονται για πρωινό ούτε και μέχρι την σχολική ηλικία των 6 ετών, αλλά βασίζουν το πρώτο γεύμα της ημέρας τους αποκλειστικά στο γάλα, συνήθως με μπιμπερό. Το μπιμπερό με γάλα δεν συνιστά πρωινό και πρέπει να αντικατασταθεί από την αρχή της νηπιακής ηλικίας με ένα πλήρες πρωινό γεύμα, το οποίο να περιλαμβάνει και φρέσκο γάλα, τυρί ή γιαούρτι.
• Περιορισμένο εύρος γευστικών ερεθισμάτων και τροφίμων και νεοφοβίαΗ ηλικία των 6 με 18 μηνών συνιστά ένα κρίσιμο παράθυρο ευκαιρίας για να γευτεί κάθε παιδί ποικιλία τροφίμων. Κάθε βρέφος χρειάζεται κατά μέσο όρο 15 φορές έκθεση σε μια συγκεκριμένη γεύση (πχ σπανάκι), μέχρι να το συνηθίσει και τελικά να του αρέσει. Εάν αυτό το ηλικιακό παραθυράκι ευκαιρίας χαθεί, η εισαγωγή καινούργιων γεύσεων και τροφίμων γίνεται πολύ δύσκολη κατά την ηλικία 2 με 6 ετών. Πολλά παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη στήριξαν την διατροφή τους στις ηλικίες των 6-18 μηνών σχεδόν εξολοκλήρου σε έτοιμες βρεφικές κρέμες ομοιογενούς γλυκιάς γεύσης, δεν εκτέθηκαν όσο έπρεπε σε όλα τα φρούτα και λαχανικά ενός μανάβικου, με αποτέλεσμα σε όλη την προσχολική τους ηλικία να στηρίζουν την διατροφή τους σε πολύ περιορισμένο εύρος γεύσεων και να αντιστέκονται στην εισαγωγή καινούργιων και υγειινών τροφίμων (νεοφοβία). Μέρος του προβλήματος είναι ο πρώιμος εθισμός και η προσκόλληση αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά σε έτοιμα επεξεργασμένα βρεφικά τρόφιμα.
• Μειωμένες δεξιότητες φαγητού
Το παιδί με φυσιολογική διατροφική ανάπτυξη ενθαρρύνεται να πάρει πρωτοβουλία στο τραπέζι, στον τρόπο λήψης τροφής. Αναπτύσσει δεξιότητες για να χειρίζεται το κουτάλι, πιάνει και περιεργάζεται την τροφή με τα χεράκια του, αφήνεται να επιλέξει ανάμεσα στις τροφές που έχει μπροστά του, χειρίζεται επιδέξια με τα χεράκια του το ποτήρι. Τα παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη χαρακτηρίζονται από έλλειψη πρωτοβουλίας ως προς το φαγητό και από παθητικότητα. Δεν είναι σπάνιο παιδιά δύο ετών κατά την διάρκεια του γεύματος να παραμένουν εντελώς ακίνητα ανοίγοντας μόνο το στόμα τους κάθε φορά που το κουτάλι κατευθύνεται από την μαμά σε αυτό.
• Άκαμπτη ρουτίνα σε ώρες φαγητού και ποσότητα φαγητού καθοριζόμενα από τους γονείς αντί για το παιδίΟ ρόλος του γονιού είναι να ενδυναμώνει το παιδί και να παρέχει το κατάλληλο περιβάλλον ώστε να βοηθήσει το παιδί να ανακαλύπτει τις ολοένα αυξανόμενες δυνατότητές του και να ανεξαρτητοποιείται. Το βρέφος από νωρίς είναι σημαντικό να βοηθηθεί να κατανοήσει την πείνα και τον κορεσμό του, να αφεθεί να καθορίσει το ίδιο τις ποσότητες φαγητού που χρειάζεται και την συχνότητα λήψης ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες του, την ιδιοσυγκρασία του και χωρίς εξωτερική επιβολή. Ο μητρικός θηλασμός ακολουθώντας τα σημάδια πείνας του μωρού είναι ο καλύτερος τρόπος διατροφής των βρεφών. Αν αντίθετα παρακάμψουμε τις ανάγκες του μωρού και θέσουμε αυθαίρετα και καθοριζόμενα από εμάς ωράρια ταισμάτων και αυστηρές ποσότητες, ίδιες κάθε φορά, μαθαίνουμε στο παιδί να μην ακούει το σώμα του και τις εκάστοτε ανάγκες του. Πολλά παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη έχουν καταστείλει αντί να αναπτύξουν την ικανότητά τους να καθορίζουν πότε και πόσο πεινούν, πότε χορταίνουν. Η αυστηρή ρουτίνα και το άδειασμα του πιάτου είναι αξίες που υποστηρίζονται ιδιαίτερα από παλαιότερες γενιές, για αυτό δεν είναι σπάνιο παιδιά με το σύνδρομο να ταίζονται συστηματικά από γιαγιάδες και παππούδες. Η μη κατανόηση της λειτουργίας της πείνας και κορεσμού είναι μια αναπτυξιακή στασιμότητα που προδιαθέτει το παιδί μελλοντικά σε διαταραχές βάρους όπως η βουλιμία, η ανορεξία και η παχυσαρκία.

Πιθανές επιπλοκές
Παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη, σε σύγκριση με παιδιά υγιούς διατροφικής ανάπτυξης, παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο για τις παρακάτω επιπλοκές – προβλήματα υγείας:
• Παθολογική διάπλαση στόματος και προσώπου
Το κρανίο και το πρόσωπο του παιδιού συνεχίζουν από τη γέννηση και έπειτα να διαπλάθονται και να μορφοποιούνται. Το περιβάλλον, τα καθημερινά ερεθίσματα που δέχεται το στόμα επιδρούν στη διάπλαση του προσώπου έως τουλάχιστον τα πρώτα τέσσερα χρόνια της ζωής. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου μας δεν προκύπτουν μόνο από τα γονίδια των γονιών μας, αλλά και από τον τρόπο διατροφής και τις συνήθειες των πρώτων μας χρόνων.
Παιδιά που δεν θήλασαν ή θήλασαν ελάχιστα, παιδιά που πίνουν γάλα στο μπιμπερό έως τριών και τεσσάρων ετών, νήπια που έχουν έντονη την συνήθεια της πιπίλας – κάποια από αυτά ακόμα και στο νηπιαγωγείο – θέτουν τα οστά του προσώπου τους υπό την καθημερινή επίδραση ανώμαλων δυνάμεων που επηρεάζουν την ανάπτυξή τους. Σύμφωνα με μελέτες των τελευταίων δέκα χρόνων, στο πρόσωπο των παιδιών αυτών τείνουν με τον καιρό να συμβαίνουν με αυξημένη πιθανότητα τα εξής:
a. Τα δόντια του παιδιού πάσχουν πιο συχνά και πιο σοβαρά από τερηδόνα.
b. Η άνω οδοντοστοιχία εφιππεύει την κάτω οδοντοστοιχία, με αποτέλεσμα το στόμα να μην κλείνει σωστά. Νεότερη έρευνα δείχνει ότι όσα μωρά θηλάζουν για περισσότερο από 12 μήνες έχουν 20 φορές μικρότερη πιθανότητα για ανώμαλη σύγκλιση των δοντιών και ορθοδοντικά προβλήματα.
c. Δόντια συναθροίζονται, βγαίνουν όλα μαζί σε ένα σημείο.
d. Η κάτω γνάθος γίνεται μακρόστενη και υποχωρεί προς τα πίσω.
e. Τα μάγουλα φαίνονται ρουφηγμένα και όχι στρογγυλά.
f. Η υπερώα στην άνω γνάθο – η οροφή του στόματος – γίνεται βαθιά και μακρόστενη, τοξωτή.
g. Η γλώσσα προέχει έξω από το στόμα του παιδιού.
h. Στην συνήθη έκφρασή του το παιδί εμφανίζει ανοιχτό στόμα.
i. Γενικά το πρόσωπο χάνει την «στρογγυλάδα» του, γίνεται μακρύ και στενό. Μπορεί να φαίνεται ασύμμετρο.

• Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας
a. Το μικρό αναπνέει από το στόμα, αντί για τη μύτη που είναι το φυσιολογικό.
b. Η αναπνοή από το στόμα φέρνει μολύνσεις, αμυγδαλίτιδες, ωτίτιδες και υπερτροφία στα «κρεατάκια» – αδενοειδείς εκβλαστήσεις.
c. Το παιδί αναπτύσσει αποφρακτική άπνοια – σταμάτημα της αναπνοής – στον ύπνο, ροχαλίζει, κοιμάται βαριά και ανήσυχα, πέφτει το οξυγόνο του αίματός του την νύχτα.
d. Σημαντική αποφρακτική άπνοια μπορεί να επηρεάσει τη διανοητική κατάσταση του παιδιού κατά τη διάρκεια της ημέρας, τη διάθεσή του, την απόδοσή του στο σχολείο, την καρδιακή του λειτουργία και να προκαλέσει υπερκινητικότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας.
e. Όλα αυτά σε συνδυασμό με την παχυσαρκία που τείνει να συνοδεύει πολλά παιδιά που πίνουν παρατεταμένα ξένο γάλα με μπιμπερό δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα πρώιμων προβλημάτων υγείας.
f. Για τους παραπάνω πιθανόν λόγους αυξάνεται ο κίνδυνος Αιφνίδιου Θανάτου Βρέφων, στην ηλικία των 3 με 9 μηνών.

• Διαταραχές λόγου/ δυσαρθρία
Ως αποτέλεσμα της έντονης και παρατεταμένης χρήσης μπιμπερό και πιπίλας, το παιδί με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσει προβλήματα λόγου.
• Παχυσαρκία και απώτερες διατροφικές διαταραχές
Αποτέλεσμα της υπερκατανάλωσης γάλακτος, της υπερφαγίας αλεσμένω τροφών, της προσκόλλησης σε εμπλουτισμένα επεξεργασμένα και όχι φρέσκα προιόντα και της περιορισμένης ωρίμανσης του αισθητηρίου της πείνας και του κορεσμού στο παιδί, τα παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη εμφανίζουν αυξημένη πιθανότητα να είναι υπέρβαρα ή και παχύσαρκα. Η παιδική παχυσαρκία συνιστά σοβαρή νόσο με πολλαπλές άμεσες και απώτερες επιπλοκές για το παιδί, και με σημαντική πιθανότητα να επιμένει ή να υποτροπιάζει σε μεγαλύτερες ηλικίες.
• Σιδηροπενική αναιμία
Παιδιά προσχολικής ηλικίας που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες γαλακτοκομικών και έχουν περιορισμένο εύρος φρέσκων, πλούσιων σε σίδηρο τροφών στο τραπέζι τους βρίσκονται σε κίνδυνο για εμφάνιση σιδηροπενίας και σιδηροπενικής αναιμίας, η οποία με την σειρά της έχει συσχετιστεί με προβλήματα όπως επίμονη ανορεξία, προβλήματα στην ψυχοκινητική ανάπτυξη και αυξημένες λοιμώξεις. Πολλά από αυτά τα παιδιά είναι παχύσαρκα.
• Αυξημένη χοληστερίνη και υπερλιπιδαιμία
Καθόλου σπάνιο δυστυχώς εύρημα στις μέρες μας, ακόμα και σε παιδιά προσχολικής ηλικίας. Με ή και χωρίς ανάλογο οικογενειακό ιστορικό, παιδιά με στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη αναπτύσσουν κακό λιπιδαιμικό προφίλ στο αίμα τους, με αυξημένη την «κακή» χοληστερίνη LDL, μειωμένη την «καλή» HDL, αυξημένη χοληστερίνη και τριγλυκερίδια. Ο άμεσος περιορισμός στην λήψη γαλακτοκομικών που είναι πλήρη σε λιπαρά και η άμεση διακοπή του μπιμπερό έχουν συχνά θετικά αποτελέσματα στο λιπιδαιμικό προφίλ του παιδιού. Επίμονη αύξηση των λιπών στο αίμα προδιαθέτει το παιδί σε πρώιμη αθηροσκλήρωση.
1. Καθυστερημένη ανάπτυξη στην λεπτή κινητικότητα
Για ένα μεγάλο κομμάτι της κάθε ημέρας, τα νήπια ασχολούνται με το φαγητό και την διαδικασία του. Οι ώρες αυτές είναι πολύτιμες και για την ανάπτυξη δεξιοτήτων με τα χεράκια τους, της λεγόμενης λεπτής κινητικότητας: πως θα πιάσουν μικρά τρόφιμα, πως θα χειριστούν το πιρούνι, πως θα φέρουν την τροφή στο στόμα. Ένα παιδί προσχολικής ηλικίας που δεν παίρνει καμία πρωτοβουλία στο φαγητό με τα χεράκια του στερείται μιας σημαντικής άσκησης ωρίμανσης που είναι πιθανό να έχει επιπτώσεις στις συνολικές δεξιότητες και χειρισμό αντικειμένων με τα χέρια του.

Πρόληψη
• Θηλασμός.
Στον αντίποδα, παιδιά που θηλάζουν αποκλειστικά για τους πρώτους έξι μήνες της ζωής και συνεχίζουν το θηλασμό μακροπρόθεσμα, τουλάχιστον για δύο χρόνια – όπως συνιστά η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας – γίνονται πιο συχνά παιδιά με συμμετρικό, στρογγυλό πρόσωπο, στόμα που κλείνει όμορφα. Ο θηλασμός βοηθάει να αναπτυχθεί ο σωστός τρόπος κατάποσης και συμβάλλει στην κατάλληλη ανάπτυξη των μυών γύρω από το στόμα και το σαγόνι. Η γαλουχία μειώνει την πιθανότητα αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο. Αν θηλάσετε για πολύ καιρό το παιδί σας, προλαμβάνετε την εγκατάσταση κακών συνηθειών, όπως είναι το πιπίλισμα του αντίχειρα και η εμμονή στη χρήση πιπίλας, ενώ δεν βάζετε το παιδί στους κινδύνους του μπιμπερό. Ο μητρικός θηλασμός δίνει από την αρχή της ζωής του στο παιδί τον έλεγχο για το σώμα του και την λήψη τροφής, ενώ το βοηθά να ωριμάσει το γευστικό του αισθητήριο, καθώς ποικίλες τροφές που καταναλώνει η μητέρα μεταφράζονται σε ποικίλες γεύσεις του μητρικού γάλακτος. Ο ελεύθερος θηλασμός σύμφωνα με τα σημάδια πείνας του μωρού είναι ο καλύτερος τρόπος για να διασφαλιστεί η σωστή ωρίμανση του παιδιού, η κατανόηση του σώματός του και των πραγματικών του αναγκών σε τροφή.
• Διακοπή του μπιμπερό μετά τους 12 μήνες της ζωής
Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να ενθαρρύνουν την διακοπή του μπιμπερό μετά το πρώτο έτος.
• Όχι μπιμπερό το βράδυ στον ύπνο και ενδιάμεσα την νύχτα, μετά την ηλικία των 6 – 9 μηνών.
• Όχι ζαχαρώδη υγρά όπως χυμοί μέσα σε μπιμπερό, ανεξάρτητα από ηλικία.
• Ενθάρρυνση ήδη από τους έξι μήνες της ζωής του μωρού άλλων τρόπων λήψης υγρών (ποτηράκι εκπαιδευτικό κλειστό με σκληρό στόμιο, ανοιχτό ποτηράκι, καλαμάκι).
• Πρόσληψη από το μικρό χυμού σε ποσότητα όχι πάνω από 100ml τη μέρα και
• Απεξάρτηση από την πιπίλα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της ημέρας και μετά τους δώδεκα μήνες.

Αντιμετώπιση
Η στασιμότητα στην διατροφική ανάπτυξη είναι μια σύνθετη, χρόνια κατάσταση που απαιτεί πολύπλευρη αντιμετώπιση και παρακολούθηση. Οι θετικές αλλαγές είναι καλό να γίνονται όσο γίνεται πιο ήπια και σταδιακά σε μικρές ηλικίες έως 2 – 2 ½ ετών, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες είναι καλό να γίνονται γρήγορα και απότομα. Απαιτείται κατανόηση και συνεργασία με τους γονείς και με κάθε πρόσωπο που φροντίζει το παιδί. Στην αντιμετώπιση μπορεί να βοηθήσει ο παιδίατρος, ο κλινικός διατροφολόγος, ο παιδοψυχολόγος. Σε κάποιες περιπτώσεις και υπό προυποθέσεις μπορεί να ωφελήσει την διατροφική ωρίμανση του παιδιού η έναρξη παιδικού σταθμού. Η τακτική παρακολούθηση είναι απαραίτητο κομμάτι της θεραπείας και γίνεται για να ελέγχεται η διατροφική πρόοδος, να παρέχεται ενθάρρυνση σε γονείς και παιδί και να εξετάζεται η εμφάνιση των πιθανών επιπλοκών.

Βιβλιογραφικές αναφορές
1. Carrascoza KC et al. Consequences of bottle-feeding to the oral facial development of initially breastfed children. J Pediatr (Rio J). 2006;82(5):395-7.
2. Στέλιος Παπαβέντσης. Επιστροφή στο μητρικό θηλασμό. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2011, υπό έκδοση.
3. Στέλιος Παπαβέντσης. Προικισμένα μωρά εμπνευσμένοι γονείς: για μια άλλη προσχολική διατροφή. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2010.
4. de Holanda AL et al. Relationship between breast- and bottle-feeding and non-nutritive sucking habits. Oral Health Prev Dent. 2009;7(4):331-7.
5. Barbosa C et al. The relationship of bottle feeding and other sucking behaviors with speech disorder in Patagonian preschoolers. BMC Pediatr. 2009;9:66.
6. Viggiano D et al. Breast feeding, bottle feeding, and non-nutritive sucking; effects on occlusion in deciduous dentition. Arch Dis Child. 2004;89(12):1121-3.
7. Sánchez-Molins M et al. Comparative study of the craniofacial growth depending on the type of lactation received. Eur J Paediatr Dent. 2010;11(2):87-92.
8. Montgomery-Downs HE et al. Infant-Feeding Methods and Childhood Sleep-Disordered Breathing. Pediatrics 2007; 120: 1030 – 1035.
9. Palmer B. Snoring and sleep apnoea: how it can be prevented in childhood. Breastfeed Rev. 2006;14(2):11- 14.
10. Moimaz SA et al. Association between breast-feeding practices and sucking habits: a cross-sectional study of children in their first year of life. J Indian Soc Pedod Prev Dent. 2008;26(3):102-6.
11. Robke FJ et al. Effects of nursing bottle misuse on oral health. Prevalence of caries, tooth malalignments and malocclusions in North-German preschool children. J Orofac Orthop. 2008;69(1):5-19.
12. Raymond JL et al. Influence of feeding method on maxillofacial development. Orthod Fr. 2006;77(1):101-3.
13. Mohebbi SZ et al. Feeding habits as determinants of early childhood caries in a population where prolonged breastfeeding is the norm. Community Dent Oral Epidemiol. 2008;36(4):363-9.
14. Carrascoza KC et al. Consequences of bottle-feeding to the oral facial development of initially breastfed children. J Pediatr (Rio J). 2006;82(5):395-7.
15. Romero CC et al. . Breastfeeding and non-nutritive sucking patterns related to the prevalence of anterior open bite in primary dentition. J Appl Oral Sci. 2011 Apr;19(2):161-8.
16. Gooze RA et al. Prolonged Bottle Use and Obesity at 5.5 Years of Age in US Children. J Pediatr. 2011 Apr 27. [Epub ahead of print]
17. Manios Y et al. Prevalence of obesity and body mass index correlates in a representative sample of Cretan school children. Int J Pediatr Obes. 2010 Jun 7. [Epub ahead of print]
18. Linardakis M et al. Sugar-added beverages consumption among kindergarten children of Crete: effects on nutritional status and risk of obesity. BMC Public Health. 2008 Aug 6;8:279.
19. http://www.babyledweaning.com/
20. http://www.brianpalmerdds.com/

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Οι ερευνητές συμπέραναν ότι, τουλάχιστον για τα τελειόμηνα παιδιά, μεγαλύτερη διάρκεια μητρικού θηλασμού σχετίζεται με λιγότερα αναφερόμενα από τους γονείς προβλήματα συμπεριφοράς στα παιδιά ηλικίας 5 ετών.
Ωραία όλα αυτά, άλλη μια μελέτη που φαίνεται να αναδεικνύει τα ευεργετικά αποτελέσματα του θηλασμού. Είναι έτσι; Δυστυχώς όχι. Ο τρόπος που φτιάχτηκε η έρευνα και ο τρόπος που παρουσιάζεται προς το κοινό δεν κάνουν «χάρες» στον θηλασμό, αντίθετα διαιωνίζουν τα ίδια στερεότυπα. Και εξηγούμαι:
Ο τίτλος της έρευνας είναι «Θηλασμός και προβλήματα συμπεριφοράς». Έχουμε ακούσει ποτέ καμιά έρευνα με τον τίτλο «Καθαρός αέρας και καρκίνος του πνεύμονα»; Σαφώς όχι. Αντίθετα θα ήταν πολύ λογικό να είχε τον τίτλο «Κάπνισμα και καρκίνος του πνεύμονα». Οι ερευνητές σε όλο τον κόσμο συνεχίζουν να υπονομεύουν τον μητρικό θηλασμό με τον τρόπο που σχεδιάζουν τις έρευνές τους και με τον τρόπο που τις παρουσιάζουν. Όπως η συμπεριφορά που φέρνει δυνητικούς κινδύνους στην υγεία του ενήλικα είναι το κάπνισμα και όχι η εισπνοή καθαρού αέρα, έτσι και για τα βρέφη η συνήθεια που συσχετίζεται με αυξημένους κινδύνους προβλημάτων υγείας είναι η διατροφή με ξένο γάλα – φόρμουλα, όχι ο μητρικός θηλασμός. Ο θηλασμός είναι η φυσιολογική, η στάνταρ διατροφή των βρεφών, και οποιαδήποτε άλλη διατροφή είναι παρέμβαση που πρέπει να συγκριθεί με το νορμάλ, δηλαδή με το τάισμα στο στήθος. Όταν κάποιος εκτός του χώρου ακούει ότι ο θηλασμός – η φυσιολογική συμπεριφορά – μπαίνει στον ίδιο τίτλο με το πρόβλημα υγείας – τα προβλήματα συμπεριφοράς των παιδιών -, τότε το μήνυμα που λαμβάνει είναι πολύ λανθασμένο, και πολύ μακριά από αυτό που θα έπρεπε κανονικά να λαμβάνει, αν μιλούσαμε για οποιοδήποτε άλλο θέμα: ότι δηλαδή ο μη θηλασμός των παιδιών, η αποκλειστική διατροφή τους με ξένο γάλα για βρέφη, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για προβλήματα συμπεριφοράς στην ηλικία των 5 ετών. Αν το δούμε με αυτόν τον τρόπο πολλά αλλάζουν.
Η παραπάνω μελέτη δεν κάνει «χάρη» στον μητρικό θηλασμό και για έναν ακόμα λόγο. Όπως πολλές άλλες, δεν χρησιμοποιεί ως στάνταρ γκρουπ για την έρευνα το γκρουπ των παιδιών που τράφηκαν σύμφωνα με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, δηλαδή αποκλειστικά με θηλασμό για έξι μήνες και έπειτα με συνεχιζόμενο θηλασμό για τουλάχιστον 1 με 2 χρόνια. Αν η μελέτη είχε αυτό το γκρουπ παιδιών ως βάση και το συνέκρινε με το γκρουπ – παρέμβαση των παιδιών που δεν θήλασαν καθόλου και ήπιαν μόνο ξένο γάλα, τότε τα αποτελέσματα της έρευνας, οι διαφορές στην ανάπτυξη της συμπεριφοράς των παιδιών, είναι πολύ πιθανό να ήταν πολύ πιο εντυπωσιακά νούμερα. Για να κάνουμε πάλι την αναλογία με το τσιγάρο, η βρετανική έρευνα μοιάζει να μας λέει ότι ο καθαρός αέρας είναι πιθανό να οδηγεί σε λιγότερους καρκίνους του πνεύμονα, και για να βγάλει αυτό το συμπέρασμα πήρε ομάδες ανθρώπων που κάπνιζαν για χρόνια ένα πακέτο την ημέρα και τις συνέκρινε με ομάδες ανθρώπων που για κάποιους μόνο μήνες της ζωής τους κάπνιζαν λιγότερο από ένα πακέτο. Αλλά πάλι κάπνιζαν, δεν εξετάστηκαν καθόλου ενήλικες που δεν κάπνισαν ποτέ και καθόλου, που ανάπνεαν μόνο καθαρό αέρα..
Δυστυχώς η περιθωριοποίηση του μητρικού θηλασμού στην βρεφική διατροφή δεν θα αλλάξει εάν οι επαγγελματίες υγείας δεν αλλάξουν και εάν οι επιστήμονες δεν πουν τα πράγματα με το όνομά τους, όπως έκαναν κάποια στιγμή με τους κινδύνους του καπνίσματος.
Πηγή: Heikkilä K et al. Breast feeding and child behaviour in the Millennium Cohort Study.Arch Dis Child. 2011 May 9. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Tου Γιάννη Zαμπετάκη, Eπίκουρου καθηγητή Xημείας Tροφίμων και Lead Auditor, EKΠA
izabet@chem.uoa.gr www.zabetakis.net

Το θέμα των τοξικών συστατικών στις τροφές παίρνει πλέον μεγάλες διαστάσεις, μιας και ολοένα και περισσότερες αξιόπιστες μελέτες δημοσιεύονται σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Τελικά, δεν είναι μόνο τα ελληνικά τρόφιμα που παράγονται σε περιοχές με ρυπασμένο υδροφόρο ορίζοντα που αποτελούν εν δυνάμει διατροφικό κίνδυνο, αλλά σύμφωνα με μελέτη από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης (ένα από τα πιο έγκυρα Ινστιτούτα στον κόσμο όπου μελετάται η σχέση περιβάλλοντος και υγείας) βρέθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις απαραίτητων αλλά και τοξικών ιχνοστοιχείων σε παιδικές τροφές.

Η μελέτη
Η μελέτη των Ljung, Palm, Grander και Vahter με τίτλο «High concentrations of essential and toxic elements in infant formula and infant foods – A matter of concern» δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Food Chemistry (τόμος 127, σελ. 943-951) και συγκρίνει τα επίπεδα των απαραίτητων (δηλ. ασβέστιο, σίδηρος, ψευδάργυρος, μαγγάνιο, χαλκός, σελήνιο και μολυβδένιο) αλλά και των τοξικών (δηλ. αρσενικό, κάδμιο, αντιμόνιο, μόλυβδος και ουράνιο) ιχνοστοιχείων σε παιδικές τροφές και γάλα για νεογνά. Μελετήθηκαν εννέα δείγματα γάλακτος για νεογνά (που προορίζονται για κατανάλωση από νεογνά) και εννέα παιδικές τροφές (που προορίζονται για κατανάλωση από μωρά 4 μηνών). Όλα τα προϊόντα που αναλύθηκαν είναι διαθέσιμα στην πανευρωπαϊκή αγορά και παρασκευάζονται από τις εταιρείες Mead Johnson, Semper, Nestle, Holle, Vitagermine, Hipp και Οrganomix.

Τα ευρήματα
Τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της εν λόγω μελέτης αφορούν τη σύγκριση μητρικού γάλακτος με τα γάλατα σε σκόνη που κυκλοφορούν στο εμπόριο για νεογνά. Όλα τα απαραίτητα και τα τοξικά ιχνοστοιχεία (εκτός του χαλκού και του σελήνιου) βρέθηκαν σε σημαντικά αυξημένα επίπεδα στα γάλατα σε σκόνη σε σχέση με το μητρικό γάλα. Με εξαίρεση ενός προϊόντος, όλα τα προϊόντα είχαν υψηλότερες συγκεντρώσεις (σε σχέση με το μητρικό) σε κάδμιο (από 1,3 ως 20 φορές!), μόλυβδο (από 1,6 ως 3 φορές) και σε ουράνιο (από 1,7 ως 46 φορές!) ενώ τρία προϊόντα είχαν αυξημένα επίπεδα αρσενικού (από 2 ως 3 φορές) σε σχέση με το μητρικό γάλα.

Οι τροφές που αναλύθηκαν ήταν σιμιγδάλι, ρυζάλευρο, βρώμη και συνδυασμοί αυτών με φρούτα. Τα πιο σημαντικά ευρήματα αφορούν τις τροφές που περιέχουν ρυζάλευρο ή ρύζι και στις οποίες βρέθηκαν συγκεντρώσεις αρσενικού από 17 ως 33 μg/kg, ενώ όλες οι άλλες τροφές περιείχαν αρσενικό σε επίπεδα 0,2 ως 3 μg/kg. Η κατανάλωση αυτών των τροφών αντί μητρικού γάλακτος οδηγεί σε αυξημένη ημερήσια πρόσληψη των ιχνοστοιχείων από τα νεογνά. Στην περίπτωση των απαραίτητων ιχνοστοιχείων αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί θετικό μιας και οδηγεί σε αυξημένη (σε σχέση με το θηλασμό) πρόσληψη σιδήρου (μέχρι και 141 φορές), μαγγανίου (από 26 ως 2800 φορές). Αν και ακόμα και τα απαραίτητα ιχνοστοιχεία σε μεγάλες συγκεντρώσεις μπορούν να αποκτήσουν τοξική δράση. Όσον αφορά τα τοξικά ιχνοστοιχεία τα ευρήματα είναι μάλλον ανησυχητικά: η κατανάλωση αυτών των τροφών οδηγεί σε αυξημένη (σε σχέση με το θηλασμό) πρόσληψη αρσενικού (από 1 ως μέχρι και 95 φορές), καδμίου (από 3 ως 270 φορές), μολύβδου (από 1-24 φορές) και ουρανίου (από 21 ως 394 φορές).

Ανάγκη επιφυλακής
Λόγω της αυξημένης πρόσληψης σε αρσενικό, στη Μεγάλη Βρετανία, συστήνεται στα παιδιά μέχρι 4,5 χρονών να μην καταναλώνουν παιδικές τροφές με ρύζι, ενώ στη Δανία η ίδια συμβουλή δίνεται για παιδιά μικρότερα των 10 κιλών σωματικού βάρους. Η ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη σε κάδμιο είναι σήμερα 2,5 μg/kg σωματικού βάρους και η εν λόγω μελέτη δείχνει ότι ένα μωρό που καταναλώνει 3 γεύματα γάλακτος και 2 γεύματα τροφής με ρύζι προσλαμβάνει κάδμιο μέχρι και 5 μg/kg σωματικού βάρους, δηλ. διπλάσιας ποσότητας από την ανεκτή! Τα αναπτυσσόμενα νεφρά των μωρών είναι ιδιαίτερα ευπαθή στο κάδμιο μέχρι την ηλικία των 3 ετών.

Ο ρόλος των ελεγκτικών αρχών
Μερικά ερωτήματα που προκύπτουν από την εν λόγω μελέτη για την χώρα μας είναι τούτα: οι ερευνητές παρασκεύασαν τις τροφές και τα γάλατα χρησιμοποιώντας απιονισμένο (καθαρό από κάθε ιχνοστοιχείο) νερό. Στην Ελλάδα, με τους τόσους ρυπασμένους υδροφορείς, κατά την παρασκευή των παιδικών γευμάτων σε κάθε σπιτικό, το νερό επιμολύνει περαιτέρω με μέταλλα τις παιδικές τροφές. Η επιβάρυνση των παιδιών μας με τοξικά μέταλλα ξεκινά από πολύ μικρή ηλικία και σήμερα αυτό είναι πλέον γνωστό. Ποια αρχή της πολιτείας ασχολείται με την αξιολόγηση και τη διαχείριση αυτού του διατροφικού κινδύνου; Ποια μέτρα θα πάρει η πολιτεία; Ποιες κατευθυντήριες οδηγίες θα πρέπει να εκδώσει ο ΕΦΕΤ;

Η παρατεταμένη χρήση του μπιμπερό αυξάνει τον κίνδυνο παχυσαρκίας. Τα μωρά που χρησιμοποιούν μπιμπερό μέχρι τα δύο τους χρόνια έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι παχύσαρκα στην ηλικία που αρχίζουν το σχολείο, αναφέρει μια νέα έρευνα από την Αμερική.

Στο άρθρο, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Pediatrics, οι ερευνητές λένε ότι τα παιδιά που στα δύο τους χρόνια χρησιμοποιούσαν συχνά το μπιμπερό, είχαν 30% περισσότερες πιθανότητες να είναι παχύσαρκα στην ηλικία των 5,5 ετών. Ανέλυσαν δεδομένα από σχεδόν 7.000 παιδιά στην Αμερική. Οι ειδικοί λένε ότι το τάισμα με μπιμπερό μπορεί να ευθύνεται για τις επιπλέον θερμίδες που παίρνουν τα παιδιά.

Οι ερευνητές βρήκαν ότι το 22% των δίχρονων παιδιών που μελετήθηκαν χρησιμοποιούσαν μπιμπερό ως το κύριο μέσο κατανάλωσης υγρών, ή πήγαιναν για ύπνο με ένα μπιμπερό που περιείχε κάποιο υγρό με πολλές θερμίδες.

Σχεδόν το ένα τέταρτο των παιδιών αυτής της ομάδας βρέθηκαν να είναι παχύσαρκα στην ηλικία των 5 ετών, συγκρινόμενα με 16% των παιδιών που δεν χρησιμοποιούσαν μπιμπερό στην ηλικία των δύο ετών.

Πάρα πολλές θερμίδες

Οι συγγραφείς της έρευνας, από τα πανεπιστήμια του Οχάιο και της Φιλαδέλφειας, βρήκαν ότι οι πιθανότητες παχυσαρκίας για τα παιδιά που χρησιμοποιούσαν μπιμπερό στα δύο τους χρόνια ήταν 1,33 φορές υψηλότερες από των παιδιών που δεν χρησιμοποιούσαν μπιμπερό στην ίδια ηλικία.

Προτείνουν στους γονείς να σταματήσουν τη χρήση του πριν τα πρώτα γενέθλια του παιδιού λόγω του υψηλού κινδύνου.

«Η παρατεταμένη χρήση του μπιμπερό οδηγεί στην κατανάλωση παραπάνω θερμίδων από το παιδί, κυρίως όταν οι γονείς το χρησιμοποιούν για να ηρεμήσουν το παιδί και όχι τόσο για να ικανοποιήσουν τις διατροφικές του ανάγκες».

Ο ερευνητής Rachel Gooze, από το Κέντρο Έρευνας και Εκπαίδευσης για την παχυσαρκία του πανεπιστημίου Temple της Φιλαδέλφεια, εξηγεί: «Ένα κοριτσάκι δύο ετών με μέσο βάρος και ύψος, το οποίο πηγαίνει για ύπνο με ένα μπουκάλι 250γρ. γάλα, θα πάρει περίπου το 12% των ημερήσιων θερμιδικών της αναγκών απ’ αυτό το μπουκάλι».

Το NCT (National Childbirth Trust) συμβουλεύει τους γονείς να σταματήσουν τη χρήση του μπιμπερό και να δίνουν στο παιδί ποτήρι ή φλιτζάνι πριν τους 12 μήνες.

Το Βασιλικό Κολλέγιο των Μαιών, συμφωνεί. Η υπεύθυνη Janet Fyle λέει ότι οι πρακτικές διατροφής της οικογένειας προσδιορίζουν το αν το παιδί χρησιμοποιεί ακόμα μπιμπερό όταν είναι δύο ετών ή όχι.

«Αν το παιδί συνεχίζει να χρησιμοποιεί μπιμπερό, η μητέρα του μπορεί να μπει στον πειρασμό να βάλει και κάτι άλλο μέσα, όπως κάποιο υγρό με ζάχαρη. Και τότε το παιδί συνηθίζει τα γλυκά πράγματα στη δίαιτά του», λέει.

«Τα παιδιά πρέπει να συνηθίζουν τη χρήση του ποτηριού ή του φλιτζανιού από τον 6ο μήνα και να σταματήσουν το μπιμπερό μέχρι τον πρώτο χρόνο».

Πηγή: http://www.bbc.co.uk/news/health-13294632

Eπιστημονική βιβλιογραφία

Καισαρικές και υγεία του παιδιού

1. Decker E et al. Cesarean delivery is associated with celiac disease but not inflammatory bowel disease in children. Pediatrics. 2010 Jun;125(6):e1433-40. Epub 2010 May 17.
2. Metsälä J et al. Maternal and perinatal characteristics and the risk of cow’s milk allergy in infants up to 2 years of age: a case-control study nested in the Finnish population. Am J Epidemiol. 2010 Jun 15;171(12):1310-6. Epub 2010 May 14.
3. Metsälä J et al. Perinatal factors and the risk of asthma in childhood–a population-based register study in Finland. Am J Epidemiol. 2008 Jul 15;168(2):170-8. Epub 2008 May 28.
4. Davidson R et al. Influence of maternal and perinatal factors on subsequent hospitalisation for asthma in children: evidence from the Oxford record linkage study. BMC Pulm Med. 2010 Mar 16;10:14.
5. Pistiner M et al. Birth by cesarean section, allergic rhinitis, and allergic sensitization among children with a parental history of atopy. J Allergy Clin Immunol. 2008 Aug;122(2):274-9. Epub 2008 Jun 20.
6. Biasucci G et al. Mode of delivery affects the bacterial community in the newborn gut. Early Hum Dev. 2010 Feb 4. [Epub ahead of print]
7. Marom R et al. Neonatal blood glucose concentrations in caesarean and vaginally delivered term infants. Acta Paediatr. 2010 May 26. [Epub ahead of print]
8. Cardwell CR et al. Caesarean section is associated with an increased risk of childhood-onset type 1 diabetes mellitus: a meta-analysis of observational studies. Diabetologia. 2008 May;51(5):726-35.
9. Thavagnanam S et al. A meta-analysis of the association between Caesarean section and childhood asthma. Clin Exp Allergy. 2008 Apr;38(4):629-33.
10. Renz-Polster H et al. Caesarean section delivery and the risk of allergic disorders in childhood. Clin Exp Allergy. 2005 Nov;35(11):1466-72.
11. Koplin J et al. Is caesarean delivery associated with sensitization to food allergens and IgE-mediated food allergy: a systematic review. Pediatr Allergy Immunol. 2008 Dec;19(8):682-7.
12. Dominguez-Bello MG et al. Delivery mode shapes the acquisition and structure of the initial microbiota across multiple body habitats in newborns. Proc Natl Acad Sci U S A. 2010 Jun 29;107(26):11971-5.
13. Algert CS et al. Perinatal risk factors for early onset of Type 1 diabetes in a 2000-2005 birth cohort. Diabet Med. 2009 Dec;26(12):1193-7.
14. Jain NJ et al. Impact of mode of delivery on neonatal complications: trends between 1997 and 2005. J Matern Fetal Neonatal Med. 2009 Jun;22(6):491-500.
15. Benterud T et al. Cesarean section is associated with more frequent pneumothorax and respiratory problems in the neonate. Acta Obstet Gynecol Scand. 2009;88(3):359-61.
16. Merkus P. Caesarean section and asthma. Thorax. 2009 Sep;64(9):824-5

Καισαρικές και θηλασμός

1. Matias SL et al. Risk factors for early lactation problems among Peruvian primiparous mothers. Matern Child Nutr. 2010 Apr;6(2):120-33.
2. Dewey KG et al. Risk factors for suboptimal infant breastfeeding behavior, delayed onset of lactation, and excess neonatal weight loss. Pediatrics. 2003 Sep;112(3 Pt 1):607-19.
3. Weisman O et al. The experience of labor, maternal perception of the infant, and the mother’s postpartum mood in a low-risk community cohort. Arch Womens Ment Health. 2010 Jun 18. [Epub ahead of print]
4. Chalmers B et al. Cesarean and vaginal birth in canadian women: a comparison of experiences. Birth. 2010 Mar;37(1):44-9.
5. Saki A et al. A prospective study of the effect of delivery type on neonatal weight gain pattern in exclusively breastfed neonates born in Shiraz, Iran. Int Breastfeed J. 2010 Jan 27;5:1.
6. Chertok IR et al. Infant hospitalization and breastfeeding post-caesarean section. Br J Nurs. 2008 Jun 26-Jul 9;17(12):786-91.
7. Dewey KG et al. Risk factors for suboptimal infant breastfeeding behavior, delayed onset of lactation, and excess neonatal weight loss. Pediatrics. 2003 Sep;112(3 Pt 1):607-19.
8. Karlström A et al. Postoperative pain after cesarean birth affects breastfeeding and infant care. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs. 2007 Sep-Oct;36(5):430-40.
9. Leach JD. C-sections, breastfeeding and bugs for your baby: what the doctor probably won’t tell you. Midwifery Today Int Midwife. 2006;(79):12-3.
10. Swain JE et al. Maternal brain response to own baby-cry is affected by cesarean section delivery. J Child Psychol Psychiatry. 2008 Oct;49(10):1042-52.
11. Cakmak H et al. Comparison of the breastfeeding patterns of mothers who delivered their babies per vagina and via cesarean section: an observational study using the LATCH breastfeeding charting system. Int J Nurs Stud. 2007 Sep;44(7):1128-37.
12. Erlandsson K et al. Skin-to-skin care with the father after cesarean birth and its effect on newborn crying and prefeeding behavior. Birth. 2007 Jun;34(2):105-14.

Καισαρικές ρουτίνας

1. de Almeida MF et al. Non-urgent caesarean delivery increases the need for ventilation at birth in term newborn infants. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed. 2010 Jun 28. [Epub ahead of print]
2. Bodner K et al. Influence of the mode of delivery on maternal and neonatal outcomes: a comparison between elective cesarean section and planned vaginal delivery in a low-risk obstetric population. Arch Gynecol Obstet. 2010 May 27. [Epub ahead of print]
3. Tutdibi E et al. Impact of labor on outcomes in transient tachypnea of the newborn: population-based study. Pediatrics. 2010 Mar;125(3):e577-83.
4. Derbent A et al. Transient tachypnea of the newborn: effects of labor and delivery type in term and preterm pregnancies. Arch Gynecol Obstet. 2010 Apr 30. [Epub ahead of print]
5. Dunne C et al. Outcomes of elective labour induction and elective caesarean section in low-risk pregnancies between 37 and 41 weeks’ gestation. J Obstet Gynaecol Can. 2009 Dec;31(12):1124-30.
6. Echolc B et al. Emergency and elective cesarean section and selected elements of immunological system of full-term neonates. Ginekol Pol. 2009 Oct;80(10):757-61.
7. Yee W et al. Elective cesarean delivery, neonatal intensive care unit admission, and neonatal respiratory distress. Obstet Gynecol. 2008 Apr;111(4):823-8.

Καισαρικές πριν τις 39 εβδομάδες κύησης

1. Tanger HL et al. Less neonatal morbidity with elective caesarean sections at term: local guideline for elective caesarean section is effective. Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154(26):A1201.
2. Robinson CJ et al. Timing of elective repeat cesarean delivery at term and neonatal outcomes: a cost analysis. Am J Obstet Gynecol. 2010 Jun;202(6):632.e1-6. Epub 2010 May 1.
3. Tita AT et al. Timing of elective repeat cesarean delivery at term and neonatal outcomes. N Engl J Med. 2009 Jan 8;360(2):111-20.
4. Wilmink FA et al. Neonatal outcome following elective cesarean section beyond 37 weeks of gestation: a 7-year retrospective analysis of a national registry. Am J Obstet Gynecol. 2010 Mar;202(3):250.e1-8.
5. Hansen AK et al. Risk of respiratory morbidity in term infants delivered by elective caesarean section: cohort study. BMJ. 2008 Jan 12;336(7635):85-7.
6. Nicholl MC et al. Getting evidence into obstetric practice: appropriate timing of elective caesarean section. Aust Health Rev. 2010 Mar;34(1):90-2.
7. Bailit JL et al. Maternal and neonatal outcomes by labor onset type and gestational age. Am J Obstet Gynecol. 2010 Mar;202(3):245.e1-245.e12.
8. Donovan EF et al. A statewide initiative to reduce inappropriate scheduled births at 36(0/7)-38(6/7) weeks’ gestation. Am J Obstet Gynecol. 2010 Mar;202(3):243.e1-8.
9. Macones GA. Elective delivery before 39 weeks: reason for caution. Am J Obstet Gynecol. 2010 Mar;202(3):208
10. Zanardo V et al. Neonatal respiratory morbidity risk and mode of delivery at term: influence of timing of elective caesarean delivery. Acta Paediatr. 2004 May;93(5):643-7.
11. Hansen AK et al. Elective caesarean section and respiratory morbidity in the term and near-term neonate. Acta Obstet Gynecol Scand. 2007;86(4):389-94.
12. Matsuo K et al. Elective cesarean delivery at 38 weeks’ gestation: is the timing too early? J Perinat Med. 2009;37(5):569.
13. Zanardo V et al. The influence of timing of elective cesarean section on risk of neonatal pneumothorax. J Pediatr. 2007 Mar;150(3):252-5.
14. De Luca R et al. Incidence of early neonatal mortality and morbidity after late-preterm and term cesarean delivery. Pediatrics. 2009 Jun;123(6):e1064-71.
15. Vukojević M et al. Risk factors associated with cerebral palsy in newborns. Coll Antropol. 2009 Dec;33 Suppl 2:199-201.
16. John M. Costello et al. Birth Before 39 Weeks’ Gestation Is Associated With Worse Outcomes in Neonates With Heart Disease. Pediatrics 2010; 126: 277-284.
17. Engle WA et al. Late preterm infants, early term infants, and timing of elective deliveries. Clin Perinatol. 2008 Jun;35(2):325-41, vi.
18. MacKay DF et al. Gestational age at delivery and special educational need: retrospective cohort study of 407,503 schoolchildren. PLoS Med. 2010 Jun 8;7(6):e1000289.

Καισαρικές μετά προηγούμενη καισαρική

1. Guise JM et al. Vaginal birth after cesarean: new insights. Evid Rep Technol Assess (Full Rep). 2010 Mar;(191):1-397.
2. Guise JM et al. Vaginal birth after cesarean: new insights on maternal and neonatal outcomes. Obstet Gynecol. 2010 Jun;115(6):1267-78.
3. Rozen G et al. A new perspective on VBAC: A retrospective cohort study. Women Birth. 2010 May 4. [Epub ahead of print]
4. Kamath BD et al. Neonatal outcomes after elective cesarean delivery. Obstet Gynecol. 2009 Jun;113(6):1231-8.
5. Landon MB. Vaginal birth after cesarean delivery. Clin Perinatol. 2008 Sep;35(3):491-504, ix-x.
6. Selo-Ojeme D et al. Preferred and actual delivery mode after a cesarean in London, UK. Int J Gynaecol Obstet. 2008 Aug;102(2):156-9
7. American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Practice bulletin no. 115: Vaginal birth after previous cesarean delivery. Obstet Gynecol. 2010 Aug;116(2 Pt 1):450-63.
8. Grobman WA. Rates and prediction of successful vaginal birth after cesarean. Semin Perinatol. 2010 Aug;34(4):244-8.

Προγραμματισμένη πρόκληση τοκετού

1. Wilson BL et al. The relationship between cesarean section and labor induction. J Nurs Scholarsh. 2010 Jun;42(2):130-8.
2. Dunne C et al. Outcomes of elective labour induction and elective caesarean section in low-risk pregnancies between 37 and 41 weeks’ gestation. J Obstet Gynaecol Can. 2009 Dec;31(12):1124-30.
3. Reisner DP et al. Reduction of elective inductions in a large community hospital. Am J Obstet Gynecol. 2009 Jun;200(6):674.e1-7.
4. Oshiro BT et al. Decreasing elective deliveries before 39 weeks of gestation in an integrated health care system. Obstet Gynecol. 2009 Apr;113(4):804-11.
5. Beebe L et al. Immediate neonatal outcomes after elective induction of labor. J Reprod Med. 2007 Mar;52(3):173-5.
6. Boulvain M et al. Risks of induction of labour in uncomplicated term pregnancies. Paediatr Perinat Epidemiol. 2001 Apr;15(2):131-8.

Υπόλοιπη βιβλιογραφία

1. Karlström A et al. Behind the myth – few women prefer caesarean section in the absence of medical or obstetrical factors. Midwifery. 2010 Jul 12. [Epub ahead of print]
2. Johansson M et al. Few fathers-to-be prefer caesarean section for the birth of their baby. BJOG. 2010 May;117(6):761-4. Epub 2010 Feb 22.
3. Klaus M et al. Academy of breastfeeding medicine founder’s lecture 2009: Maternity care re-evaluated. Breastfeed Med. 2010 Feb;5(1):3-8.
4. Weaver JJ et al. Are there “unnecessary” cesarean sections? Perceptions of women and obstetricians about cesarean sections for nonclinical indications. Birth. 2007 Mar;34(1):32-41.
5. Carbonne B et al. Increase in cesarean delivery: are we facing a pandemic?
Int J Gynaecol Obstet. 2009 Dec;107(3):183-4.
6. Tollånes MC. Increased rate of Caesarean sections–causes and consequences. Tidsskr Nor Laegeforen. 2009 Jun 25;129(13):1329-31.
7. Smith J et al. The natural caesarean: a woman-centred technique. BJOG. 2008 Jul;115(8):1037-42
8. American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Committee Opinion No. 394, December 2007. Cesarean delivery on maternal request. Obstet Gynecol. 2007 Dec;110(6):1501.
9. Mossialos E et al. An investigation of Caesarean sections in three Greek hospitals. The impact of financial incentives and convenience. European Journal of Public Health. 2005;15(3):288– 295.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

Μπορεί διεθνώς ο μητρικός θηλασμός να θεωρείται ο φυσιολογικός τρόπος διατροφής ενός παιδιού, όχι μόνο κατά τους πρώτους 6 μήνες της ζωής του αλλά και κατά τα πρώτα 2-3 χρόνια αυτής και να γίνονται συστηματικά προσπάθειες προαγωγής και υποστήριξής του από ομάδες, οργανώσεις ακόμη και κυβερνήσεις… στην Ελλάδα όμως η κατάσταση παραμένει ακόμη και σήμερα δραματική.

Οι Ελληνίδες θηλάζουν κατά την έξοδό τους από το μαιευτήριο σε ποσοστό 88% και αρκετά συχνά αποκλειστικά (58%) αλλά κατά συντριπτική πλειοψηφία εγκαταλείπουν πολύ πριν τους 6 πρώτους μήνες και το μητρικό γάλα δίνει τη θέση του σε κάποιο τροποποιημένο γάλα αγελάδας για βρέφη.

Οι καισαρικές τομές δίνουν και παίρνουν εμποδίζοντας συχνά την έναρξη του θηλασμού, τα νοσοκομεία δεν τηρούν ούτε τα μισά από τα αναγκαία βήματα για να είναι φιλικά προς τα βρέφη και ο διεθνής κώδικας εμπορίας υποκατάστατων μητρικού γάλακτος παραβιάζεται ασύστολα καθημερινά και ποικιλοτρόπως!

Η έρευνα
Ο Σύλλογος Πιστοποιημένων Συμβούλων Γαλουχίας IBCLC Ελλάδος “Γαλαξίας” σε συνεργασία με το mitrikosthilasmos.com τον περασμένο Μάρτιο διεξήγαγαν σχετική διαδικτυακή έρευνα για τις συνθήκες θηλασμού στη χώρα με τη μορφή ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου, τα αποτελέσματα της οποίας είναι ιδιαίτερα απογοητευτικά και σύμφωνα με την Εθνική Μελέτη (Ιούνιος 2009) φανερώνουν με αξιοσημείωτη ομοιότητα πως σχεδόν 2 χρόνια μετά τη δημοσίευσή της, ελάχιστη πρόοδος έγινε για την προώθηση του θηλασμού στην Ελλάδα…

2290 μητέρες αποτύπωσαν την εμπειρία τους για τις συνθήκες που αντιμετώπισαν τόσο από τις κλινικές και τα μαιευτήρια που γέννησαν αλλά και από τους επαγγελματίες υγείας που συναναστράφηκαν και χρειάστηκαν την ενημέρωση, καθοδήγηση και υποστήριξή τους στο ρόλο της μητρότητας και της διατροφής των παιδιών τους.

Τα στοιχεία αφορούν γεννήσεις της τελευταίας δεκαετίας με τα περισσότερα παιδιά να έχουν γεννηθεί τα τελευταία δύο χρόνια σε διάφορα δημόσια νοσοκομεία και ιδιωτικά μαιευτήρια της χώρας. Αξίζει να σημειωθεί πως με 92% τελειόμηνα βρέφη, καταγράφηκαν 48% καισαρικές!

Σύμφωνα με την έρευνα προκύπτει πως το 58% των μητέρων δεν είχαν πληροφορίες για τον μητρικό θηλασμό πριν τον τοκετό, 54% χρειάστηκε να κάνει προσωπική αναζήτηση από διάφορες πηγές ενώ το 62% δεν είχε τη δυνατότητα να παρακολουθήσει εκπαιδευτικές συναντήσεις ή σεμινάρια για τον θηλασμό πριν τη γέννηση του παιδιού τους.

Το σύστημα υγείας & οι χρυσές πρώτες δύο ώρες
Το σύστημα υγείας που επικρατεί στα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας στερεί από μητέρες και βρέφη τη σπουδαιότητα της πρώτης επαφής και των πολύτιμων πρώτων ωρών θηλασμού αφού κατά συντριπτική πλειοψηφία αποχωρίζονται μετά τον τοκετό όπως δήλωσε το 86% των μητέρων.

Μόνο το 28% τον βρεφών μπήκαν δέρμα με δέρμα στην κοιλιά της μαμάς αμέσως μετά τη γέννηση τους, 77% των υγιών μωρών δεν δόθηκαν στη μητέρα κατά την πρώτη ώρα ώστε να θηλάσουν ενώ το 49% δεν είχαν αργότερα συγκατοίκηση στο δωμάτιο του μαιευτήριο μαζί με τη μητέρα τους (rooming in).

Oι παραβιάσεις του κώδικα
Σημαντικές συστηματικές παραβιάσεις του κώδικα παρατηρούνται σε όλες τις μαιευτικές κλινικές της χώρας!

81% των μητέρων που απάντησαν στην έρευνα δήλωσε πως χορηγήθηκε στο μωρό τους ξένο γάλα χωρίς γραπτή, ενυπόγραφη ιατρική συνταγή που να ανέφερε ιατρική αιτιολογία και 71% δήλωσε πως δεν ζητήθηκε ποτέ η συγκατάθεσή τους για τη χορήγηση ξένου γάλακτος!

46% δήλωσε πως έλαβαν οδηγίες από επαγγελματία υγείας να δώσει υποκατάστατο μητρικού γάλακτος και το 56% δέχτηκε συνταγή ξένου γάλακτος κατά το εξιτήριο του μαιευτηρίου και μάλιστα συγκεκριμένης μάρκας!

Το νοσηλευτικό προσωπικό
Μαίες και νοσηλευτικό προσωπικό συχνά δεν προσφέρουν την αναγκαία ενημέρωση και υποστήριξη στις λεχώνες δίνοντας ακόμη και λάθος οδηγίες.

Το σύνολο των μητέρων σε ποσοστό 93% δήλωσαν πως δεν τους εξηγήθηκαν στο μαιευτήριο οι κίνδυνοι για την υγεία του βρέφους από τη μη αναγκαία ή ακατάλληλη χρήση φόρμουλας (ξένου γάλακτος) και στο 84% δεν δόθηκαν οδηγίες για την προετοιμασία του ξένου γάλακτος.

Το 26% των μητέρων δεν είχε βοήθεια στο θηλασμό από το νοσηλευτικό προσωπικό κατά τις πρώτες μέρες παραμονής στο μαιευτήριο, το 46% δέχτηκε οδηγίες για συγκεκριμένα ωράρια ταϊσμάτων και χρονικών περιορισμών στο θηλασμό – πράγμα που εμποδίζει την εδραίωση του θηλασμού – ενώ το 66% δεν δέχτηκε οδηγίες για την συνέχιση του θηλασμού μετά την επιστροφή στην εργασία.

Η αναφορά
Το σύνολο της έρευνας έχει ήδη αποσταλεί με τη μορφή αναφοράς στον IBFAN και εν συνεχεία θα παρουσιαστεί στην αρμόδια επιτροπή του ΟΗΕ στη Γενεύη από εκπρόσωπο του “Γαλαξία”. Τέλος θα κοινοποιηθεί στο Υπουργείο Υγείας και στον Συνήγορο του Παιδιού.

Ας ελπίσουμε πως αυτή τη φορά η χώρα μας θα δεχτεί συστάσεις και συγκεκριμένες οδηγίες ώστε να εφαρμοστεί από το Υπουργείο ένα σύστημα πιο φιλικό προς το θηλασμό και το αναφαίρετο δικαίωμα των βρεφών στο θηλασμό να ανακτήσει τη θέση που του αξίζει στη διατροφή τους!
Αναλυτικά τα αποτελέσματα της έρευνας:

In particular, we identified the following Code Violations occurring in Greece:
1) Parents of 971 (46% of the sample of the survey) children report that they received instructions from a health professional to give a breast milk substitute to their baby whilst in hospital.
2) Parents of 1497 children (71%) report that a breast milk substitute was given to their baby whilst in hospital by hospital staff without asking for parental consent.
3) Parents of 1696 children (81%) state that infant formula was given to their baby without a written medical prescription to display the reason for its use.
4) Parents of 236 children (11%) report that they received instructions on preparation of infant formula together with other parents, lactating women or pregnant women. Parents of 1036 children (50%) report that whilst staying in the maternity ward, they had exposure to advertising material of infant formula – posters, leaflets with the logo of the company, cans of infant formula in common view inside the ward.
5) Parents of 1204 (58%) children report that they were given free samples of infant formula, dummies or baby bottles by manufacturers, directly or indirectly via a health professional. This is higher than the 35% at the National Study in 2009.
6) Parents of 1154 (56%) children report that they were given a written prescription at discharge for a specific brand of infant formula. This is comparable to the 65% found at the National Study in 2009.
7) Parents of 844 children (41%) report that, when visiting their paediatrician or other health professional, they were exposed to advertising material on infant formula – posters, leaflets with the logo of the company
Parents of 446 (22%) children report that, on visiting their paediatrician or other health professional, they were given a free sample of infant formula.
9) Parents of 1120 children (55%) report that they were given or have received discount coupons of infant formula.
10) Parents of 1244 children (61%) report that they have received in their mail material related to infant milk for babies 0 – 6 months or for babies 6 – 12 months of age.
11) Parents of 462 children report that they have received promotional emails about infant milk, with information about company websites and parental forums – clubs organized by companies.
12) Parents of 1186 children report that they have felt that the superiority of breastfeeding is disputes through advertisements of infant milks in magazines for parents and in television.
13) Parents of 1374 children (23%) report that they have been exposed to labeling of breast milk substitutes that idealize infant formula with inappropriate pictures and wording.
14) Parents of 1566 children (80%) report to have found in the market products of infant food that recommend in their labels to be used “from 4 months of age”.
The following results of our online survey reiterate the problems with breastfeeding promotion throughout the health system in Greece, and the long way we need to progress in order to implement UNICEF’s Ten Steps for Successful Breastfeeding. The percentages in square brackets represent the relevant results of the National Study. The remarkable similarity between the two results gives further support to the reliability of our online survey and makes it evident that little
progress was made to promote breastfeeding in Greece in the almost 2 years after the publication of the National Study (June 2009).
1) 233 parents (11%) reported not receiving any information about breastfeeding. 558 parents (27%) had little information about breastfeeding.
2) 1128 parents (54%) reported to have gathered information on breastfeeding after doing their own personal research.
3) 1225 parents (62%) did not attend any breastfeeding education prior to delivery.
4) 1012 mothers (48%) underwent a caesarean section to deliver their baby. [49%]
5) 1607 mothers (77%) stated that their baby was born healthy but they did not have direct skin-to-skin contact and did not breastfeed within an hour after birth. [73%]
6) 1017 parents (49%) did not have their baby together with them whilst in the hospital (no rooming-in). [40 - 48%]
7) 164 parents (8%) gave infant formula to their baby because they were informed in the nursery that infant formula is the best way for infant feeding.
286 parents (14%) received instructions to give a dummy to their child within the first 2 weeks after birth.
9) 547 parents (26%) reported that they did not receive any help within the first few days by hospital staff to start breastfeeding.
10) 965 parents (46%) were given instructions by health professionals to limit duration and frequency of breastfeeding in set times of the day.
11) 1946 parents (93%) did not receive any information about the risks of unnecessary or improper use of breast milk substitutes.
12) Only 1193 mothers (58%) were exclusively breastfeeding at hospital discharge. [37 - 41%]
13) 1870 parents (91%) received no information by hospital staff about breastfeeding support groups in the community.
14) 42 parents (2%) reported that their paediatrician was hostile to breastfeeding. 445 parents (22%) reported that their paediatrician was indifferent to breastfeeding.
15) 53 parents (3%) reported that their obstetrician was hostile to breastfeeding. 756 parents (37%) reported that their obstetrician was indifferent to breastfeeding.
16) 1302 mothers (66%) received no instructions by health professionals on how to continue breastfeeding when returning to work.
17) 394 mothers (20%) were instructed by health professionals to breastfeed exclusively for less than 6 months.
18) 497 mothers (25%) were instructed by health professionals to stop breastfeeding before 12 months.
19) 452 mothers (23%) report having received negative comments or feeling like doing something bad when breastfeeding in public.

Επιμέλεια: Παπαποστόλου Μαρία
www.mitrikosthilasmos.com
Στέλιος Παπαβέντσης

Πολλές έρευνες έως τώρα έχουν αναδείξει την σημασία του μητρικού θηλασμού για την προαγωγή στενής επαφής μητέρας – βρέφους και για την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Οι ερευνητές του Γέιλ θέλησαν να διερευνήσουν τους νευροβιολογικούς μηχανισμούς που μπορεί να εκφράζουν τις συσχετίσεις ανάμεσα στον θηλασμό και στην μητρική συμπεριφορά σε ανθρώπους. Εξέτασαν λοιπόν τις συνδέσεις ανάμεσα στον θηλασμό, τις εγκεφαλικές απαντήσεις της μητέρας στα ερεθίσματα του βρέφους της και την ευαισθησία της μητέρας κατά τους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό.

17 βιολογικές μητέρες υγιών βρεφών συμμετείχαν σε δύο ερευνητικές ομάδες, σύμφωνα με τον τρόπο διατροφής του βρέφους τους: η μία ομάδα είχε μητέρες που θήλαζαν αποκλειστικά, η άλλη μητέρες που έδιναν μπιμπερό ξένου γάλακτος αποκλειστικά κατά τις πρώτες τέσσερις εβδομάδες. Στις μητέρες κατά τον πρώτο μήνα έγινε FMRI για να εξεταστεί η ενεργοποίηση του μητρικού εγκεφάλου σε απάντηση στο κλάμα των δικών τους μωρών, σε σύγκριση με την εγκεφαλική απάντηση σε βρεφικό κλάμα ενός άλλου μωρού. Έπειτα, στους 3 με 4 μήνες ηλικίας του βρέφους, έγινε βιντεοσκόπηση κάθε μητέρας μαζί με το παιδί της, για να μελετηθεί η αλληλεπίδραση της κάθε δυάδας και να βαθμολογηθεί με τυφλό τρόπο το μέγεθος της μητρικής ευαισθησίας.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, κατά τον πρώτο μήνα μετά την γέννησης, οι θηλάζουσες μητέρες έδειξαν μεγαλύτερες ενεργοποιήσεις όσο άκουγαν το κλάμα του δικού τους μωρού στις περιοχές εκείνες του εγκεφάλου – όπως οι αμυγδαλές και η άνω μετωπιαία έλικα – που συσχετίζονται με μητρικές συμπεριφορές, σε σύγκριση με τις μητέρες που έδιναν φόρμουλα. Η κλινική εκτίμηση της αλληλεπίδρασης του βρέφους με την μητέρα του στους τρείς μήνες έδειξε ότι η ευαισθησία προς το παιδί ήταν μεγαλύτερη για τις θηλάζουσες μητέρες που είχαν αυξημένη ενεργοποίηση αυτών των περιοχών.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα των επιστημόνων, τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν σύνδεση ανάμεσα στον μητρικό θηλασμό και μια μεγαλύτερη απάντηση στα σημάδια του βρέφους σε περιοχές του εγκεφάλου της μητέρας που ευθύνονται για την προσκόλλησή της σε αυτό και για μεγαλύτερη συναίσθηση με αυτό κατά τον πρώτους μήνες. Τέτοιες εγκεφαλικές ενεργοποιήσεις είναι πιθανό να οδηγούν σε μεγαλύτερη μητρική ευαισθησία και όταν τα βρέφη αργότερα μπαίνουν στον κοινωνικό κόσμο.

Πηγή: Kim P et al. Breastfeeding, brain activation to own infant cry, and maternal sensitivity. J Child Psychol Psychiatry. 2011 Apr 18. doi: 10.1111/j.1469-7610.2011.02406.x. [Epub ahead of print]

Μετάφραση/ Επεξεργασία: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Υπερλιπιδαιμία (αυξημένη χοληστερίνη), σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, στεφανιαία νόσος (στηθάγχη, έμφραγμα) αποτελούν συνήθη προβλήματα υγείας για γυναίκες ώριμης ηλικίας, ενώ τα τελευταία χρόνια παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις.

Οι ερευνητές εξέτασαν τα δεδομένα από περίπου 140 χιλιάδες γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, μέσης ηλικίας 63 ετών, που είχαν γεννήσει τουλάχιστον ένα παιδί. Η μελέτη δημοσιεύθηκε το 2009 στο έγκυρο περιοδικό Γυναικολογίας Obstetrics Gynaecology. Ελέγχθηκαν στατιστικά παράγοντες όπως η ηλικία, ο αριθμός των γεννήσεων, η εκπαίδευση, η φυλή, η κοινωνικο-οικονομική κατάσταση της γυναίκας, η ηλικία που ήρθε η εμμηνόπαυση, ο τρόπος ζωής και το οικογενειακό ιστορικό, ώστε να μην επηρεαστούν τα αποτελέσματα της έρευνας. Προσδιορίστηκε για πόσους μήνες αθροιστικά θήλασαν οι γυναίκες αυτές τα παιδιά τους, εάν το έκαναν. Έπειτα εξακριβώθηκε κατά πόσο έπασχαν από παχυσαρκία, διαβήτη, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία ή στεφανιαία νόσο.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι γυναίκες με ιστορικό γαλουχίας άνω των δώδεκα μηνών, αθροιστικά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους (δηλαδή είτε δώδεκα μήνες θηλασμού για ένα παιδί είτε συνολικά για δύο για παράδειγμα παιδιά), είχαν 10% λιγότερες πιθανότητες να πάσχουν από υπέρταση στην ηλικία των 63 ετών, 20% λιγότερες πιθανότητες να πάσχουν από διαβήτη, 20% λιγότερο από υπερλιπιδαιμία και 10% λιγότερες πιθανότητες να πάσχουν από στεφανιαία νόσο, συγκρινόμενες με γυναίκες που ποτέ δε θήλασαν. Όσο μεγαλύτερη η διάρκεια της γαλουχίας τόσο καλύτερη η προστασία, δηλαδή υπήρχε δοσο-εξαρτώμενη σχέση του θηλασμού με την προστασία της υγείας της μητέρας δεκαετίες αργότερα.

Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας είναι εντυπωσιακά. Σε μια άλλη, αγγλική μελέτη του 2007, τρία χρόνια μετά το τέλος της γαλουχίας οι γυναίκες εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα HDL – της «καλής» – λιποπρωτείνης -  σε σύγκριση με όσες δεν θήλασαν.  Μια άλλη έρευνα του 2009 κατέδειξε ότι όσες γυναίκες θήλασαν στη ζωή τους για τουλάχιστον δύο χρόνια είχαν μικρότερο κίνδυνο να πάθουν έμφραγμα του μυοκαρδίου σε μέση ή μεγάλη ηλικία.

Η ευεργετική επίδραση του θηλασμού στην υγεία της μητέρας είναι και άμεση. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, κάθε φορά που το μωρό μπαίνει στο στήθος, μειώνεται η συστολική και η διαστολική πίεση της μητέρας. Φανταστείτε την επίδραση του θηλασμού στην πίεσή της σε χρόνια βάση, εφόσον η γυναίκα θηλάζει πολλές φορές τη μέρα και για πολλά χρόνια τα παιδιά της!

Πηγή: Schwarz EB et al. Duration of lactation and risk factors for maternal cardiovascular disease. Obstet Gynecol. 2009;113(5):974-82.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Αρχέγονα πολυδύναμα κύτταρα στο μητρικό γάλα 

Πολλοί από εμάς γνωρίζουμε ότι το μητρικό γάλα έχει την σωστή αναλογία πρωτεινών, λιπαρών και λακτόζης. Επίσης έχουμε ακούσει ότι το γάλα της μαμάς είναι γεμάτο με ουσίες που δρουν ως πρεβιοτικά, προστατεύοντας έτσι το έντερο του παιδιού – πράγμα που οι εταιρίες βρεφικών γαλάτων προσπαθούν να μιμηθούν βάζοντας προβιοτικά στο προιόν τους και ονοματίζοντάς τα βαρύγδουπα ως «αμυντική θωράκιση» του παιδιού. Αρκετοί είμαστε γνώστες της αφθονίας έτοιμων αντισωμάτων που λαμβάνει το παιδί μέσα από τον μητρικό θηλασμό, προς βοήθεια για καταπολέμηση λοιμώξεων. Αλλά πόσοι από εμάς γνωρίζουν ότι το μητρικό γάλα περιέχει εκατομμύρια ζωντανά κύτταρα;

Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι το μητρικό γάλα είναι γεμάτο από επιθηλιακά κύτταρα που προέρχονται από τον μαζικό αδένα του στήθους της μητέρας. Βρίσκει ακόμα κανείς σε αφθονία κύτταρα άμυνας, όπως τα φαγοκύτταρα, τα οποία έχουν την ικανότητα να εξοντώνουν μικροοργανισμούς. Έρευνες σε ποντίκια έχουν δείξει ότι τα φαγοκύτταρα που περνούν στο παιδί μέσα από το μητρικό γάλα μπορούν και διαπερνούν το εντερικό τοίχωμα και ανευρίσκονται στην κυκλοφορία αίματος του μωρού. Αυτό σημαίνει ότι, όπως όλα τα πράγματα στην φύση που δεν έχουν γίνει τυχαία αλλά για να εξυπηρετήσουν εξελικτικά μια λειτουργία, έναν ρόλο, έτσι και το μητρικό γάλα διαθέτει κύτταρα άμυνας, τα οποία έχουν την δυνατότητα να μπαίνουν στον οργανισμό του βρέφους και να το βοηθούν στην καταπολέμηση των λοιμώξεων.

Ωστόσο, Αυστραλοί ερευνητές έχουν βρεθεί μπροστά σε μια καινούργια ανακάλυψη. Επιπλέον των παραπάνω κυττάρων, το μητρικό γάλα βρίσκεται να περιέχει και ζωντανά πολυδύναμα αρχέγονα κύτταρα ή βλαστοκύτταρα. Πρόκειται για πρώιμα και αδιαφοροποίητα κύτταρα, τα οποία στους ενήλικες τα βρίσκουμε μεταξύ άλλων στο μυελό των οστών, στο στρώμα συνδετικού ιστού των ανθρώπινων οργάνων και στο αίμα του πλακούντα. Πρόκειται για κύτταρα που έχουν την ικανότητα να διαφοροποιούνται σε ποικίλες κατευθύνσεις, έτσι που είναι δυνατό να δημιουργήσουν μια μάζα νευρικών κυττάρων, μυικών κυττάρων, επιθηλίου κλπ. Πρόκειται τέλος για κύτταρα που έχουν την ικανότητα να πολλαπλασιάζουν ταχέως τον εαυτό τους δημιουργώντας, υπό τις ανάλογες προυποθέσεις, ομάδες  - πληθυσμούς κυττάρων, ακόμα και τμήματα οργάνων.

 Αυστραλοί επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας στο Περθ έλαβαν δείγματα φρέσκου μητρικού γάλακτος σε διάφορα στάδια γαλουχίας και, χρησιμοποιώντας εξειδικευμένες μεθόδους, ανίχνευσαν σε αυτά την παρουσία αρχέγονων κυττάρων. Ανακάλυψαν ότι όλα τα δείγματα περιείχαν από 10 χιλιάδες έως 13.5 εκατομμύρια ζωντανά τέτοια κύτταρα σε κάθε ml μητρικού γάλακτος. Κατά μέσο όρο υπήρχαν:

• Περίπου 4 εκατομμύρια αρχέγονα ζωντανά κύτταρα σε κάθε ml από πρωτόγαλα
• ·        Περίπου 2 εκατομμύρια αρχέγονα ζωντανά κύτταρα σε κάθε ml μητρικού γάλακτος στους 6 μήνες από την γέννηση.
• ·        Περίπου 1 εκατομμύριο αρχέγονα ζωντανά κύτταρα σε κάθε ml μητρικού γάλακτος στους 12 μήνες από την γέννηση,

 Ενώ δεν έλειπαν και σε δείγματα μητέρων που μελετήθηκαν στους 15 μήνες. Είναι τυχαίο που βρίσκονται εκεί; Τι ρόλο παίζουν;

 Τα κύτταρα αυτά που βρέθηκαν μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν σε καλλιέργειες στο εργαστήριο και μπορούσαν να μετατραπούν σε διαφορετικούς πληθυσμούς κυττάρων, όπως επιθηλιακά, συνδετικού ιστού ή ακόμα και οστών. Φάνηκε ότι το μητρικό γάλα περιέχει διάφορους και ποικίλους κυτταρικούς πληθυσμούς.

Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμα κατά πόσο αυτά τα αδιαφοροποίητα κύτταρα προέρχονται από το στήθος της μητέρας ή από το αίμα της. Επιπλέον είναι άγνωστο ακόμα κατά πόσο αυτά τα κύτταρα μπορούν να ανιχνευθούν στην κυκλοφορία αίματος του παιδιού. Πρώιμες μελέτες δείχνουν να υπάρχουν κύτταρα μέσα στο τοίχωμα των πόρων και κυψελών του αδένα του μαστού τα οποία εκφράζουν αυτά τα κυτταρικά χαρακτηριστικά και ίσως «βγαίνουν» στο μητρικό γάλα.

Οι έρευνες σε αυτόν τον τομέα μόλις ξεκίνησαν. Δεν αποκλείεται σε μερικά χρόνια να διαπιστώσουμε έναν ζωτικό μηχανισμό προστασίας, αύξησης και ανάπτυξης μέσα από τα αρχέγονα κύτταρα του μητρικού γάλακτος, μια βοήθεια προς τον οργανισμό του παιδιού στην δυνατότητα αναγέννησης ιστών μετά από προσβολές του όπως λοιμώξεις και φλεγμονές. Δεν αποκλείεται ακόμα να μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτήν την εύκολη πηγή τέτοιων πολύτιμων κυττάρων για μεταμοσχεύσεις και θεραπείες ασθενειών άλλων ανθρώπων.

 Στην ίδια μελέτη οι ερευνητές βρήκαν και κάτι ακόμα: η συγκέντρωση τόσο του λίπους όσο και των αρχέγονων κυττάρων γινόταν μέγιστη μισή ώρα μετά το τέλος ενός γεύματος του παιδιού στο στήθος. Είναι γνωστό ότι ένα ποσοστό 20 – 25% των βρεφών που θηλάζουν αποκλειστικά κάνουν κάποια στιγμή της ημέρας ή για κάποιες ημέρες το λεγόμενο cluster feeding – μαραθώνιους θηλασμούς, δηλαδή θηλάζουν συνεχόμενα για 2 ή περισσότερες φορές ή για ώρες. Αυτό για τις περισσότερες μητέρες είναι αγχωτικό και θεωρούν ότι το μωρό δεν χορταίνει ή ότι δεν έχουν γάλα. Κι όμως, φαίνεται ότι με αυτόν τον τρόπο τα μωρά αυτά μπορεί να κερδίζουν πολλά, σε θρέψη και θερμίδες αλλά και σε άμυνα.

 Από τα παραπάνω θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε τα εξής:

1.      Ίσως πρόκειται για την αρχή μιας διαπίστωσης ότι το μητρικό γάλα προσφέρει στο παιδί μια συνεχιζόμενη επί μήνες και χρόνια καθημερινή μεταμόσχευση μαζικής κλίμακας σε εκατομμύρια παιδιά!

2.      Το σίγουρο είναι ότι τα παιδιά που δεν θήλασαν ποτέ δεν λαμβάνουν ποτέ περίπου 2 – 4 εκατομμύρια αρχέγονων πολυδύναμων κυττάρων ανά ml  γάλακτος, δηλαδή περίπου 2 – 3 δισεκατομμύρια τέτοια κύτταρα την ημέρα, ή περίπου 2 τρισεκατομμύρια τέτοια κύτταρα για τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής τους που δεν θήλασαν. Μήπως έχει κάποια σημασία για την υγεία και την ανάπτυξή τους; Ενδεικτικά αναφέρω ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελείται από 100 δισεκατομμύρια νευρώνες ή νευρικά κύτταρα. 

3.      Κανένας παρασκευαστής επεξεργασμένου βρεφικού γάλακτος αγελάδας δεν θα μπορέσει ποτέ να προσθέσει κατάλληλα για το παιδί ζωντανά κύτταρα. Το μητρικό γάλα είναι ένα ζωντανό υγρό, σε συνεχή δυναμική αλληλεπίδραση με τον οργανισμό που θρέφει – το βρέφος, ειδικά διηθημένο από τον οργανισμό της μητέρας στην κάθε χωροχρονική στιγμή ώστε να προσαρμόζεται στις εκάστοτε ανάγκες του μωρού της. Αντίθετα, το επεξεργασμένο γάλα αγελάδας για βρέφη δεν θα είναι ποτέ κάτι περισσότερο από ένα στατικό, νεκρό υγρό.

4.      Το μητρικό γάλα δεν είναι πολύ «νερουλό», «μολυσμένο» ή «άχρηστο» όπως πολλές φορές θηλάζουσες μητέρες έχουν ακούσει από το στόμα επαγγελματιών υγείας. Το πρωτόγαλα δεν το πετάμε στο νεροχύτη γιατί «είναι πράσινο» ή γιατί «έχει μικρόβια».

5.      Η τεχνητή διατροφή με ξένο γάλα δεν είναι «σχεδόν ίδια» ή «σχεδόν το ίδιο καλή» ή «ασφαλές υποκατάστατο» του μητρικού θηλασμού ή «απαραίτητη και ανώτερη» του θηλασμού μετά τους έξι μήνες της ζωής. Οι επαγγελματίες υγείας είναι καλό να είναι επαρκώς ενημερωμένοι για το θέμα προτού προτείνουν σε μια θηλάζουσα μητέρα ελαφρά τη καρδία συμπλήρωμα ξένου γάλακτος, αποθηλασμό εάν το παιδί δεν βάζει βάρος ή να μην θηλάσει εάν η μητέρα έχει πυρετό.

6.      Γονείς και επαγγελματίες υγείας απασχολούνται πολύ με το θέμα της φύλαξης βλαστοκυττάρων από το αίμα του πλακούντα κατά την γέννα, ενώ μόλις γεννηθεί το μωρό πίνει τσάι. Ας θυμηθούμε ότι για μερικές χιλιάδες ευρώ, οι γονείς συλλέγουν μονάδες πλακουντιακού αίματος, από το οποίο ικανοποιητικός αριθμός βλαστοκυττάρων θεωρείται πάνω από 20 χιλιάδες ανά ml. Ας θυμηθούμε επίσης ότι το 60 με 70% των μονάδων που συλλέγονται κρίνονται ως ακατάλληλες, δηλαδή περιέχουν λιγότερα από 20 χιλιάδες αρχέγονα κύτταρα ανά ml αίματος. Μήπως είναι εξίσου ή και περισσότερο σημαντικό το παιδί να πάρει όσο γίνεται περισσότερο και αποκλειστικά το γάλα της μάνας του από την αρχή της ζωής του;

 Είμαι σίγουρος ότι ο καθένας από εμάς μπορεί να σκεφτεί και άλλες προεκτάσεις του θέματος..

  Πηγή: Human Lactation Research Group, University of Western Australia, 2011.  

Μετάφραση/ Σχολιασμός: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Επιστήμονες από την Ιταλία θέλησαν να διαπιστώσουν τις συγκεντρώσεις οιστρογονικώνμουκοτοξινών (ζεαραλενόνη και μεταβολίτες της) στις κυριότερες μάρκες επεξεργασμένων γαλάτων για βρέφη και βρεφικών τροφών βασισμένων στο κρέας που κυκλοφορούν στην Ιταλία. Hέρευνά τους δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο τον Μάρτιο του 2011.

Αναλύθηκαν 185 δείγματα επεξεργασμένου γάλακτος αγελάδας για βρέφη ΕΓΑΒ από όλο το φάσμα των πιο συχνά χρησιμοποιούμενων μαρκών. Επίσης αναλύθηκαν 44 δείγματα από βρεφικές τροφές βασισμένες στο κρέας.Η Ζεαραλενόνη ανιχνεύθηκε στο 9% των δειγμάτων γάλακτος. Ο μεταβολίτης της α-ζεαραλενόνη βρέθηκε στο 36% των δειγμάτων γάλακτος, ενώ η β-ζεαραλενόνη στο 28% των δειγμάτων γάλακτος. Εκτός από παρουσία α-ζεαραλενόλης στο 27%, στα δείγματα κρέατος δεν ανιχνεύθηκε άλλη ουσία.

Οι Ιταλοί επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τρόφιμα για βρέφη (βασισμένα στο γάλα και στο κρέας) δείχνουν παρουσία μουκο-οιστρογόνων, γεγονός το οποίο είναι πιθανό να έχει μεγάλες επιδράσεις για γενιές ολόκληρες. Οι ερευνητές προτείνουν να γίνονται τακτικοί έλεγχοι ως προς το θέμα αυτό στα βρεφικά τρόφιμα. 

Η Βισφενόλη Α (ΒPA)  είναι μια χημική ουσία που χρησιμοποιείται στα μεταλλικά κουτιά και στα πολυκαρβονικά πλαστικά, όπως είναι βρεφικά μπιμπερό. Σε ποντίκια, το BPAέχει συσχετιστεί με πρώιμη σεξουαλική ωρίμανση, διαταραγμένη συμπεριφορά, και επιδράσεις στον προστάτη και στον μαστικό αδένα του στήθους. Σε ανθρώπους, το BPAσυσχετίζεται με καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη, και σεξουαλική δυσλειτουργία σε εκτεθειμένους άντρες εργαζόμενους. Η κύρια πηγή έκθεσης σε αυτήν την ουσία είναι τα τρόφιμα.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τέξας μέτρησαν τα επίπεδα BPAσε 105 δείγματα από φρέσκα και πακεταρισμένα τρόφιμα, σε πλαστική συσκευασία και σε μεταλλικά κουτιά. BPAβρέθηκε στην πλειοψηφία των δειγμάτων, σε 63 από τα 105 δείγματα, συμπεριλαμβανομένων δειγμάτων φρέσκιας γαλοπούλας, φασολιών σε κονσέρβα και επεξεργασμένου γάλακτος αγελάδας ΕΓΑΒ σε μεταλλικά κουτιά. ΤατρόφιμαπουείχαντιςυψηλότερεςσυγκεντρώσειςήτανόσαείχανPH 5. 

Βισφαινόλη Α λοιπόν δεν ανιχνεύεται μόνο σε παλιά πλαστικά μπιμπερό, αλλά και μέσα στα κουτιά σκόνης ξένου γάλακτος για βρέφη.

1.      Meucci V et al. Mycoestrogen Pollution of Italian Infant Food. J Pediatr. 2011 Mar 9. [Epub ahead of print]

2.      Schecter A et al. Bisphenol A (BPA) in U.S. food. Environ Sci Technol. 2010 Dec 15;44(24):9425-30.  

Μετάφραση/ Επεξεργασία: Στέλιος Παπαβέντσης MRPCH DCH IBCLC 2011

Πλησιάζει η ώρα να γεννηθεί το δεύτερο παιδί. Έρχεται η στιγμή του τοκετού. Οι γονείς σπεύδουν στο μαιευτήριο, ενώ το πρώτο παιδί, νήπιο συνήθως, μετακομίζει στον παππού και την γιαγιά, σε άλλο σπίτι, μερικές φορές και σε άλλη πόλη. Το αδερφάκι του γεννιέται, περνάει τις πρώτες του ημέρες στο μαιευτήριο, χωρίς το μεγάλο να το έχει ακόμα συναντήσει. Έπειτα γονείς και νεογέννητο έρχονται στο σπίτι, από το οποίο το μεγαλύτερο αδερφάκι θα λείψει για ημέρες, κάποτε και για εβδομάδες, ώστε μην κολλήσει κάποιο κρύωμα στο νεογέννητο και να είναι η κατάσταση των πρώτων ημερών πιο εύκολη για τους γονείς.

Σε χώρες του δυτικού κόσμου όπως της Βόρειας Ευρώπης (Σκανδιναβικές, Βρετανία), Καναδά ή Αυστραλίας, παρόμοιες καταστάσεις βιώνονται διαφορετικά. Το μεγαλύτερο αδερφάκι είναι ενεργός συμμέτοχος στην διαδικασία. Βοηθάει την μαμά να φτιάξει την τσάντα της για το μαιευτήριο. Την παρηγορεί πιάνοντάς της το χέρι όταν έχει τις ωδίνες. Πηγαίνει μαζί με τους γονείς στους χώρους του μαιευτηρίου. Βλέπει το αδερφάκι του αμέσως ή λίγες ώρες μετά την γέννα. Τις επόμενες ημέρες στο μαιευτήριο, έρχεται τακτικά και για αρκετές ώρες δίπλα στην μαμά του και στο νεογέννητο. Αφήνεται να παρατηρήσει τον θηλασμό, την αλλαγή της πάνας. Ακούει το κλάμα της αδερφής του και ρουφάει σαν σφουγγάρι τον τρόπο που παρηγορείται, την αγκαλιά, το χάδι. Έπειτα στο σπίτι όλα συζητούνται μπροστά του, δεν είναι ξένο σώμα ή ενόχληση. Το αφήνουν να ακουμπήσει το μωρό και να το παρατηρήσει.

Οι δύο προσεγγίσεις είναι πολύ διαφορετικές. Πόσο τα πρώτα κρίσιμα αυτά βιώματα επηρεάζουν την ποιότητα της αδερφικής σχέσης; Τα τελευταία χρόνια γνωρίζουμε όλο και περισσότερα για την κρισιμότητα της επαφής μητέρας και νεογνού κατά τις πρώτες στιγμές και κατά τις πρώτες ημέρες της ζωής του, ως προς το βάθος της σύνδεσης μητέρας – βρέφους απώτερα. Μητέρες που θηλάζουν μέσα στις πρώτες δύο ώρες από την γέννηση βρίσκεται να έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα βαθιάς προσκόλλησης με το παιδί τους σε ηλικία ενός έτους ή αργότερα. Μητέρες που υποστηρίζονται να φροντίζουν το μωρό τους από το μαιευτήριο και να το έχουν συνέχεια δίπλα τους έχουν λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν επιλόχεια κατάθλιψη. Παρόμοια ευρήματα υπάρχουν και για τον πατέρα: πιο ενεργός συμμετοχή και ενασχόλησή του κατά τον πρώτο καιρό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη πιθανότητα για στενότερο δέσιμο με το παιδί του. Η αλήθεια είναι ότι για την σχέση ανάμεσα σε αδερφάκια οι συνθήκες τοκετού δεν έχουν γίνει ακόμα εντατικές μελέτες. Είναι λογικό όμως να υποθέσουμε ότι τα ευρήματα θα ήταν παρόμοια: όσο πιο κοντά βρεθεί ο μεγάλος αδερφός στο μωρό, όσο περισσότερο ενθαρρυνθεί να το γνωρίσει από την αρχή, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες τα δύο αδέρφια να δημιουργήσουν μια σχέση πιο στενή, πιο έντονη, πιο βαθιά.

Η παρουσία παιδιών στους χώρους των μαιευτηρίων της χώρας μας έρχεται σε σύγκρουση με τις αντιλήψεις μας περί «υγιεινής». «Μα δεν είναι επικίνδυνο να κολλήσουν ασθένειες τα νεογέννητα;». Μήπως οι χώρες που ανέφερα ανήκουν στον υπανάπτυκτο κόσμο και δεν φροντίζουν για την καθαριότητα και τις συνθήκες υγιεινής; Το αντίθετο. Κάτι πρέπει να γνωρίζουν παραπάνω από εμάς, όταν αφήνουν έναν θάλαμο με έξι λεχώνες γεμάτο με παιδιά – αδερφάκια σαν σε παιδική χαρά. Προϋπόθεση φυσικά οι συγκεκριμένες ώρες επισκεπτηρίου, το πλύσιμο των χεριών, να μην είναι κάποιο παιδί εμφανώς άρρωστο ή κρυωμένο. Γιατί το κάνουν; Πως είναι δυνατόν ακόμα και σε ένα θάλαμο εντατικής νεογνών να βλέπει κανείς αδερφάκια είναι δίπλα στην μαμά που κρατάει το πρόωρο στην αγκαλιά της, και να το αγγίζουν; Το κάνουν γιατί γνωρίζουν ότι, ως προς τα μικρόβια, το μοίρασμα φυσιολογικών μικροβίων από τα μέλη της οικογένειας είναι ένας πολύ προστατευτικός μηχανισμός για το νεογέννητο ενάντια στον πραγματικό κίνδυνο που ελλοχεύει, δηλαδή τα επικίνδυνα νοσοκομειακά μικρόβια του περιβάλλοντος, του προσωπικού και των άλλων νεογνών. Γνωρίζουν ότι η οικογένεια, μπαμπάς, μαμά, αδερφάκι, νεογέννητο συνιστούν υπό προϋποθέσεις ένα κοινό «οικοσύστημα» αθώων μικροβίων και χρειάζονται να ζυμωθούν μεταξύ τους, ένα οικοσύστημα που προστατεύει το νεογέννητο μέσα στο μαιευτήριο και αργότερα από ξένους επισκέπτες στο σπίτι. Και τέλος πάντων, μήπως οι λοιμώξεις είναι πιο πιθανές σε ένα μαιευτήριο όπου το νεογέννητο απομακρύνεται από τους γονείς του, περνάει πολύ ώρα σε επαφή με μαίες και νοσοκόμες, δεν θηλάζει, παραμένει σε ένα μικρό δωμάτιο μαζί με άλλα δεκάδες νεογέννητα σε κρεβατάκια, κάποιες φορές και δύο μαζί σε ένα κουνάκι;

Κυρίως όμως γνωρίζουν ότι είναι μέγιστης σημασίας η σύνδεση των μελών της οικογένειας με την καινούργια άφιξη, το χτίσιμο στενών σχέσεων μέσα από πρώιμη αλληλεπίδραση, επαφή, παρατήρηση. Και ότι οι πρώτες ημέρες μετά τον  τοκετό είναι πολύ κρίσιμες για την ψυχολογία μητέρας και βρέφους, και θα ήταν καλύτερα να βιώνονται σε ένα περιβάλλον όσο γίνεται μη νοσοκομειακό, μη ιατρικοποιημένο, σπιτικό, οικείο, χαρούμενο.

Έχω την τύχη να έχω τραβήξει ένα βίντεο δύο ώρες μετά την γέννηση της κόρης μου, μετά τον πρώτο της θηλασμό. Ο μεγάλος της αδερφός την αντικρίζει για πρώτη φορά. Την ρουφάει με τα μάτια του, ακούστε τις ερωτήσεις που κάνει – όσο μπορεί να μιλήσει για τους δεκαοκτώ μήνες της ηλικίας του. Δείτε το βίντεο:

Βλέποντάς τα να μεγαλώνουν αχώριστα, βλέποντας τα να σκέφτονται ο ένας τον άλλο και να αναζητούν τον άλλον μόλις ξυπνήσουν και λίγο πριν κοιμηθούν, βλέποντας την ένταση της μοναδικής τους σχέσης – στιγμές καλές αλλά και κακές, όχι χωρίς προβλήματα και ζήλιες, αλλά όλες έντονες, βαθιές – , θέλω να πιστεύω ότι η συμμετοχή του μεγάλου αδερφού στις πρώτες στιγμές της μικρής, στα γεγονότα των πρώτων ημερών και εβδομάδων, είχε μια μικρή συμβολή. Αν μη τι άλλο δεν χορταίνω να βλέπω και να ξαναβλέπω αυτό το βίντεο, την αρχή μιας γνωριμίας ζωής, στιγμές ανεπανάληπτες, χαραγμένες μέσα τους, στιγμές που με λυπεί να σκέφτομαι πως πολλοί άνθρωποι – είτε ως γονείς είτε ως παιδιά – δεν είχαν την ευκαιρία να βιώσουν..

Στέλιος Παπαβέντσης ΜRCPCH DCH IBCLC 2011

Μελετήθηκαν 42 βρέφη ηλικίας 4 με 6 μηνών. Χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: την ομάδα του αποκλειστικού θηλασμού, την ομάδα της διατροφής με ξένο γάλα και την ομάδα με μεικτή διατροφή. Για κάθε βρέφος έγινε καταγραφή του ιστορικού του, κλινική εξέταση και μέτρηση ενός παράγοντα που θεωρείται ότι συμβάλλει στην ανάπτυξη του εγκεφάλου – του νευροτροφικού παράγοντα παραγόμενου στον εγκέφαλο (BDNF). Τέλος τα βρέφη αξιολογήθηκαν ως προς την ψυχοκινητική τους ωρίμανση χρησιμοποιώντας την Κλίμακα βρεφικής ανάπτυξης Bayley.

H έρευνα αποκάλυψε ότι η ομάδα βρεφών με αποκλειστικό θηλασμό είχε υψηλότερα σκορ στην κλίμακα ανάπτυξης Bayleys, ακολουθούμενη από εκείνη με μεικτή διατροφή και τέλος εκείνη με διατροφή με ξένο γάλα. Ιδιαίτερα σημαντικές φάνηκαν οι επιμέρους διαφορές στην Κλίμακα συμπεριφοράς των βρεφών και στην Κλίμακα ποιότητας κίνησης. Επιπρόσθετα, τα βρέφη που θήλαζαν αποκλειστικά είχαν σημαντικά υψηλότερες τιμές του παράγοντα BDNF συγκρινόμενα με εκείνα που ελάμβαναν ξένο γάλα φόρμουλα. Όσο μεγαλύτερο ήταν το βάρος του βρέφους για την ηλικία και το βάρος ως προς το ύψος, τόσο μικρότερη ήταν η συγκέντρωση του παράγοντα BDNF. Επιπλέον, όσο υψηλότερος βρισκόταν ο παράγοντας BDNF, τόσο μεγαλύτερο ήταν το σκορ στην Κλίμακα συμπεριφοράς των βρεφών. Η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι ο θηλασμός είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας για το BDNF και για τις παραμέτρους της Κλίμακας ψυχοκινητικής ανάπτυξης Bayleys.

To συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι τα βρέφη ηλικίας 4-6 μηνών που θηλάζουν αποκλειστικά έχουν σημαντικά ψηλότερα επίπεδα του παράγοντα BDNF – μιας ορμόνης που παράγεται στον εγκέφαλο και που προάγει την ανάπτυξή του. Αυτό συσχετίζεται θετικά με τις δοκιμασίες ψυχοκινητικής ανάπτυξης Bayleys. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, θα ήταν λογικό να υποθέσουμε ότι η ορμόνη αυτή θα μπορούσε να είναι ένας από τους υπεύθυνους παράγοντες για την ενισχυμένη νοημοσύνη που ανιχνεύεται σε βρέφη που θηλάζουν.

ΠΗΓΗ: Nassar MF et al. Neuro-developmental outcome and brain-derived neurotrophic factor level in relation to feeding practice in early infancy. Matern Child Nutr. 2011;7(2):188-97.

Μετάφραση: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Ο επαγγελματίας αναλύει το ιστορικό της μητέρας.

· Ηλικία της μητέρας

· Παθήσεις (ιδιαίτερα θυρεοειδούς, ορμονικά προβλήματα, διαβήτης, αλλεργίες, παθήσεις και χειρουργικές επεμβάσεις στο στήθος)

· Οικογενειακό ιστορικό και από τις δύο πλευρές (ιδιαίτερα συγγενών προβλημάτων, αλλεργιών)

Προχωρά στο ιστορικό κυήσεων/ παιδιών

· Προηγούμενες κυήσεις/ προβλήματα

· Προβλήματα σύλληψης

· Προβλήματα υγείας άλλων παιδιών σε μικρή ηλικία

· Εάν θήλασε άλλα παιδιά και πόσο

Ακολουθεί το ιστορικό της παρούσας εγκυμοσύνης

· Προβλήματα υγείας της μητέρας (ιδιαίτερα αναιμία, θυρεοειδούς, διαβήτης, υπέρταση)

· Προβλήματα που βρέθηκαν σε υπερηχογραφήματα

· Εξετάσεις αίματος/ έλεγχος λοιμώξεων

· Φάρμακα που έπαιρνε η έγκυος

· Αλλαγές στο στήθος

Προχωρά στο ιστορικό τοκετού

· Ηλικία κύησης στην γέννα (πιο δύσκολος ο θηλασμός όσο πιο μακριά από τις 39 εβδομάδες)

· Είδος τοκετού (καισαρική πιο δύσκολος, φυσιολογικός)

· Κατάσταση υγείας του νεογέννητου (έκλαψε αμέσως κλπ)

· Σωματομετρικά γέννησης (βάρος κλπ)

Έπειτα το ιστορικό των πρώτων ημερών στο μαιευτήριο

· Συνήθη εμπόδια και λάθη στην έναρξη του θηλασμού (απουσία θηλασμού στις πρώτες δύο ώρες από την γέννα, μη συχνός θηλασμός – λιγότερο από 8 φορές το 24ωρο, χρονικοί περιορισμοί στον θηλασμό, χορήγηση συμπληρώματος στο παιδί, μη θηλασμός την νύχτα, μη συν-διαμονή παιδιού – μητέρας, χρήση πιπίλας)

· Ίκτερος και υπογλυκαιμία

· Απώλεια βάρους του μωρού (φυσιολογική έως 8%)

· Ούρα και κόπρανα του μωρού (συχνότητα, σύσταση, χρώμα)

· Πότε «γέμισε» το στήθος της μητέρας (φυσιολογικά στις 48-72 ώρες από την γέννηση) και πως αντιμετωπίστηκε

· Επιπλοκές στην μητέρα

Ακολουθεί το ιστορικό διατροφής μετά το μαιευτήριο

· Τι υγρά παίρνει (μητρικό γάλα, τεχνητό γάλα, τσάι, άλλο)

· Συχνότητα των γευμάτων γάλακτος

· Διάρκεια των θηλασμών/ ποσότητα άλλων γαλάτων

· Νυχτερινά γεύματα

· Άλλες τροφές επιπρόσθετα του γάλακτος (πότε ξεκίνησαν, ποιες, συχνότητα)

· Άλλα υγρά επιπρόσθετα του γάλακτος (πότε ξεκίνησαν, ποια, συχνότητα)

· Χρήση μπιμπερό

· Διάγραμμα ανάπτυξης (βάρος γέννησης, τωρινό βάρος, μήκος)

· Συχνότητα ούρησης ανά ημέρα (6 φορές ή περισσότερο, εάν είναι μικρότερο των 6 μηνών)

· Κόπρανα (συχνότητα, σύσταση)

· Τυχόν αναγωγές/ έμετοι

· Διατροφή και φάρμακα στην μητέρα

· Επιστροφή της μητέρας στην εργασία – πότε, για πόσες ώρες

· Βοήθειες στην μητέρα από τον περίγυρό της

· Βοήθεια και αντιλήψεις του περίγυρου της μητέρας σχετικά με τον θηλασμό και την βρεφική διατροφή

· Κατάσταση υγείας της μητέρας (επιλόχεια κατάθλιψη; Συνεχιζόμενη κολπική αιμορραγία; Αναιμία;)

· Τυχόν χρήση θηλάστρου – λεπτομέρειες

Έπειτα γίνεται κλινική εξέταση του στήθους της μητέρας

Διόγκωση στήθους

Κατάσταση των θηλών και της θηλαίας άλω (επίπεδες, τραυματισμένες, επώδυνες, με μυκητίαση κλπ)

Ακολουθεί κλινική εξέταση του μωρού

Γενική κατάσταση (ζωηρό; Ληθαργικό; Ευερέθιστο;)

Δέρμα (ίκτερος; Αφυδάτωση; Πυρετός; )

Εξέταση όλων των συστημάτων για αποκλεισμό παθήσεων που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τον θηλασμό (λοίμωξη, ουρολοίμωξη, συγγενής καρδιακή ανωμαλία, περιγεννητικό στρες, , άλλες συγγενείς ανωμαλίες)

Ιδιαίτερα λεπτομερής εξέταση της στοματικής περιοχής (σχιστία υπερώας; βραχύς χαλινός γλώσσας; μυκητίαση γλώσσας;)

Κατάσταση του ομφαλού

Νευρολογικά αντανακλαστικά σε σχέση με τον θηλασμό (αντανακλαστικό προσανατολισμού, θηλαστικών κινήσεων, εμετού κλπ)

Έπειτα γίνεται παρατήρηση ενός θηλασμού από την αρχή μέχρι το τέλος του, με τον τρόπο που συνήθως γίνεται από την λεχώνα.

· Θέση της μητέρας (χαλαρωμένη; Το παιδί προς το στήθος και όχι το ανάποδο; Με υποστήριξη του στήθους από μαξιλάρια; Με υποστήριξη των ποδιών; Νιώθει άνετα;

· Συμπεριφορά του μωρού (προσανατολίζεται προς το στήθος, ανοίγει διάπλατα το στόμα του για να πιάσει το στήθος;)

· Υποστήριξη του στήθους (με το ελεύθερο χέρι της μητέρας και τα δάχτυλα μακριά από την θηλαία άλω; Με τα δάχτυλα σαν το πιάσιμο τσιγάρου – κακή πρακτική; Κάνοντας μαλάξεις στο στήθος – καλή πρακτική;)

· Κατάσταση της θηλής (βγαίνει προς τα έξω;)

· Τοποθέτηση του βρέφους (σώμα, αυχένας και κεφάλι σε ευθεία; Σώμα του μωρού σε στενή επαφή με το σώμα της μητέρας; Υποστήριξη όλου του σώματος του βρέφους; Το βρέφος προσεγγίζει το στήθος με την μύτη απέναντι στην θηλή (σωστό) και όχι με το κάτω χείλος κοντά στην θηλή (λάθος)

· Προσκόλληση του στόματος του παιδιού στο στήθος ( η μητέρα περιμένει έως ότου το μωρό κάνει μεγάλο στόμα; Περισσότερη θηλαία άλως είναι ορατή πάνω από το άνω χείλος του μωρού; Το στόμα του βρέφους είναι ανοιγμένο διάπλατα; Το κάτω χείλος είναι γυρισμένο προς τα έξω; Το σαγόνι του βρέφους ακουμπά στο στήθος (σωστά))

· Θηλαστικές κινήσεις και καταπόσεις του μωρού όσο είναι στο στήθος (ακούγεται γκλουπ; Αργές, βαθιές θηλαστικές κινήσεις με παύσεις (σωστό) ή μόνο γρήγορες επιπόλαιες κινήσεις του μωρού σαν να «πιπιλάει» (λάθος); Στρογγυλά μάγουλα κατά την διάρκεια των θηλαστικών κινήσεων (σωστό) ή ρουφηγμένα (λάθος); Το βρέφος αφήνει το στήθος όταν τελειώνει;

· Η κατάσταση της θηλής στο τέλος του θηλασμού (απλά επιμηκυσμένη (σωστό) ή πατημένη, τραυματισμένη, με ραγάδα, με πόνο (λάθος);

· Άλλες θέσεις θηλασμού, επίδειξη και εξοικείωση της μητέρας μαζί τους

Ακολουθεί εκτίμηση της πραγματικής απομάκρυνσης γάλακτος από το μωρό

Έχει σημάδια έκλυσης ωξυτοκίνης η μαμά; – όχι απαραίτητα να υπάρχουν αλλά χρήσιμα εάν υπάρχουν! – (δίψα με τον θηλασμό; Αίσθηση ότι κατεβαίνει το γάλα; Πόνος στην μήτρα κατά τον θηλασμό; Αίσθημα χαλάρωσης κατά τον θηλασμό;)

Υπάρχουν σημάδια απομάκρυνσης του μητρικού γάλακτος από το μωρό; (Η μαμά αισθάνεται το στήθος πιο ελαφρύ μετά τον θηλασμό; Το παιδί όταν τελειώνει έχει γαλατάκι στο στόμα του; Το άλλο στήθος ρέει γάλα όταν το παιδί πίνει από την άλλη μεριά; Υπάρχει ροή γάλακτος στο ντούζ ή όταν το μωρό κάνει ώρα να φάει ή όταν το μωρό κλαίει;)

Η εκτίμηση ολοκληρώνεται με τις σωματομετρικές μετρήσεις του βρέφους (βάρος, μήκος, περίμετρος κεφαλής).

Μετά την ολοκλήρωση του ιστορικού, της κλινικής εξέτασης και της παρατήρησης του θηλασμού και των σωματομετρικών μετρήσεων, ο επαγγελματίας υγείας έχει ολοκληρώσει την εικόνα και μπορεί να προβεί σε συμπεράσματα που αφορούν τα εξής ερωτήματα:

Είναι ο θηλασμός εγκατεστημένος ή όχι; Πόσο αποτελεσματικός είναι; Ποιες παρεμβάσεις μπορούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα στην απομάκρυνση γάλακτος από το παιδί;

Είναι το παιδί υγιές; Αναπτύσσεται κανονικά;

Είναι η μητέρα υγιής;

Ανάλογα με τις απαντήσεις και διαπιστώσεις στα παραπάνω ερωτήματα και ανάλογα με τις σχηματισμένες διαγνώσεις, ο επαγγελματίας υγείας προχωρά σε ένα Πλάνο Δράσης το οποίο περιλαμβάνει για:

· Την μητέρα

· Το βρέφος

· Τον θηλασμό

τα εξής:

Υποστήριξη και συμβουλευτική ενθάρρυνσης της μητέρας να συνεχίσει σωστές πρακτικές, με προφορικές και γραπτές πληροφορίες – φυλλάδια

Αντιμετώπιση προβλημάτων με παρεμβάσεις όπου χρειάζεται

Παραπομπή σε ειδικούς εάν χρειάζεται

Παρακολούθηση και επανέλεγχος – πότε, πόσο συχνά, γιατί;

Από τα παραπάνω συμπεραίνονται τα εξής:

1. Όταν μια μητέρα καλεί έναν επαγγελματία υγείας (παιδίατρο, μαία, σύμβουλο γαλουχίας) πρέπει να γίνεται εκτίμηση όλων των παραπάνω. Ιδιαίτερα η παρατήρηση ενός θηλασμού από την αρχή μέχρι το τέλος του και η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας του θηλασμού είναι ενέργειες εντελώς απαραίτητες για κάθε μωρό που θηλάζει. Εάν δεν γίνουν, παρακαμφθούν και αποφασιστεί χωρίς αναλυτική εκτίμηση να χορηγηθεί ξένο γάλα, η εκτίμηση είναι ανεπαρκής και η οδηγία αυξάνει την πιθανότητα αποθηλασμού χωρίς να υπάρχει ιατρικός λόγος.

2. Η εκτιμήσεις θηλασμού που γίνονται τηλεφωνικά, μέσα από το διαδίκτυο ή από email δεν μπορεί να είναι ποτέ πλήρεις. Τις περισσότερες φορές μπορούν να δοθούν περιορισμένες συμβουλές με βάση περιορισμένο αριθμό στοιχείων που δίνονται. Πολλές φορές μάλιστα δεν είναι δυνατόν να γίνει καμία ρεαλιστική και χρήσιμη εκτίμηση εάν δεν εξεταστεί το παιδί, η μητέρα και δεν παρατηρηθεί ο τρόπος που γίνεται ο θηλασμός.

3. Ο πιστοποιημένος σύμβουλος γαλουχίας IBCLC δεν είναι απλώς ένας επαγγελματίας που συζητά με τους γονείς για τον θηλασμό. Είναι ένας επαγγελματίας που σκοπό έχει να αξιολογήσει την δυάδα βρέφους – μητέρας που έχει μπροστά του. . Για αυτό χρειάζεται να εκτιμήσει με ιστορικό και κλινική εξέταση και την μητέρα και το μωρό, και να παρατηρήσει έναν θηλασμό. Με ρωτάνε πολλές μητέρες: «Να έρθω να μιλήσουμε για τον θηλασμό; Χρειάζεται να φέρω και το παιδί;» Δεν είναι δυνατόν να υπάρξει πλήρης εκτίμηση της διατροφής του μωρού χωρίς το μωρό. Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε έναν θηλασμό εάν δεν έχουμε μια συνολική εικόνα εξετάζοντας τους δύο οργανισμούς που συμμετέχουν σε αυτόν – τη μαμά και το παιδί – και παρατηρώντας έναν θηλασμό από την αρχή μέχρι το τέλος του.

Στέλιος Παπαβέντσης ΜRCPCH DCH IBCLC 2011

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και την Διεθνή Φαρμακευτική Ένωση, «οι φαρμακοποιοί έχουν την δύναμη να βελτιώνουν τα θεραπευτικά αποτελέσματα και την ποιότητα ζωής των ασθενών, και πρέπει να θέσουν τους εαυτούς τους στην πρώτη γραμμή του συστήματος υγείας». Επεκτείνοντας αυτήν την διαπίστωση, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ότι τα φαρμακεία μπορούν να παίξουν έναν σημαντικό ρόλο στην προαγωγή υγείας, συμπεριλαμβανομένης της διατροφής. Αντί να περιορίζουν τον ρόλο τους στην διανομή και πώληση τροφίμων και προιόντων, τα φαρμακεία θα μπορούσαν να γίνουν δομές που προστατεύουν την ιδανική διατροφή για βρέφη και μικρά παιδιά, που την προωθούν και την υποστηρίζουν σύμφωνα με τα διεθνή επιστημονικά δεδομένα.

Βασισμένος σε αυτές τις αρχές, ένας Ιταλικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός, ο «Il Melograno», ο οποίος προωθεί πρακτικές γέννας επικεντρωμένες στην οικογένεια από το 1981, έχει πρόσφατα ξεκινήσει την καμπάνια «Πρωτοβουλία για Φιλικά προς τα Βρέφη Φαρμακεία». Η πρωτοβουλία αυτή πρωτοδιατυπώθηκε το 2007 και παρουσιάστηκε έναν χρόνο αργότερα σε ένα συνέδριο του Φαρμακευτικού Συλλόγου στην Βερόνα σε συνεργασία με τις τοπικές υπηρεσίες υγείας. Αργότερα τον ίδιο χρόνο, η Πρωτοβουλία συζητήθηκε σε ένα συνέδριο σχετικά με Πρωτοβουλίες για Φιλικές προς τα Βρέφη Κοινότητες, οργανωμένο από την UNICEF στο Μιλάνο. Η πρώτη επίσημη πιστοποίηση Φιλικού προς τα Βρέφη Φαρμακείου έγινε στην Βερόνα το 2007 και μέχρι το 2009, 17 φαρμακεία έκαναν αίτηση για να γίνουν Φιλικά προς τα Βρέφη, ενώ 63 φαρμακοποιοί έλαβαν ειδική εκπαίδευση βασισμένη σε υλικό του ΠΟΥ/ UNICEF. Πολλοί άλλοι επαγγελματίες υγείας, όπως και υποστηρικτικές ομάδες μητέρων, συμμετείχαν στις δραστηριότητες.

Η Πρωτοβουλία για φαρμακεία Φιλικά προς τα Βρέφη επεκτείνεται πολύ γρήγορα σε διάφορες πόλεις και περιοχές της Ιταλίας. Στις 25 Μαρτίου 2010, ένα φαρμακείο στην Βερόνα πιστοποιήθηκε «Φιλικό προς τα Βρέφη» κατά την διάρκεια τελετής στην οποία παραβρέθηκε ο Υπουργός Υγείας της Ιταλίας, ο οποίος επίσημα αποδέχτηκε την πρωτοβουλία. Η Πρωτοβουλία υποστηρίζεται επίσης από την UNICEF Ιταλίας, τον σύλλογο Παιδιάτρων και το IBFAN της Ιταλίας.

Για να γίνει ένα φαρμακείο Φιλικό προς τα Βρέφη, πρέπει να τηρήσει τα ακόλουθα 9 βήματα:

1. Να διαθέτει ένα γραπτό πρωτόκολλο σχετικά με την διατροφή βρεφών και μικρών παιδιών, σύμφωνο με τις διεθνείς πολιτικές και τον Διεθνή Κώδικα για την Εμπορία Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος.

2. Να εκπαιδεύει όλο το προσωπικό του στις δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου.

3. Να ενημερώνει όλες τις μητέρες για τα οφέλη του μητρικού θηλασμού και για τους κινδύνους της διατροφής με επεξεργασμένο γάλα αγελάδας για βρέφη.

4. Να υποστηρίζει και να ενθαρρύνει όλες τις μητέρες να ξεκινούν και να διατηρούν τον θηλασμό.

5. Να διαθέτει έναν κατάλληλο, διακριτικό χώρο στο φαρμακείο για να νιώθουν άνετα οι μητέρες με τα βρέφη τους και τα παιδιά.

6. Να προωθεί την εικόνα του μητρικού θηλασμού ως το φυσιολογικό και να αποφεύγει εικόνες διατροφής με μπιμπερό.

7. Να πουλάει υποκατάστατα μητρικού γάλακτος μόνο μετά από ειδική ένδειξη και να αποφεύγει οποιαδήποτε προώθηση με εκπτώσεις.

8. Να αγοράζει και να πουλάει τα υποκατάστατα μητρικού γάλακτος στην κανονική τιμή της αγοράς, να αποφεύγει εκπτωτικές καμπάνιες και να απορρίπτει δωρεάν αντικείμενα προς μητέρες που προωθούν τα υποκατάστατα αυτά.

9. Να ενθαρρύνει ενεργά προγράμματα και πρωτοβουλίες στην κοινότητα, φτιάχνοντας δίκτυο με όλους όσους ενδιαφέρονται τοπικά για την προστασία, την προαγωγή και την υποστήριξη του θηλασμού.

Κάθε ένα από τα 9 βήματα έχει μεταξύ ενός και τεσσάρων κριτηρίων για τους αξιολογητές ώστε να ελέγξουν τον βαθμό συμμόρφωσης σε κάθε βήμα.

Πολλά από τα βήματα και τα κριτήρια έχουν βασιστεί σε Πρωτοβουλίες για Φιλικά προς τα Βρέφη Νοσοκομεία και για Φιλικές προς τα Βρέφη Κοινότητες. Είναι ενδιαφέρον ότι τα βήματα 7 και 8 είναι καινούργια και ειδικά για φαρμακεία. Το βήμα 7 απαιτεί το φαρμακείο να απομακρύνει όλα τα προιόντα που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Διεθνούς Κώδικα από τα ράφια του και να τα τοποθετήσει πίσω από τον ταμείο ή σε ένα ξεχωριστό δωμάτιο, μακριά από την περιοχή εξυπηρέτησης του κοινού. Επομένως οι πελάτες πρέπει να ρωτήσουν ειδικά για αυτά τα προιόντα και όχι να εκτίθενται σε αυτά θέλουν δεν θέλουν με το που μπαίνουν στο φαρμακείο, και ο εκπαιδευμένος φαρμακοποιός σε αυτό το σημείο ρωτάει τον λόγο που γίνεται η συγκεκριμένη αναζήτηση και βοηθάει την μητέρα να ξεπεράσει τυχόν προβλήματα θηλασμού.

Το βήμα 8 συνεπάγεται ότι το φαρμακείο αρνείται να μετατραπεί σε ενδιάμεσο προώθησης καμπάνιας που σχεδιάζεται από κατασκευαστές τέτοιων προιόντων ώστε να αυξήσουν τις πωλήσεις τους. Επομένως το φαρμακείο απορρίπτει διαφημίσεις, δωρεάν αντικείμενα με το λογότυπο της εταιρίας, έντυπο υλικό, βίντεο, προσφορές και εκπτώσεις, κουπόνια, και άλλες μορφές προώθησης, αρνείται να τις μεταφέρει στους πελάτες του, και δεν αποδέχεται ειδικές αφίσες ή πίνακες προς επίδειξη σχετικά με προιόντα που εμπίπτουν στον Κώδικα.

Όταν πιστοποιηθούν ως Φιλικά προς τα Βρέφη, τα φαρμακεία δέχονται τακτικά εκτίμηση από εξωτερικούς αξιολογητές που εκτιμούν κατά πόσο συνεχίζουν να συμμορφώνονται στα 9 βήματα.

Εάν αυτή η Πρωτοβουλία επεκταθεί σε όλα τα 17000 φαρμακεία της Ιταλίας, η συχνότητα αποκλειστικού θηλασμού και η διάρκεια θηλασμού θα αυξηθούν σίγουρα προς τα συνιστώμενα επίπεδα.

Και τι γίνεται στην Ελλάδα; Μπείτε σε οποιοδήποτε φαρμακείο της γειτονιάς: η έγκυος ή η νέα μητέρα βομβαρδίζεται μόλις περάσει την πόρτα του φαρμακείου από τεράστια «ποικιλία» πιπιλών, μπιμπερό, γαλάτων «ειδικών» και μη πρώτης βρεφικής ηλικίας, τσαγιών για βρέφη και άλλων τινών. Νομίζει κανείς – και συχνά δυστυχώς οι γονείς – ότι δεν μπορούν να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί χωρίς να αγοράσουν από το φαρμακείο της γειτονιάς τους αρκετά μπιμπερό, πιπίλες, τσάγια και χωρίς να ρωτήσουν τον φαρμακοποιό τους ποιο γάλα από όσα εμφατικά εκτίθενται στην βιτρίνα του είναι «καλύτερο» για το παιδί τους. Δεδομένου ότι η χώρα μας έχει φαρμακεία σε όποια γωνιά και να κοιτάξεις, το εμπόριο τεχνητής διατροφής των βρεφών διαφημίζεται σε μεγάλο βαθμό μέσα από αυτά. Είναι οι φαρμακοποιοί έμποροι ή λειτουργοί υγείας;

Κάποιοι φαρμακοποιοί θα πουν: «Μα αυτό το κομμάτι είναι από τα βασικά και τακτικά μας έσοδα». Το πρώτο φαρμακείο στην Ελλάδα που θα απομακρύνει από την ακτίνα όρασης των γονιών όλες τις πιπίλες τις φόρμουλες και τα μπιμπερό αντικαθιστώντας τα με αφίσες υποστήριξης του μητρικού θηλασμού θα θησαυρίσει: Θα γίνει τόσο μεγάλη διαφήμιση από την κοινότητα των μητέρων που θηλάζουν, στο ίντερνετ και αλλού, που πολύ σύντομα το φαρμακείο θα γεμίσει με θηλάζουσες μητέρες και οικογένειες.

Βιβλιογραφία:

1. ΙBFAN. Breastfeeding briefs. No 48 – 49, December 2010.

2. Wiedenmayer K et al. Developing pharmacy practice: a focus on patient care.

WHO and International Pharmaceutical Federation, Geneva, 2006

3. Delaini P et al. Farmacie e sostegno dell’allattamento materno: un approccio di rete tra operatori sanitari. Dialogo sui farmaci 2009;2:79-804.

www.melograno.org and http://progettofaam.org

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Οι περισσότερες παραδοσιακές πρακτικές έχουν προκύψει ως αποτέλεσμα κοινωνικών αναγκών σε κάποια ιστορική περίοδο, στην προσπάθεια να βοηθηθεί η οικογένεια εκείνης της εποχής. Στα παλιότερα χρόνια, η νεογνική θνησιμότητα ήταν υψηλή, οι σοβαρές λοιμώξεις πολύ συχνές, εμβόλια δεν υπήρχαν και η ιατρική φροντίδα του νεογέννητου υστερούσε. Η κοινωνία λοιπόν με την πρακτική του σαραντίσματος προσπαθούσε να προστατέψει μητέρα και βρέφος από περιγεννητική θνησιμότητα και νοσηρότητα. Παράλληλα, αυτό που λέμε σπίτι ήταν κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που εννοούμε σήμερα. Παλιά το σπίτι ήταν «μεγάλο», περιλάμβανε ένα εκτεταμένο υποστηρικτικό δίκτυο για την καινούργια μητέρα, από μαμάδες, γιαγιάδες, θείες, φίλες και γειτόνισσες. Οι πρώτες έξι εβδομάδες της ζωής του μωρού παρείχαν λοιπόν την ευκαιρία στην λεχώνα να εστιάσει στο μωρό και στις ανάγκες του, απολαμβάνοντας παράλληλα άφθονη πρακτική υποστήριξη από τον περίγυρό της. Πολύ περισσότερες γυναίκες γύρω από την καινούργια μάνα είχαν εμπειρίες θηλασμού και της δίδασκαν τα μυστικά και την τέχνη του θηλασμού σε αυτό το χρονικό διάστημα. Τέλος, ο κοινωνικός ρόλος της μητέρας ήταν τελείως διαφορετικός: δεν υπήρχαν σημαντικές ανάγκες και απαιτήσεις για να παραμείνει η γυναίκα κοινωνικά, οικονομικά και επαγγελματικά ενεργή. Ο παραδοσιακός ρόλος της μάνας εμπεριείχε την απομόνωσή της στα του σπιτιού.

Τι συμβαίνει σήμερα; Πάρα πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Η περιγεννητική νοσηρότητα και θνησιμότητα είναι μικρή. Το μωρό των λίγων εβδομάδων δεν κινδυνεύει σημαντικά να νοσήσει σοβαρά εάν βγει εκτός σπιτιού, τηρουμένων των λογικών προφυλάξεων. Το σπίτι για πολλές οικογένειες, ιδιαίτερα στις πόλεις, έχει στενέψει πολύ. Υπάρχουν πολλά ζευγάρια που φέρνουν το νεογέννητό τους σε διαμερίσματα – κλουβιά, μακριά από συγγενείς, φίλους ή χωρίς γνωστούς γείτονες. Η σημερινή μητέρα από την άλλη δεν συμβιβάζεται με τον παραδοσιακό αποκλειστικό ρόλο της μάνας, αλλά έχει μια δουλειά στην οποία αργά ή γρήγορα θέλει και πρέπει να επιστρέψει, μια κοινωνική ζωή που δεν θέλει εγκαταλείψει, μία ανεξαρτησία που φοβάται ότι θα διακινδυνέψει με τον καινούργιο ρόλο της μητέρας και τροφού του παιδιού της. Ο ελάχιστος στενός της περίγυρος δεν διαθέτει συνήθως εμπειρίες θηλασμού. Το αντίθετο, συχνά της μεταδίδει την κουλτούρα του μπιμπερό, με αποτέλεσμα κατά τις πρώτες εβδομάδες η λεχώνα να αμφισβητείται, να κλονίζεται στο έργο της του θηλασμού. Πολλές φορές κατά την διάρκεια των κρίσιμων για τον θηλασμό πρώτων εβδομάδων βιώνει την σύγχυση, μέσα σε ένα αντίξοο για το θηλασμό περιβάλλον και χωρίς αξιόπιστη επαγγελματική και μη στήριξη.

Οι λανθασμένες οδηγίες και πρακτικές του μαιευτηρίου – το σύνηθες για τον θηλασμό στην Ελλάδα – της δίνουν τυπικά ένα κακό ξεκίνημα με τον θηλασμό. Ηεπίσης τυπική οδηγία να επισκεφτεί ειδικό μόλις σαραντήσει το μωρό της – και όχι μέσα σε 72 ώρες, όπως συνιστούν οι διεθνείς επιστημονικοί οργανισμοί όπως η Αμερικανική Παιδιατρική Ακαδημία – γίνεται το κερασάκι στην τούρτα του αποθηλασμού. Η εθνική μελέτη θηλασμού το 2009, αντιπροσωπευτική από όλη την επικράτεια, έδειξε ότι ενώ 90% των μητέρων ξεκινούν να θηλάζουν το παιδί τους, στο τέλος του πρώτου μήνα μόνο 60% των μητέρων συνεχίζουν να θηλάζουν έστω και μη αποκλειστικά. Αυτή η τραγική πτώση έχει πολλές αιτίες, κάποιες από τις οποίες έχουν να κάνουν με την κακή αρχή στα μαιευτήρια, αλλά σημαντική αιτία κατά την γνώμη μου είναι και η προσκόλληση σε πρακτικές που υπηρετούσαν άλλα ιστορικά πλαίσια, σε πρακτικές που οδηγούν μητέρες να συνδέσουν τον θηλασμό όχι με προσωπική απελευθέρωση αλλά με δυσβάσταχτο περιορισμό.

Μία σύγχρονη γυναίκα, που σύντομα διαπιστώνει ότι το μωρό έχει μεγάλες απαιτήσεις από το χρόνο της, από την ενέργειά της, από το σώμα της. Μία σύγχρονη γυναίκα που, στην προσπάθειά της να «προστατεύσει» το μωρό της όπως της έχουν πει, καταλήγει απομονωμένη, σε φτωχό, μονότονο περιβάλλον, να θηλάζει και να αλλάζει πάνες όλη μέρα, μια γυναίκα που είχε συνηθίσει να διεκδικεί προσωπικές επιτυχίες, που τώρα για πρώτη φορά στην ζωή της νιώθει εγκλωβισμένη, ανήμπορη, σε απομόνωση. Και ακούει από το τηλέφωνο την φίλη της που έδωσε στο δικό της νεογέννητο μπουκάλι και πήγε για καφέ, που άφησε το βράδυ το μωρό στην πεθερά της και εκείνη κοιμήθηκε ήσυχα με τον σύζυγό της. Αυτές είναι οι συγκρούσεις που η μητέρα που επιθυμεί να θηλάσει σήμερα βιώνει, και πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας σε λανθασμένες νοοτροπίες που διαιωνίζουν τα αυθαίρετα σχήματα: η εύκολη ζωή με μπιμπερό, η δύσκολη ζωή με θηλασμό..

Δεν θα έπρεπε λοιπόν να είναι έτσι. Η σημερινή μητέρα που θηλάζει πρέπει να είναι και είναι φεμινίστρια, δεν είναι γυναίκα που αποφάσισε να αποσυρθεί στο παρελθόν. Το μωρό της έχει δικαίωμα να γνωρίσει τον κόσμο μέσα από τα μάτια της. Η γυναίκα έχει δικαίωμα να μοιραστεί τον κόσμο της με την καινούργια ύπαρξη και όχι να περιορίσει τον κόσμο της εξαιτίας της ύπαρξης αυτής. Το νεογέννητο και ο θηλασμός πρέπει να είναι αφορμή για την αποκάλυψη ενός ευρύτερου, όμορφου κόσμου για την μητέρα, όχι για τον εγκλεισμό της.

Η πρακτική της παραμονής του βρέφους στο σπίτι για τις πρώτες σαράντα ημέρες πρέπει να αντικατασταθεί με μια λογική, απλή προσέγγιση, προσαρμοσμένη στις σύγχρονες ανάγκες. Το αν, πότε και για πόσο θα βγει εκτός σπιτιού ένα νεογέννητο είναι καλό να γίνει συνάρτηση πολλών πραγματιστικών παραγόντων: ένας σταθερός καιρός, χωρίς οξέα καιρικά φαινόμενα, όπως έντονη βροχή, χιόνι, αέρας, πολύ κρύο ή καύσωνας. Μία σωστή προφύλαξη του μωρού ως προς το ντύσιμό του, με ιδιαίτερη προσοχή στο κεφαλάκι του. Μία σωστή προφύλαξη στις επαφές του μωρού: βόλτα σε ανοιχτούς χώρους, όχι συγχρωτισμός, όχι στενή επαφή με άγνωστα πρόσωπα – πολλά φιλιά κλπ – , μακριά από ασθενείς και κρυωμένους, μακριά από νήπια που πηγαίνουν στον παιδικό σταθμό και κολλούν συνεχόμενες ιώσεις. Ένα ενδιαφέρον για την ψυχολογία της μητέρας, που πρέπει να αλλάξει παραστάσεις για να πάρει δύναμη και να συνεχίσει. Και μια προσπάθεια να προστατευτεί ο θηλασμός ως μακρόχρονο αγαθό υγείας: όχι μπιμπερό και πιπίλες στο μωρό κατά τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του, φροντίδα από την μητέρα του και όχι κυρίαρχη φροντίδα από άλλα πρόσωπα.

Η λεχώνα που ακολουθεί την λογική προσέγγιση δεν φοβάται να συνεχίσει την ζωή της από εκεί που την άφησε πριν την εγκυμοσύνη και τον τοκετό. Δεν φοβάται να φροντίσει το μικρό της οπουδήποτε και οποτεδήποτε, θηλάζοντάς το σε δημόσιο χώρο εάν χρειάζεται. Προσφέρει πολύτιμες εικόνες και παραστάσεις θηλασμού με αυτόν τον τρόπο σε νεότερες γυναίκες και σε μικρά κορίτσια που βλέπουν το θηλασμό ενός νεογέννητου. Αναζητά από νωρίς έγκαιρη, έγκυρη και τακτική εκτίμηση του θηλασμού, της υγείας της δικής της και του μωρού της, από ειδικό με γνώσεις στη γαλουχία, χωρίς απαραίτητα να πρέπει να τον φέρει στο σπίτι της με αυξημένο οικονομικό κόστος. Προσπερνάει έτσι τις σκοπέλους που οδηγούν τρεις στις δέκα ελληνίδες να σταματούν το θηλασμό μέσα στις πρώτες εβδομάδες, πολλές από τις οποίες οδηγούνται σε αυτόν τον δρόμο γιατί έλαβαν την λανθασμένη οδηγία να αναζητήσουν βοήθεια «αφού το παιδί σαραντήσει». Η λεχώνα που ακολουθεί την λογική προσέγγιση έχει μικρότερη πιθανότητα να υποφέρει από επιλόχεια κατάθλιψη, από ένα προσωπικό και κοινωνικό σοκ. Πηγαίνει με το μωρό της σε συναντήσεις του Συνδέσμου Θηλασμού Ελλάδας ή σε κοινωνικούς χώρους μαζί με άλλες λεχώνες, πράγμα θεμελιώδες για την τόνωση της αυτοπεποίθησής της και των γνώσεών της σε σχέση με το θηλασμό. Και έχει ένα μωρό που είναι περισσότερο ευχαριστημένο, που με τις βόλτες, την άφθονη αγκαλιά και το τάισμα στο στήθος κατά δική του απαίτησή γίνεται βολικό, αναπτύσσεται ραγδαία ψυχοκινητικά με τις αυξημένες παραστάσεις από τον έξω κόσμο, πάσχει λιγότερο από κολικούς, νιώθει την ευχαρίστηση της μητέρας του και ηρεμεί.

Εάν έχετε ένα μωρό τριών εβδομάδων, πηγαίνετε καλά με τον θηλασμό, νιώθετε ότι έχετε άφθονη υποστήριξη από τους κοντινούς σας ανθρώπους και θέλετε να κρατήσετε το παραδοσιακό σαρανταήμερο μέσα στο σπίτι, κάντε το, δεν υπάρχει πρόβλημα. Εάν όμως έχετε ένα μωρό τριών εβδομάδων, ο θηλασμός σάς έχει φτάσει στα όριά σας, έχετε ξεχάσει πως είναι να βλέπετε έναν άνθρωπο, έχετε χάσει τις μέρες, σκέφτεστε να δώσετε μπουκάλι στο παιδί για να βγείτε λίγο έξω ή και να τα παρατήσετε, τότε κάντε την κίνηση, τηρήστε λογικές προφυλάξεις και βγείτε μαζί με το μωρό σας για λίγο στον καθαρό αέρα: Μπορεί να κάνει όλη την διαφορά.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Επιστήμονες από το Χάρβαρντ των ΗΠΑ διεξήγαγαν μια ενδιαφέρουσα διπλή – τυφλή τυχαιοποιημένη μελέτη, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Pediatrics τον Μάρτιο του 2011. Στην έρευνα συμμετείχαν δύο ομάδες μητέρων: στην πρώτη ομάδα οι μητέρες εμφάνιζαν ανεπάρκεια στην προλακτίνη. Στην δεύτερη ομάδα παρατηρούσαν μείωση της παραγωγής τους σε μητρικό γάλα μετά από μακροχρόνιες αντλήσεις για τα πρόωρα μωρά τους. Σε κάποιες από τις μητέρες των δύο ομάδων χορηγήθηκε ανασυνδυασμένη ανθρώπινη προλακτίνη, δηλαδή η ορμόνη που παράγει το ανθρώπινο σώμα, φτιαγμένη στο εργαστήριο. Ακολούθως οι ερευνητές εξέτασαν το μητρικό γάλα των συμμετεχόντων ως προς την σύσταση και την ποσότητά του.

Γνωρίζουμε ότι κατά το πρώτο στάδιο της φυσιολογικής γαλακτογένεσης – κατά τις πρώτες ημέρες μετά τον τοκετό ή όταν η παραγωγή γάλακτος έχει μειωθεί πολύ – , το γάλα της μαμάς είναι λιγότερο σε ποσότητα, με μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε νάτριο (αλάτι), λιγότερους ολιγοσακχαρίτες και λιγότερη λακτόζη. Αντίθετα, όταν η μητέρα περάσει στο δεύτερο στάδιο της γαλακτογένεσης – δηλαδή όταν η γαλουχία εγκατασταθεί πλήρως μετά τις πρώτες 1-2 εβδομάδες της ζωής του μωρού – , τότε το μητρικό γάλα γίνεται περισσότερο σε ποσότητα, με λιγότερο αλάτι και περισσότερη λακτόζη (πιο γλυκό).

Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι στις μητέρες που έλαβαν την συνθετική ορμόνη το γάλα τους έγινε πιο «ώριμο»: η ποσότητά του κατά τη διάρκεια ενός 24ωρου περίπου διπλασιάστηκε, η λακτόζη αυξήθηκε, το νάτριο μειώθηκε. Οι ολιγοσακχαρίτες – που είναι δραστικοί αντιμικροβιακοί παράγοντες – επίσης αυξήθηκαν σε σύγκριση με το γάλα των μητέρων που δεν πήραν την ορμόνη, ενώ η ποσότητα αντισωμάτων IgA που λάμβαναν τα παιδιά παρέμεινε ίδια.

Το συμπέρασμα της ενδιαφέρουσας έρευνας είναι ότι η θεραπεία με συνθετική προλακτίνη μπορεί να αυξήσει την ποσότητα μητρικού γάλακτος και να επιφέρει αλλαγές στο γάλα της μαμάς παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται κατά την ομαλή πρόοδο της γαλακτογένεσης. Επομένως η χορήγηση της ορμόνης μπορεί να αποβεί χρήσιμη σε ειδικές περιπτώσεις μητέρων με ορμονική ανεπάρκεια ή χρήση θηλάστρου για μακρό χρονικό διάστημα, ενώ μελλοντικά ίσως συνιστά μια από τις διαθέσιμες επιλογές για την αντιμετώπιση της χαμηλής παραγωγής μητρικού γάλακτος.

Πηγή: Powe CE et al. Effects of recombinant human prolactin on breast milk composition. Pediatrics. 2011 Feb;127(2):e359-66.

Μετάφραση/ Επεξεργασία: Σ Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Εισαγωγή

Ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ (WΗΟ) και η UNICEF (United Nations Children’s Fund) τονίζουν εδώ και πολλά χρόνια τη σημασία της διατήρησης της πρακτικής του μητρικού θηλασμού –καθώς και της αναβίωσής της, όπου είναι σε ύφεση– ως τρόπου βελτίωσης της υγείας και της διατροφής των βρεφών και των μικρών παιδιών. Οι προσπάθειες για την προώθηση του θηλασμού και την υπερνίκηση των προβλημάτων, που θα μπορούσαν να τον αποθαρρύνουν, αποτελούν μέρος των συνολικών προγραμμάτων διατροφής και υγείας των μητέρων και των παιδιών που έχουν εκπονήσει και οι δύο οργανώσεις και συνιστούν βασικό στοιχείο της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης ως μέσου για την επίτευξη της υγείας για όλους μέχρι το έτος 2000.
Ποικίλοι παράγοντες επηρεάζουν την επικράτηση και τη διάρκεια του θηλασμού. Η Εικοστή Έβδομη Παγκόσμια Συνέλευση για την Υγεία, το 1974, επεσήμανε τη γενική ύφεση του θηλασμού σε πολλά μέρη του κόσμου, η οποία συσχετίζεται με κοινωνικοπολιτιστικούς και άλλους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης και της προώθησης των τυποποιημένων υποκαταστάτων μητρικού γάλακτος και προέτρεψε: «Τα Κράτη Μέλη να αναθεωρήσουν τις δραστηριότητες προώθησης πωλήσεων στις βρεφικές τροφές, έτσι ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα διορθωτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των κωδίκων διαφήμισης και της νομοθεσίας, όπου είναι απαραίτητο» [Ψήφισμα WHA27.43 (Εγχειρίδιο Ψηφισμάτων και Αποφάσεων της Παγκόσμιας Συνέλευσης για την Υγεία και του Εκτελεστικού Συμβουλίου, Τόμος ΙΙ, 4η έκδ., Γενεύη, 1981, σελ. 58)].
Το ζήτημα επανεξετάστηκε από την Τριακοστή Πρώτη Παγκόσμια Συνέλευση για την Υγεία, το Μάιο του 1978. Μεταξύ των συστάσεών της ήταν ότι τα Κράτη Μέλη πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στην πρόληψη του υποσιτισμού των βρεφών και των μικρών παιδιών μέσω, μεταξύ άλλων, της υποστήριξης και της προώθησης του θηλασμού, της λήψης νομοθετικών μέτρων και κοινωνικής δράσης, ώστε να διευκολύνεται ο θηλασμός για τις εργαζόμενες μητέρες, καθώς και μέσω «της ρύθμισης της ανάρμοστης προώθησης πωλήσεων των βρεφικών τροφών, οι οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να αντικαταστήσουν το μητρικό θηλασμό» [Ψήφισμα WHA31.47 (Εγχειρίδιο Ψηφισμάτων και Αποφάσεων … Τόμος ΙΙ, 4η έκδ., Γενεύη, 1981, σελ.62)].
Το ενδιαφέρον για τα προβλήματα που συνδέονται με τη σίτιση των βρεφών και των μικρών παιδιών και η έμφαση στη σημασία του μητρικού θηλασμού προκειμένου να επιλυθούν αυτά, φυσικά εκτείνονται πέρα από τον ΠΟΥ και την UNICEF. Οι κυβερνήσεις, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι επαγγελματικές ενώσεις, οι επιστήμονες καθώς και οι κατασκευαστές βρεφικών τροφών έχουν επίσης κληθεί να λάβουν μέτρα σε παγκόσμιο επίπεδο, ως ένα βήμα προς τη βελτίωση της υγείας των βρεφών και των μικρών παιδιών.
Στο δεύτερο εξάμηνο του 1978, ο ΠΟΥ και η UNICEF εξήγγειλαν την πρόθεσή τους να διοργανώσουν από κοινού μία σύσκεψη για τη σίτιση των βρεφών και των μικρών παιδιών, στα πλαίσια των υπαρχόντων προγραμμάτων τους, έτσι ώστε να χρησιμοποιήσουν με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο τη μεγάλη δυναμική της συγκεκριμένης άποψης. Μετά από εκτενή εξέταση του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσε να εξασφαλιστεί η πληρέστερη συμμετοχή, η σύσκεψη συνεκλήθη στη Γενεύη από τις 9 έως τις 12 Οκτωβρίου 1979 και την παρακολούθησαν 150 περίπου εκπρόσωποι κυβερνήσεων, οργανισμών των Ηνωμένων Εθνών και άλλων διακυβερνητικών φορέων, μη κυβερνητικών οργανώσεων, βιομηχανίας βρεφικών τροφών και εμπειρογνωμόνων από τις σχετικές επιστήμες. Οι συζητήσεις οργανώθηκαν σε πέντε κύρια θέματα: ενθάρρυνση και υποστήριξη του θηλασμού προώθηση και υποστήριξη των κατάλληλων και σε σωστό χρόνο συμπληρωματικών πρακτικών σίτισης (απογαλακτισμού) με τη χρήση τοπικών τροφίμων ενίσχυση της εκπαίδευσης, κατάρτισης και πληροφόρησης όσον αφορά στη σίτιση των βρεφών και των μικρών παιδιών προώθηση της υγείας και της κοινωνικής θέσης των γυναικών σε σχέση με την υγεία και τη σίτιση των βρεφών και των μικρών παιδιών ? και κατάλληλη εμπορία (μάρκετινγκ) και διακίνηση των υποκαταστάτων μητρικού γάλακτος.
Η Τριακοστή Τρίτη Παγκόσμια Συνέλευση για την Υγεία, τον Μάιο του 1980, επικύρωσε στο σύνολό τους τόσο τη δήλωση όσο και τις συστάσεις που συμφωνήθηκαν με κοινή συναίνεση σε αυτήν την κοινή συνεδρίαση ΠΟΥ/UNICEF και έκαναν ιδιαίτερη αναφορά στη σύσταση ότι «πρέπει να υπάρξει ένας διεθνής κώδικας εμπορίας (μάρκετινγκ) των βρεφικών γαλάτων (infant formula) και των άλλων προϊόντων που χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατα του μητρικού γάλακτος», ζητώντας από τον Γενικό Διευθυντή (Director-General) να συντάξει έναν τέτοιο κώδικα «σε στενή συνεργασία με τα Κράτη Μέλη και με όλα τα υπόλοιπα ενδιαφερόμενα μέρη» [Ψήφισμα WHA33.32].
Προκειμένου να δημιουργηθεί ένας διεθνής κώδικας εμπορίας (μάρκετινγκ) των υποκαταστάτων μητρικού γάλακτος σύμφωνα με το αίτημα της Παγκόσμιας Συνέλευσης για την Υγεία, πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες και μεγάλης διάρκειας διαβουλεύσεις με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Τα Κράτη Μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας καθώς και οι ομάδες και τα άτομα τα οποία συμμετείχαν στη σύσκεψη του Οκτωβρίου του 1979 κλήθηκαν να σχολιάσουν τα διαδοχικά σχέδια του κώδικα, ενώ πραγματοποιήθηκαν περαιτέρω συνεδριάσεις τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο και ξανά τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 1980. Ο ΠΟΥ και η UNICEF τέθηκαν στη διάθεση όλων των ομάδων σε μία προσπάθεια αφενός εδραίωσης ενός συνεχιζόμενου διαλόγου τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς το περιεχόμενο του σχεδίου κώδικα και αφετέρου διατήρησης ως βασικού ελάχιστου περιεχομένου των σημείων εκείνων που είχαν συμφωνηθεί κατά κοινή συναίνεση στη σύσκεψη του Οκτωβρίου του 1979.
Τον Ιανουάριο του 1981, το Εκτελεστικό Συμβούλιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κατά την εξηκοστή έβδομη συνεδρίασή του εξέτασε το τέταρτο σχέδιο του κώδικα, το επικύρωσε και ομόφωνα πρότεινε [Ψήφισμα EB67.R12] στην Τριακοστή Τέταρτη Παγκόσμια Συνέλευση για την Υγεία το κείμενο ενός ψηφίσματος διά του οποίου θα υιοθετούσε τον κώδικα υπό μορφή σύστασης και όχι κανονισμού [Οι νομικές επιπτώσεις της υιοθέτησης του κώδικα ως σύστασης ή ως κανονισμού συζητήθηκαν σε μία έκθεση σχετική με τον κώδικα από τον Γενικό Διευθυντή του ΠΟΥ προς την Τριακοστή Τέταρτη Παγκόσμια Συνέλευση για την Υγεία? η έκθεση αυτή περιλαμβάνεται στο έγγραφο WHA34/1981/REC/1]. Τον Μάιο του 1981, η Συνέλευση για την Υγεία συζήτησε το ζήτημα μετά από εισήγηση του εκπροσώπου του Εκτελεστικού Συμβουλίου. Υιοθέτησε τον κώδικα, όπως προτάθηκε, στις 21 Μαΐου με 118 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές [WHA34.22, το κείμενο του ψηφίσματος διά του οποίου υιοθετήθηκε ο κώδικας. Για τα επί λέξει πρακτικά της συζήτησης κατά την δέκατη πέμπτη ολομέλεια, στις 21 Μαΐου 1981, δείτε το έγγραφο WHA34/1981/REC/2].

Διεθνής Κώδικας Εμπορίας
Υποκατάστατων Μητρικού Γάλακτος

Τα Κράτη Μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας:
Επιβεβαιώνοντας το δικαίωμα κάθε παιδιού και κάθε εγκύου και θηλάζουσας γυναίκας να τρέφονται επαρκώς ώστε να διατηρούν την υγεία τους.
Αναγνωρίζοντας ότι ο υποσιτισμός των βρεφών αποτελεί μέρος των ευρύτερων προβλημάτων της έλλειψης εκπαίδευσης, της φτώχειας και της κοινωνικής αδικίας.
Αναγνωρίζοντας ότι η υγεία των βρεφών και των νηπίων συνδέεται με την υγεία και τη διατροφή των γυναικών, την κοινωνικοοικονομική τους θέση και το ρόλο τους ως μητέρες.
Συνειδητοποιώντας ότι ο μητρικός θηλασμός είναι ένας απαράμιλλος τρόπος παροχής ιδανικής τροφής για την υγιή ανάπτυξη των βρεφών, ότι αποτελεί μια μοναδική βιολογική και συναισθηματική βάση για την υγεία τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού ? ότι οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες του μητρικού γάλακτος βοηθούν στην προστασία των βρεφών από τις ασθένειες και ότι υπάρχει σημαντικός συσχετισμός μεταξύ του θηλασμού και της απόστασης γέννησης του ενός παιδιού από το άλλο.
Αναγνωρίζοντας ότι η ενθάρρυνση και η προστασία του θηλασμού αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα των μέτρων για την υγεία και τη διατροφή καθώς και άλλων κοινωνικών μέτρων που απαιτούνται για την προαγωγή της υγιούς ανάπτυξης και της εξέλιξης των βρεφών και των νηπίων και ότι ο θηλασμός είναι μια σημαντική πτυχή της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.
Θεωρώντας ότι όταν δεν θηλάζουν οι μητέρες ή όταν θηλάζουν μόνο εν μέρει, υπάρχει μια νόμιμη αγορά για τα βρεφικά γάλατα (infant formula) και για τα ενδεδειγμένα συστατικά από τα οποία αυτά παρασκευάζονται ότι όλα αυτά τα προϊόντα πρέπει να είναι προσιτά σε εκείνους που τα χρειάζονται μέσω εμπορικών ή μη εμπορικών συστημάτων διανομής ? και ότι δεν πρέπει να διατίθενται στην αγορά ή να διανέμονται με τρόπους που μπορεί να παρεμποδίζουν την προστασία και την προώθηση του θηλασμού.
Αναγνωρίζοντας επιπλέον ότι οι ακατάλληλες πρακτικές σίτισης οδηγούν στον υποσιτισμό, τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα των βρεφών σε όλες τις χώρες, και ότι οι ανάρμοστες πρακτικές στην εμπορία των υποκατάστατων μητρικού γάλακτος και των σχετικών προϊόντων μπορεί να συμβάλλουν σε αυτά τα σημαντικά προβλήματα δημόσιας υγείας.
Έχοντας την πεποίθηση ότι είναι σημαντικό για τα βρέφη να λαμβάνουν κατάλληλες συμπληρωματικές τροφές, συνήθως από τον έκτο μήνα της ζωής, και ότι πρέπει να καταβάλλεται κάθε προσπάθεια ώστε να χρησιμοποιούνται οι διαθέσιμες σε κάθε τόπο τροφές και έχοντας ωστόσο την πεποίθηση, ότι τέτοιου είδους συμπληρωματικές τροφές δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατα του μητρικού γάλακτος.
Εκτιμώντας ότι υπάρχουν διάφοροι κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες που επηρεάζουν το μητρικό θηλασμό, και ότι οι κυβερνήσεις, αναλόγως, πρέπει να αναπτύσσουν κοινωνικά συστήματα υποστήριξης που θα τον προστατεύουν, θα τον διευκολύνουν και θα τον ενθαρρύνουν, καθώς και ότι πρέπει να δημιουργούν ένα περιβάλλον, το οποίο θα παρέχει την κατάλληλη ενίσχυση στην οικογένεια και στην κοινότητα και θα προστατεύει τις μητέρες από τους παράγοντες που εμποδίζουν τον θηλασμό.
Επιβεβαιώνοντας ότι τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και οι επαγγελματίες υγείας και οι λοιποί εργαζόμενοι στον χώρο της υγείας παίζουν έναν καθοριστικό ρόλο όσον αφορά στις οδηγίες σχετικά με τις πρακτικές σίτισης των βρεφών, την ενθάρρυνση και τη διευκόλυνση του θηλασμού, και την παροχή αντικειμενικών και σωστών συμβουλών στις μητέρες και τις οικογένειες για την ανώτερη αξία του θηλασμού, ή, όπου απαιτείται, την σωστή χρήση των υποκαταστάτων μητρικού γάλακτος, είτε βιομηχανοποιημένων είτε σπιτικών.
Βεβαιώνοντας επιπλέον ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα και οι άλλες κοινωνικές υπηρεσίες πρέπει να εμπλακούν στην προστασία και την προώθηση του θηλασμού, και στη σωστή χρήση των συμπληρωματικών τροφών.
Συνειδητοποιώντας ότι οι οικογένειες, οι κοινότητες, οι γυναικείες οργανώσεις και οι άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις παίζουν έναν ειδικό ρόλο στην προστασία και την προώθηση του θηλασμού και στη διασφάλιση της υποστήριξης που χρειάζονται οι έγκυες γυναίκες και οι μητέρες βρεφών και νηπίων, είτε θηλάζουν είτε όχι.
Επιβεβαιώνοντας την ανάγκη για συνεργασία μεταξύ των κυβερνήσεων, των οργανώσεων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, των μη κυβερνητικών οργανώσεων, των εμπειρογνωμόνων σε σχετικούς επιστημονικούς τομείς, των οργανώσεων καταναλωτών και της βιομηχανίας, σε δραστηριότητες που αποσκοπούν στη βελτίωση της υγείας και της διατροφής των μητέρων, των βρεφών και των νηπίων.
Αναγνωρίζοντας ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να λαμβάνουν ποικίλα υγειονομικά, διατροφικά και άλλα κοινωνικά μέτρα για την προαγωγή της υγιούς ανάπτυξης και εξέλιξης των βρεφών και των νηπίων, και ότι αυτός ο Κώδικας αποτελεί μία μόνο πτυχή των μέτρων αυτών.
Θεωρώντας ότι οι κατασκευαστές και οι διανομείς υποκατάστατων μητρικού γάλακτος διαδραματίζουν σημαντικό και εποικοδομητικό ρόλο σε σχέση με τη σίτιση των βρεφών, καθώς και στην προώθηση του σκοπού του παρόντος Κώδικα και στη σωστή εφαρμογή του.
Επιβεβαιώνοντας ότι οι κυβερνήσεις καλούνται να αναλάβουν δράση συμβατή με το ισχύον κοινωνικό και νομοθετικό πλαίσιο και τους γενικούς αναπτυξιακούς στόχους τους, ώστε να εφαρμόσουν τις αρχές και το σκοπό του παρόντος Κώδικα, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης νομοθεσίας, κανονισμών ή άλλων κατάλληλων μέτρων.?
Πιστεύοντας ότι, υπό το πρίσμα των προηγούμενων εκτιμήσεων, και λαμβάνοντας υπόψη την ευπάθεια των βρεφών κατά τους πρώτους μήνες της ζωής τους καθώς και τους κινδύνους που συνεπάγονται οι ακατάλληλες διατροφικές πρακτικές, συμπεριλαμβανομένης της περιττής και εσφαλμένης χρήσης υποκατάστατων μητρικού γάλακτος, η εμπορία (το μάρκετινγκ) υποκατάστατων μητρικού γάλακτος απαιτεί ειδικό χειρισμό, ο οποίος καθιστά τις συνηθισμένες πρακτικές της αγοράς ακατάλληλες για τα συγκεκριμένα προϊόντα.

ΣΥΝΕΠΩΣ:
Τα Κράτη Μέλη με το παρόν έγγραφο συμφωνούν ως προς τα ακόλουθα άρθρα που συνιστούν μία βάση για δράση.

Άρθρο 1. Σκοπός του Κώδικα
Σκοπός αυτού του Κώδικα είναι να συμβάλει στην παροχή ασφαλούς και επαρκούς διατροφής στα βρέφη, προστατεύοντας και προωθώντας τον μητρικό θηλασμό και διασφαλίζοντας την κατάλληλη χρήση των υποκαταστάτων μητρικού γάλακτος, όταν αυτά είναι απαραίτητα, βάσει επαρκούς πληροφόρησης και μέσω κατάλληλου μάρκετινγκ και διανομής.

Άρθρο 2. Πεδίο Εφαρμογής του Κώδικα
Ο Κώδικας ισχύει για το μάρκετινγκ και όλες τις σχετικές πρακτικές που αφορούν τα ακόλουθα προϊόντα: υποκατάστατα μητρικού γάλακτος, συμπεριλαμβανομένων των βρεφικών γαλάτων (infant formula), άλλα προϊόντα γάλακτος, τρόφιμα και πόσιμα, συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωμάτων που δίδονται με μπουκάλι (μπιμπερό), όταν πωλούνται ή παρουσιάζονται έτσι ώστε να είναι κατάλληλα, με ή χωρίς τροποποίηση, για χρήση ως μερική ή πλήρη αντικατάσταση του μητρικού γάλακτος καθώς επίσης μπουκάλια σίτισης (μπιμπερό) και θηλές. Ο Κώδικας αφορά επίσης στην ποιότητα και τη διαθεσιμότητά τους καθώς και στην ενημέρωση σχετικά με τη χρήση τους.

Άρθρο 3. Ορισμοί
Για τους σκοπούς του παρόντος Κώδικα:

O Όρος σημαίνει
“Υποκατάστατο μητρικού γάλακτος” οποιαδήποτε τροφή που πωλείται ή παρουσιάζεται ως μερική ή πλήρης αντικατάσταση του μητρικού γάλακτος, είτε είναι κατάλληλη γι΄ αυτό τον σκοπό είτε όχι.
“Συμπληρωματική τροφή” οποιαδήποτε τροφή, που κατασκευάζεται ή παρασκευάζεται τοπικά, κατάλληλη ως συμπλήρωμα του μητρικού γάλακτος ή του βρεφικού γαλάτων (infant formula), όταν ένα από αυτά καθίσταται ανεπαρκές από μόνο του να καλύψει διατροφικές ανάγκες του βρέφους. Τα τρόφιμα αυτά συνήθως καλούνται “τρόφιμα απογαλακτισμού” ή συμπληρώματα μητρικού γάλακτος”.
“Συσκευασία” οποιαδήποτε μορφή συσκευασίας των προϊόντων για την πώληση τους ως κανονική λιανική μονάδα, συμπεριλαμβανομένων των περιτυλιγμάτων.
“Διανομέας” ένα πρόσωπο, εταιρία ή οποιοδήποτε άλλο νομικό πρόσωπο ιδιωτικού ή δημοσίου δικαίου που δραστηριοποιείται (άμεσα ή έμμεσα) στην εμπορία, σε χονδρικό ή λιανικό επίπεδο, ενός προϊόντος που είναι αντικείμενο αυτού του Κώδικα. “Κύριος διανομέαςείναι ο πράκτορας πωλήσεων ενός κατασκευαστή, ο εμπορικός αντιπρόσωπος, ο διανομέας σε εθνικό επίπεδο ή ο μεσίτης.
“Σύστημα υγειονομικής περίθαλψης” τα κυβερνητικά, μη κυβερνητικά ή ιδιωτικά ιδρύματα ή οργανώσεις που συμμετέχουν, άμεσα ή έμμεσα, στην υγειονομική περίθαλψη των μητέρων, βρεφών και εγκύων καθώς και οι βρεφικοί σταθμοί ή ιδρύματα βρεφικής φροντίδας. Περιλαμβάνει επίσης τους ιδιώτες επαγγελματίες του χώρου της υγείας. Για τους σκοπούς αυτού του Κώδικα, το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης δεν περιλαμβάνει τα φαρμακεία ή άλλα καθιερωμένα σημεία πώλησης.
“Εργαζόμενος στον χώρο της υγείας” ένα πρόσωπο που εργάζεται στα πλαίσια ενός τέτοιου συστήματος υγειονομικής περίθαλψης, επαγγελματίας ή μη, συμπεριλαμβανομένων των εθελοντών, μη αμειβομένων εργαζομένων.
“Βρεφικό γάλα (infant formula)” ένα υποκατάστατο μητρικού γάλακτος που παρασκευάζεται βιομηχανικά σύμφωνα με τα επίσημα πρότυπα του Κώδικα Διατροφής Codex Alimentarius- για να ικανοποιήσει τις φυσιολογικές διατροφικές ανάγκες των βρεφών μέχρι την ηλικία των έξι μηνών και το οποίο είναι προσαρμοσμένο στα φυσιολογικά χαρακτηριστικά τους. Το βρεφικό γάλα (infant formula) μπορεί επίσης να παρασκευασθεί στο σπίτι, οπότε σ’ αυτή την περίπτωση χαρακτηρίζεται ως παρασκευαζόμενο στο σπίτι”.
“Ετικέτα” οποιοδήποτε ετικέτα, εμπορικό σήμα, εικόνα ή οποιοδήποτε άλλο περιγραφικό θέμα, το οποίο αναγράφεται, τυπώνεται, εκτυπώνεται, αποτυπώνεται σε. ανάγλυφο ή επισυνάπτεται στη συσκευασία (βλ. παραπάνω) οποιωνδήποτε προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο αυτού του Κώδικα.
“Κατασκευαστής” μια εταιρία ή άλλο νομικό πρόσωπο δημόσιου ή ιδιωτικού δικαίου που εμπλέκεται στην επιχείρηση ή στη λειτουργία της παρασκευής (είτε άμεσα είτε μέσω αντιπροσώπου είτε μέσω νομικού προσώπου που ελέγχεται ή έχει συνάψει σύμβαση με αυτόν) προϊόντος που αποτελεί αντικείμενο αυτού του Κώδικα.
“Εμπορία (μάρκετινγκ)” προώθηση, διανομή, πώληση, διαφήμιση του προϊόντος, δημόσιες σχέσεις και υπηρεσίες ενημέρωσης σχετικά με αυτό.
“Προσωπικό μάρκετινγκ” όλα τα πρόσωπα οι αρμοδιότητες των οποίων περιλαμβάνουν το μάρκετινγκ προϊόντος ή προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο αυτού του Κώδικα.
“Δείγματα” μια μονάδα ή μικρές ποσότητες προϊόντος που διατίθενται δωρεάν.
“Προμήθειες” τις ποσότητες ενός προϊόντος που παρέχονται. για χρήση κατά τη διάρκεια μιας μακράς περιόδου, δωρεάν ή σε χαμηλή τιμή, για κοινωνικούς σκοπούς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που παρέχονται σε οικογένειες που βρίσκονται σε ανάγκη.

Άρθρο 4. Ενημέρωση και εκπαίδευση
4.1 Οι κυβερνήσεις έχουν την ευθύνη της διασφάλισης παροχής αντικειμενικής και συνεπούς πληροφόρησης σχετικά με θέματα που αφορούν στη διατροφή των βρεφών και των μικρών παιδιών, τα οποία απευθύνονται στις οικογένειες και σε όλους εκείνους που δραστηριοποιούνται στον τομέα της διατροφής βρεφών και μικρών παιδιών. Αυτή η αρμοδιότητα θα πρέπει να καλύπτει τόσο τον προγραμματισμό, την παροχή, το σχεδιασμό και τη διάδοση της πληροφόρησης, όσο και τον έλεγχό της.
4.2 Το ενημερωτικό και εκπαιδευτικό υλικό -γραπτό, ηχητικό, οπτικό- σχετικά με την διατροφή των βρεφών, το οποίο απευθύνεται σε έγκυες γυναίκες και σε μητέρες βρεφών και μικρών παιδιών, πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς πληροφορίες για όλα τα ακόλουθα θέματα: α) τα οφέλη και την ανωτερότητα του μητρικού θηλασμού, β) τη διατροφή της μητέρας, την προετοιμασία για να θηλάσει καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο θα καταφέρει τη συνέχιση του θηλασμού, γ) την αρνητική επίπτωση που έχει στο θηλασμό η παροχή ορισμένων γευμάτων με μπουκάλι ( μπιμπερό), δ) τη δυσκολία αναθεώρησης της απόφασης διακοπής του θηλασμού, ε) τη σωστή χρήση των βρεφικών γαλάτων (infant formula) -όταν αυτά χρειάζονται-, είτε αυτά είναι τυποποιημένα είτε παρασκευάζονται στο σπίτι. Σε περίπτωση που το ενημερωτικό και εκπαιδευτικό υλικό περιέχει πληροφορίες για τη χρήση των βρεφικών γαλάτων (infant formula), θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της χρήσης τους, τους κινδύνους για την υγεία από ακατάλληλα τρόφιμα ή από ακατάλληλες μεθόδους σίτισης και, ειδικότερα, τους κίνδυνους για την υγεία από την περιττή ή λανθασμένη χρήση των βρεφικών γαλάτων και άλλων υποκατάστατων μητρικού γάλακτος. Το ενημερωτικό και εκπαιδευτικό υλικό δεν θα πρέπει να χρησιμοποιεί οποιαδήποτε εικόνα ή κείμενο που μπορεί να εξιδανικεύσει τη χρήση των υποκατάστατων μητρικού γάλακτος.
4.3 Δωρεές ενημερωτικού ή εκπαιδευτικού εξοπλισμού ή υλικού από τους κατασκευαστές ή τους διανομείς πρέπει γίνονται μόνο αν τους ζητηθεί και με τη γραπτή έγκριση των αρμόδιων κυβερνητικών αρχών ή στα πλαίσια των κατευθυντηρίων οδηγιών που δίνονται από τις κυβερνήσεις για αυτόν το λόγο. Τέτοιος εξοπλισμός ή υλικό μπορεί να φέρει την επωνυμία ή το λογότυπο της επιχείρησης που κάνει την δωρεά, αλλά δεν πρέπει να αναφέρεται σε συγκεκριμένο όνομα προϊόντος που άπτεται του αντικειμένου αυτού του κώδικα, και θα πρέπει να διανεμηθεί μόνο μέσω του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης.

Άρθρο 5. Το ευρύ κοινό και οι μητέρες
5.1 Δεν πρέπει να γίνεται καμία διαφημιστική ή άλλου είδους προώθηση στο ευρύ κοινό των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου αυτού του κώδικα.
5.2 Οι κατασκευαστές και οι διανομείς δεν πρέπει να παρέχουν, άμεσα ή έμμεσα, σε έγκυες γυναίκες, μητέρες ή μέλη των οικογενειών τους, δείγματα των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου αυτού του κώδικα.
5.3 Σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 2 αυτού του άρθρου, δεν πρέπει να υπάρχει διαφήμιση των σημείων πώλησης, προσφορά δειγμάτων, ή οποιαδήποτε άλλο σύστημα προώθησης που απευθύνεται άμεσα στον καταναλωτή, ώστε να προκαλέσει πωλήσεις σε λιανικό επίπεδο, προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου αυτού του κώδικα, όπως ειδικές εκθέσεις, εκπτωτικά κουπόνια, δώρα, ειδικές προσφορές, πωλήσεις με ζημία για την προσέλκυση πελατών. Ο όρος αυτός δεν πρέπει να περιορίζει την καθιέρωση πολιτικών και πρακτικών τιμολόγησης που στοχεύουν στη μακροπρόθεσμη παροχή προϊόντων σε χαμηλότερες τιμές.
5.4 Οι κατασκευαστές και οι διανομείς δεν πρέπει να προσφέρουν σε έγκυες γυναίκες ή μητέρες βρεφών και μικρών παιδιών οποιαδήποτε δώρα, αντικείμενα ή συσκευές που μπορούν να προωθήσουν τη χρήση των υποκατάστατων μητρικού γάλακτος ή τη σίτιση με μπουκάλι (μπιμπερό).
5.5 Το προσωπικό του μάρκετινγκ δεν θα πρέπει στα πλαίσια των επαγγελματικών του δραστηριοτήτων να επιδιώκει την άμεση ή έμμεση επαφή, οποιουδήποτε είδους, με έγκυες γυναίκες ή με μητέρες βρεφών και μικρών παιδιών.

Άρθρο 6. Συστήματα υγειονομικής περίθαλψης
6.1 Οι υγειονομικές αρχές των Κρατών Μελών πρέπει να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για να ενθαρρύνουν και να προστατεύουν τον θηλασμό και να προάγουν τις αρχές αυτού του Κώδικα, και πρέπει να δίνουν τις σωστές πληροφορίες και συμβουλές στους επαγγελματίες υγείας, όσον αφορά στις ευθύνες τους, συμπεριλαμβανομένων και των πληροφοριών που διευκρινίζονται στο Άρθρο 4.2.
6.2 Καμία εγκατάσταση συστήματος υγειονομικής περίθαλψης δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί με σκοπό την προώθηση βρεφικών γαλάτων (infant formula) ή άλλων προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα. Αυτός ο Κώδικας, εντούτοις, δεν αποκλείει την παροχή πληροφοριών προς τους επαγγελματίες υγείας όπως προβλέπεται στο Άρθρο 7.2.
6.3 Οι εγκαταστάσεις των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την επίδειξη προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα, για αφίσες ή διαφημίσεις σχετικές με τέτοια προϊόντα ή για τη διανομή υλικού που παρέχεται από κατασκευαστή ή διανομέα εκτός όσων διευκρινίζονται στο Άρθρο 4.3.
6.4 Δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης προσωπικό το οποίο θα παρέχεται ή θα αμείβεται από κατασκευαστές ή διανομείς.
6.5 Η σίτιση με βρεφικά γάλατα (infant formula), είτε τυποποιημένα είτε παρασκευαζόμενα στο σπίτι, πρέπει να επιδεικνύεται μόνο από επαγγελματίες υγείας ή άλλους εργαζόμενους της κοινότητας εάν είναι απαραίτητο• η επίδειξη πρέπει να γίνεται μόνο στις μητέρες ή τα μέλη της οικογένειας που πρέπει να τα χρησιμοποιούν • επίσης οι πληροφορίες που δίνονται πρέπει να περιλαμβάνουν μία σαφή επεξήγηση των κινδύνων που συνεπάγεται η λανθασμένη χρήση.
6.6 Επιτρέπονται δωρεές ή προσφορές σε χαμηλή τιμή προς ιδρύματα ή οργανώσεις προμηθειών βρεφικών γαλάτων (infant formula) ή άλλων προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα, είτε για τη χρήση εντός των ιδρυμάτων είτε για διανομή εκτός αυτών. Αυτές οι προμήθειες πρέπει να χρησιμοποιούνται ή να διανέμονται μόνο σε βρέφη που πρέπει να σιτιστούν με υποκατάστατα μητρικού γάλακτος. Εάν οι προμήθειες αυτές διανεμηθούν προς χρήση εκτός των ιδρυμάτων, αυτό πρέπει να γίνει μόνο από τα συγκεκριμένα ιδρύματα ή τις οργανώσεις. Τέτοιου είδους δωρεές ή προσφορές σε χαμηλή τιμή δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται από τους κατασκευαστές ή τους διανομείς ως κίνητρο για πωλήσεις.
6.7 Όπου οι προσφερόμενες προμήθειες βρεφικών γαλάτων (infant formula) ή άλλων προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα διανέμονται εκτός ενός ιδρύματος, το συγκεκριμένο ίδρυμα ή η οργάνωση πρέπει να λάβουν μέτρα για να διασφαλίσουν ότι οι προμήθειες μπορούν να συνεχιστούν για όσο χρονικό διάστημα τις έχουν ανάγκη τα ενδιαφερόμενα βρέφη. Οι δωρητές, καθώς επίσης και τα σχετικά ιδρύματα ή οι οργανώσεις, πρέπει να λάβουν υπόψη τους τη συγκεκριμένη ευθύνη.
6.8 Ο εξοπλισμός και τα υλικά, επιπλέον όσων αναφέρονται στο Άρθρο 4.3, τα οποία δωρίζονται σε ένα σύστημα υγειονομικής περίθαλψης μπορούν να φέρουν την επωνυμία ή το λογότυπο μιας επιχείρησης, αλλά δεν πρέπει να αναφέρονται σε οποιοδήποτε ιδιόκτητο προϊόν που άπτεται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα.

Άρθρο 7. Επαγγελματίες υγείας
7.1 Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να ενθαρρύνουν και να προστατεύουν τον μητρικό θηλασμό• ιδιαίτερα εκείνοι που ασχολούνται με τη διατροφή των μητέρων και των βρεφών πρέπει να εξοικειωθούν με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον παρόντα Κώδικα, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών που διευκρινίζονται στο Άρθρο 4.2.
7.2 Οι πληροφορίες που παρέχονται από τους κατασκευαστές και τους διανομείς προς τους επαγγελματίες υγείας σχετικά με τα προϊόντα που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα πρέπει να περιορίζονται σε επιστημονικά και πραγματικά στοιχεία. Αυτού του είδους οι πληροφορίες δεν πρέπει να υπαινίσσονται ούτε να δημιουργούν την πεποίθηση ότι η σίτιση με το μπουκάλι (μπιμπερό) είναι ισοδύναμη ή ανώτερη του μητρικού θηλασμού. Η ενημέρωση αυτή πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τις πληροφορίες που διευκρινίζονται στο Άρθρο 4.2.
7.3 Κανένα οικονομικό ή υλικό κίνητρο για την προώθηση των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα δεν επιτρέπεται να προσφέρεται από τους κατασκευαστές ή τους διανομείς στους επαγγελματίες υγείας ή τα μέλη των οικογενειών τους, ούτε πρέπει αυτά να γίνονται δεκτά από τους επαγγελματίες υγείας ή τα μέλη των οικογενειών τους.
7.4 Δείγματα των βρεφικών γαλάτων (infant formula) ή άλλων προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα ή του εξοπλισμού και των εργαλείων που χρησιμεύουν στην παρασκευή ή τη χρήση τους, δεν επιτρέπεται να παρέχονται προς τους επαγγελματίες υγείας εκτός εάν απαιτείται για λόγους επαγγελματικής αξιολόγησης ή επιστημονικής έρευνας. Οι επαγγελματίες υγείας δεν πρέπει να δίνουν δείγματα των βρεφικών γαλάτων (infant formula) σε έγκυες γυναίκες, μητέρες βρεφών και νηπίων ή στα μέλη των οικογενειών τους.
7.5 Οι κατασκευαστές και οι διανομείς των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα πρέπει να γνωστοποιούν στο ίδρυμα με το οποίο συνδέεται ένας επαγγελματίας υγείας, οποιαδήποτε προσφορά γίνεται προς αυτόν ή για λογαριασμό του σχετική με υποτροφίες, εκπαιδευτικά ταξίδια, ερευνητικές επιχορηγήσεις, συμμετοχή σε επαγγελματικά συνέδρια ή ανάλογες δραστηριότητες. Παρόμοιες γνωστοποιήσεις πρέπει να γίνονται και από τον αποδέκτη.

Άρθρο 8. Πρόσωπα που απασχολούνται από τους κατασκευαστές και τους διανομείς
8.1 Σε συστήματα με κίνητρα πωλήσεων για το προσωπικό μάρκετινγκ, δεν πρέπει να περιλαμβάνεται το σύνολο των πωλήσεων των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα στον υπολογισμό των επιμισθίων (bonus), ούτε πρέπει να καθορίζονται ποσοστώσεις ειδικά για τις πωλήσεις των συγκεκριμένων προϊόντων. Αυτό δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται η καταβολή επιμισθίων βάσει των συνολικών πωλήσεων που πραγματοποιεί μία εταιρεία σε άλλα προϊόντα που διατίθενται από αυτήν.
8.2 Το προσωπικό που ασχολείται με την προώθηση των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου του παρόντος Κώδικα δεν πρέπει, στα πλαίσια των εργασιακών τους υπευθυνοτήτων, να εκτελεί εκπαιδευτικές λειτουργίες σε σχέση με έγκυες γυναίκες ή μητέρες νηπίων και μικρών παιδιών. Αυτό δεν σημαίνει ότι τέτοιο προσωπικό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άλλες λειτουργίες από το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης μετά από αίτημα και με τη γραπτή έγκριση των αρμόδιων αρχών της σχετικής κυβέρνησης.

Άρθρο 9. Σήμανση
9.1 Οι ετικέτες πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες για την σωστή χρήση του προϊόντος, και έτσι ώστε να μην αποθαρρύνεται ο θηλασμός.
9.2 Οι κατασκευαστές και οι διανομείς βρεφικών γαλάτων (infant formula) πρέπει να
εξασφαλίζουν ότι κάθε εμπορευματοκιβώτιο έχει ένα σαφές, ευδιάκριτο και εύκολα αναγνώσιμο και κατανοητό μήνυμα τυπωμένο πάνω σε αυτό ή σε μία ετικέτα που δεν μπορεί εύκολα να αποκολληθεί από αυτό, σε κατάλληλη γλώσσα, και το οποίο περιλαμβάνει όλα τα ακόλουθα σημεία: α) τις λέξεις “Σημαντική Ειδοποίηση” ή αντίστοιχές τους, β) δήλωση σχετικά με την ανωτερότητα του θηλασμού γ) δήλωση ότι το προϊόν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο κατόπιν σύστασης από έναν επαγγελματία υγείας ως προς την αναγκαιότητα για τη χρήση του και την κατάλληλη μέθοδο χρήσης, δ) οδηγίες για τη σωστή παρασκευή, καθώς και προειδοποίηση για τους κινδύνους για την υγεία εξαιτίας λανθασμένης παρασκευής. Ούτε το εμπορευματοκιβώτιο ούτε η ετικέτα πρέπει να περιέχουν εικόνες βρεφών, ούτε άλλη εικόνα ή κείμενο που μπορεί να εξιδανικεύουν τη χρήση βρεφικών γαλάτων (infant formula). Μπορούν, εντούτοις, να φέρουν γραφική παράσταση για την εύκολη αναγνώριση του προϊόντος ως υποκατάστατο του μητρικού γάλακτος και εικόνες για την επεξήγηση των μεθόδων παρασκευής του. Οι όροι “ανθρώπινος”, “μητρικός” ή παρόμοιοι όροι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται. Ένθετα που δίνουν επιπλέον πληροφορίες για το προϊόν και τη σωστή χρήση του, υποκείμενa στους ανωτέρω όρους, μπορούν να περιέχονται στη χονδρική ή λιανική συσκευασία. Όταν οι ετικέτες δίνουν οδηγίες για την τροποποίηση ενός προϊόντος σε βρεφικό γάλα (infant formula), πρέπει να εφαρμόζονται τα ανωτέρω.
9.3 Τα προϊόντα διατροφής στο πλαίσιο αυτού του Κώδικα, τα οποία πωλούνται για τη σίτιση βρεφών και δεν καλύπτουν όλες τις προδιαγραφές ενός βρεφικού γάλακτος (infant formula) αλλά μπορούν με την κατάλληλη επεξεργασία να γίνουν βρεφικό γάλα (infant formula), πρέπει να φέρουν στην ετικέτα προειδοποίηση ότι το ανεπεξέργαστο προϊόν δεν πρέπει να είναι η μόνη πηγή διατροφής ενός βρέφους. Δεδομένου ότι το ζαχαρούχο συμπυκνωμένο γάλα δεν είναι κατάλληλο για τη σίτιση βρεφών, ούτε για χρήση ως κύριο συστατικό σε βρεφικά γάλατα (infant formula), η ετικέτα του δεν πρέπει να περιέχει οδηγίες για το πώς θα τροποποιηθεί για αυτόν τον σκοπό.
9.4 Η ετικέτα των τροφίμων στο πλαίσιο του παρόντος Κώδικα πρέπει επίσης να δηλώνει
όλα τα ακόλουθα σημεία: α) τα χρησιμοποιούμενα συστατικά β) τη σύνθεση /ανάλυση του προϊόντος, γ) τις απαιτούμενες συνθήκες αποθήκευσης και δ) τον αριθμό παρτίδας και την ημερομηνία πριν από την οποία το προϊόν πρέπει να καταναλωθεί, λαμβάνοντας υπόψη τις κλιματολογικές συνθήκες και τις συνθήκες αποθήκευσης κάθε χώρας.

Άρθρο 10. Ποιότητα
10.1 Η ποιότητα των προϊόντων είναι ένα απαραίτητο στοιχείο για την προστασία της υγείας των βρεφών και επομένως πρέπει να είναι υψηλών αναγνωρισμένων προτύπων.
10.2 Τα τρόφιμα που άπτονται του αντικειμένου αυτού του Κώδικα πρέπει, όταν πωλούνται ή διανέμονται με άλλο τρόπο, να ανταποκρίνονται στα πρότυπα που συστήνει η Επιτροπή για τον Κώδικα Διατροφής (Codex Alimentarius Commission) καθώς και ο Κώδικας Υγιεινής Πρακτικής για τα Τρόφιμα για τα Βρέφη και τα Παιδιά (Codex Code of Hygienic Practice for Foods for Infants and Children).

Άρθρο 11. Εφαρμογή και έλεγχος
11.1 Οι κυβερνήσεις πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για την εφαρμογή των αρχών και του σκοπού του παρόντος Κώδικα, σύμφωνα με το κοινωνικό και νομοθετικό τους πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης εθνικής νομοθεσίας, κανονισμών ή άλλων κατάλληλων μέτρων. Για το λόγο αυτόν, οι κυβερνήσεις πρέπει να επιδιώκουν, όπου απαιτείται, τη συνεργασία με τον ΠΟΥ, τη UNICEF και άλλους οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών. Οι εθνικές πολιτικές και τα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των νόμων και των κανονισμών, που υιοθετούνται για την εφαρμογή των αρχών και του σκοπού αυτού του Κώδικα πρέπει να δημοσιοποιούνται και να ισχύουν εξ ίσου για όλους εκείνους που εμπλέκονται στην παρασκευή και την εμπορία των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου αυτού του Κώδικα.
11.2 Ο έλεγχος της εφαρμογής αυτού του Κώδικα εναπόκειται στις κυβερνήσεις που ενεργούν χωριστά, αλλά και συλλογικά μέσω του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, όπως προβλέπεται στις παραγράφους 6 και 7 του παρόντος άρθρου. Οι κατασκευαστές και οι διανομείς των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου αυτού του Κώδικα, καθώς και οι αρμόδιες μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι επαγγελματικές ενώσεις και οι οργανώσεις καταναλωτών πρέπει να συνεργάζονται με τις κυβερνήσεις για τον σκοπό αυτό.
11.3 Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε άλλα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή αυτού του Κώδικα, οι κατασκευαστές και οι διανομείς των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου αυτού του Κώδικα πρέπει να θεωρούν τους εαυτούς τους υπεύθυνους για τον έλεγχο των πρακτικών εμπορίας που εφαρμόζουν σύμφωνα με τις αρχές και το σκοπό αυτού του Κώδικα, καθώς και για τη λήψη μέτρων που θα διασφαλίζουν ότι η συμπεριφορά τους σε κάθε επίπεδο ακολουθεί τις αρχές αυτές.
11.4 Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι επαγγελματικές ομάδες, τα ιδρύματα και τα ενδιαφερόμενα άτομα πρέπει να έχουν την ευθύνη να εφιστούν την προσοχή των κατασκευαστών ή των διανομέων σε δραστηριότητες που είναι ασυμβίβαστες με τις αρχές και το σκοπό αυτού του Κώδικα, έτσι ώστε να μπορούν να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Πρέπει επίσης να ενημερώνεται η αρμόδια κυβερνητική αρχή.
11.5 Οι κατασκευαστές και οι αρχικοί διανομείς των προϊόντων που άπτονται του αντικειμένου αυτού του Κώδικα οφείλουν να πληροφορούν όλα τα μέλη του προσωπικού μάρκετινγκ για τον Κώδικα και τις ευθύνες τους που πηγάζουν από αυτόν.
11.6 Σύμφωνα με το Άρθρο 62 του καταστατικού χάρτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Constitution of WHO), τα Κράτη Μέλη θα ενημερώνουν σε ετήσια βάση τον Γενικό Διευθυντή (Director-General) για τα μέτρα που λαμβάνονται σχετικά με την εφαρμογή των αρχών και το σκοπό του παρόντος Κώδικα.
11.7 Ο Γενικός Διευθυντής (Director-General) υποβάλλει έκθεση στα ζυγά έτη προς την Ολομέλεια του ΠΟΥ (World Health Assembly) όσον αφορά την κατάσταση εφαρμογής του Κώδικα επιπλέον παρέχει, κατόπιν αιτήσεως, τεχνική υποστήριξη προς τα Κράτη Μέλη που συντάσσουν εθνική νομοθεσία ή κανονιστικές διατάξεις, ή λαμβάνουν άλλα αρμόζοντα μέτρα για την εφαρμογή και την προώθηση των αρχών και του σκοπού του παρόντος Κώδικα.

Μετάφραση/ Επιμέλεια: Μ Α Μαλλιαρού, Παιδίατρος, www.mothereducation.gr

Κάποια στιγμή μπήκα σε περιστατικό από το αναπνευστικό σύστημα. Ένα κορίτσι 8 χρονών καθόταν ανασηκωμένο στο κρεβάτι με μάσκα οξυγόνου. Μετά από αναλυτική εκτίμηση έβγαλα το συμπέρασμα ότι ήταν ένα παιδί με χρόνιο άσθμα που βρισκόταν στο νοσοκομείο λόγω ασθματικής κρίσης. Είχε κάνει πυρετό, δύσπνοια και βήχα. Άρχισα να εξηγώ στους εξεταστές την διαγνωστική και θεραπευτική μου προσέγγιση για το παιδί. Στο κομμάτι της θεραπείας, αφού ανέφερα αυτά που νόμιζα ότι πρέπει να γίνουν, προβληματίστηκα γιατί μία από τις παιδιάτρους με ρωτούσε επίμονα: «Τι άλλο;» «Τι άλλο;». Στο τέλος σκέφτηκα να τις πω ότι θα ήταν καλό το παιδί να «καλυφθεί» με αντιβίωση. Είδα ένα μειδίαμα στην έκφραση της εξετάστριας, που σταμάτησε τις ερωτήσεις.

Λίγες εβδομάδες αργότερα έλαβα γραπτώς τα αποτελέσματα. Είχα κοπεί στο όριο και ο βασικός λόγος που κόπηκα ήταν το station του αναπνευστικού, όπου πήρα clear fail – καθαρή αποτυχία. Ο λόγος; Έδωσα αντιβίωση σε παιδί με άσθμα που εμφάνιζε κρίση λόγω ιογενούς λοίμωξης αναπνευστικού. Η εξετάστρια με είχε πιέσει επίτηδες για να διαπιστώσει πόσο «εύκολα» δίνω αντιβιώσεις. Ίσως να είδε την εθνικότητά μου και να γνώριζε εκ των προτέρων την κακή κουλτούρα των Ελλήνων παιδιάτρων στο χειρισμό των αντιβιοτικών.

 Βρέφη με ιογενή βρογχιολίτιδα φεύγουν από τα επείγοντα κρατικών νοσοκομείων με αντιβίωση για δέκα μέρες στο σπίτι. Η βρογχιολίτιδα είναι ίωση που εμφανίζεται τις μέρες αυτές, Δεκέμβρη μήνα, σε μορφή πραγματικής επιδημίας. Μεγάλο ποσοστό βρεφών την περνούν, λίγα ξεφεύγουν την επιδημία και την ακόμα χειρότερη επιδημία των αντιβιοτικών που άσκοπα και επικίνδυνα την συνοδεύουν.

Μωρά έξι μηνών με δυσκολία στην αναπνοή λόγω ιογενούς λοίμωξης λαμβάνουν ισχυρά, διπλά και ενδοφλέβια σχήματα αντιβιοτικών για εβδομάδα μέσα σε ιδιωτικά νοσοκομεία και άλλες δέκα μέρες αντιβίωση από το στόμα για το σπίτι.

Νήπια με απλή ιογενή φαρυγγίτιδα και μυξούλες παίρνουν αντιβιοτικά δεύτερης και τρίτης γενιάς από τον παιδίατρό τους.

Μητέρες δέχονται τηλεφωνική οδηγία να αγοράσουν αντιβίωση από τον παιδίατρό τους, γιατί η θερμοκρασία του μικρού τους έφτασε το βράδυ στο 39 C.

Παιδιά με άσθμα λαμβάνουν μία φορά κάθε μήνα αντιβιώσεις για τις κρίσεις άσθματος που παθαίνουν ως αποτέλεσμα ιώσεων.

Ίωση περνάει μέσα σε λίγες ημέρες σε όλα τα μέλη της οικογένειας, η μαμά παθαίνει πονόλαιμο, τηλεφωνεί τον παθολόγο της που την παρακινεί να πάρει κεφαλοσπορίνη δεύτερης γενιάς. Εύλογα πηγαίνει ανήσυχη την επόμενη μέρα στον παιδίατρο για να δει μήπως η ρινική καταρροή των παιδιών της πρέπει κι αυτή να «αντιμετωπιστεί» με αντιβίωση.

 Αυτά εφαρμόζονται από παιδιάτρους στη χώρα μας. Όταν όμως κάποιοι αναφέρονται στο πρόβλημα της πολυφαρμακίας, της υπερσυνταγογράφησης και της κατάχρησης αντιβιοτικών, σπεύδουν αμέσως να ρίξουν τις ευθύνες στους ίδιους τους γονείς – «Μην παίρνετε αντιβίωση μόνοι σας,» κλπ – , μεριμνώντας ώστε να μην «θίξουν» και πολύ τα κακώς κείμενα των επαγγελματιών. Η αλήθεια είναι ότι η κουλτούρα υγείας που αφορά τα αντιβιοτικά στην Ελλάδα ξεκινάει από τις λανθασμένες νοοτροπίες, την ανεπαρκή εκπαίδευση των ίδιων των γιατρών. Μην κατηγορούμε τους γονείς για τα δικά μας συστηματικά λάθη. Μην κατηγορούμε τους γονείς γιατί ποτέ δεν τους εξηγήσαμε τι σημαίνει ίωση, τι σημαίνει μικροβιακή λοίμωξη, τι σημαίνει μικροβιακή επιμόλυνση σε προηγηθείσα ίωση. Μην κατηγορούμε τους γονείς γιατί νομίζουν ότι τα φάρμακα είναι καραμέλες, εφόσον ποτέ δεν επισημάναμε τις βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες παρενέργειες των αντιβιοτικών από την αλόγιστη χρήση τους – ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων, διάρροια, πονόκοιλος, αλλεργίες άμεσες και χρόνιες, ανθεκτικά στελέχη μικροβίων στην κοινότητα και στο νοσοκομείο κλπ.

  Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

«Το μαιευτήριό μας είναι το καλύτερο της χώρας, το πιο σύγχρονο των Βαλκανίων, ίσως και όλης της Ευρώπης!»

 Σε αυτό το μαιευτήριο γέννησε πρόσφατα μια μητέρα. Με καισαρική τομή φυσικά, γιατί η κύηση ήταν 40 εβδομάδων και «το μωρό είχε αργήσει υπερβολικά». Εξάλλου αυτός είναι ο μακράν συνηθέστερος τρόπος γέννας στο καλύτερο μαιευτήριο της Ευρώπης.

Ωστόσο, η μαμά, δυστυχώς για τους καλύτερους γιατρούς της Ευρώπης – τους γιατρούς του συγκεκριμένου μαιευτηρίου –, είχε σχέδια για αποκλειστικό θηλασμό του παιδιού της και το δήλωνε ευθαρσώς και επιμόνως. Τελικά ενέδωσαν στην επιθυμία της.

 Οι καλύτεροι γιατροί της Ευρώπης ορίζουν τον αποκλειστικό θηλασμό ενός νεογέννητου ως τάισμα κάθε τέσσερις ώρες για το πολύ επτά λεπτά από το στήθος της μαμάς. Ο πραγματικός ορισμός του αποκλειστικού θηλασμού απέχει μακράν από την πλανεμένη αντίληψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Όχι. Σημαίνει ότι το βρέφος απομακρύνεται στο θάλαμο νεογέννητων μαζί με όλα τα άλλα, ότι κλαίει και οδύρεται μαζί με όλα τα άλλα, όμως δεν του δίνουν μπιμπερό με ξένο γάλα όπως κάνουν στα άλλα. Αντίθετα, το αφήνουν να κλαίει και να οδύρεται κάτω από το εκθαμβωτικό, συνεχές φως του δωματίου νεογέννητων, έως ότου περάσουν τέσσερις ώρες και όλα τα μωρά επισκεφτούν τη μάνα τους για δέκα λεπτά. Εκεί, το ηλικίας μιας ημέρας ανθρώπινο ον πιπιλάει το στήθος της μαμάς για μέγιστο διάστημα επτά λεπτών, γιατί, κατά τα λεγόμενα ενός Ευρωπαίου γιατρού, «το 90% του γάλακτος το πίνει στα πέντε λεπτά, έπειτα χρησιμοποιεί το στήθος για πιπίλα, κάτι που πρέπει να αποτρέπουμε». Με την πάροδο των επτά λεπτών, το μωρό επιστρέφει στο κουνάκι του παρέα με τους συνομίληκούς του. Εάν κλαίει, δεν του δίνουν φυσικά τσάι ή ξένο γάλα γιατί «θηλάζει αποκλειστικά».

 Το παιδί γεννήθηκε 3850 γραμμάρια. Πέρασαν τέσσερις ημέρες με πήγαινε – έλα, 6 φορές την ημέρα, δέκα λεπτά τη φορά στη μαμά. Το στήθος της μητέρας πρήστηκε. Ζητούσε απεγνωσμένα το μωρό της για να της το ελαφρύνει. Της απαντούσαν ότι κοιμόταν και δεν έπρεπε να το ξυπνήσουν.

Το τεσσάρων ημερών παιδί που γεννήθηκε στο ευρωπαικών προδιαγραφών μαιευτήριο ζυγίστηκε ξανά: ήταν τώρα 3430 γραμμάρια, είχε δηλαδή χάσει πάνω από 10% του βάρους γέννησης. Επιστρατεύτηκε ο αρχι-παιδίατρος για να νουθετήσει τη μητέρα.

 «Με αυτήν την παράλογή σας βούληση να τρώει το μωρό σας μόνο από εσάς, κοιτάξτε που το φτάσατε! Κινδυνεύει να αρρωστήσει βαριά..»

«Το παιδί χρειάζεται επειγόντως γάλα σε φόρμουλα»

Η μητέρα παρέμενε ανένδοτη.

«Να μας επιτρέψετε τουλάχιστον να του δώσουμε τσάι..»

Αυτό ήταν, η μητέρα δεν μπορούσε να ακούσει τίποτε άλλο πλέον. Υπέγραψε, πήρε το παιδί της μακριά από το καλύτερο μαιευτήριο της Ευρώπης και έφυγε στο σπίτι της.

 Έπειτα από δύο ημέρες, το μωρό της ήταν ένα ήσυχο νεογέννητο που δεν έκλαιγε καθόλου, γιατί απολάμβανε το στήθος της μητέρας του κατά δική του απαίτηση, όποτε ήθελε εκείνο και για όση ώρα χρειαζόταν για να χορτάσει. Μάνα και γιος έμειναν αυτοκόλλητοι, σε συνεχή αγκαλιά από την πρώτη στιγμή που έφτασαν σπίτι. Το βρέφος ζυγίστηκε στο σπίτι: είχε πάρει ήδη 350 γραμμάρια!

 Το καλύτερο μαιευτήριο της Ευρώπης, με τα πιο σύγχρονα στάνταρ περιγεννητικής φροντίδας, έστειλε ένα νεογέννητο στο σπίτι, έχοντας χάσει πάνω από 10% του βάρους γέννησης, με ένα χαρτί συνταγής για συγκεκριμένο ξένο γάλα και με την εξής οδηγία:

«Τακτική παιδιατρική παρακολούθηση» (..)

Στέλιος Παπαβέντσης Παιδίατρος MRCPCH DCH IBCLC 2010

Υπάρχουν στις μέρες μας πολλά διαθέσιμα “πακέτα” ιδιωτικής ασφάλισης, από τράπεζες, ιδιωτικές εταιρίες στο χώρο της υγείας, ιδιωτικά νοσοκομεία. Υποστηρίζουν ότι προσφέρουν δωρεάν επισκέψεις παιδιάτρων και απεριόριστες εξετάσεις. Οι γονείς πείθονται νομίζοντας ότι θα έχουν το κεφάλι τους ήσυχο. Είναι έτσι;

Ας το δούμε με ένα παράδειγμα πραγματικού περιστατικού. Πρόσφατα επισκέφτηκε το ιατρείο μου ένας μπαμπάς με ένα παιδάκι 5 χρονών. Το πρόβλημα ήταν κάποιοι πόνοι στην κοιλιά και ανησυχία για μη καλή διατροφή του παιδιού. Εκτίμησα το περιστατικό, έκανα τις σωματομετρικές μετρήσεις του μικρού και άνοιξα το βιβλιάριο υγείας του για να τις τοποθετήσω στις καμπύλες ανάπτυξης. Όταν εκτιμούμε το βάρος ενός παιδιού, δεν μας ενδιαφέρει τόσο η μία μέτρηση αλλά πως πάει το παιδί στην πορεία του χρόνου. Θέλουμε να έχουμε μια συνέχεια για να δούμε εάν έχει στασιμότητα στην αύξησή του, εάν στην πορεία των μηνών και χρόνων “πέφτει” στις καμπύλες ανάπτυξης.

Το βιβλιάριο του παιδιού είχε την τελευταία καταχώρηση βάρους σε ηλικία 6 μηνών.

“Δεν επισκέπτεστε παιδίατρο τα τελευταία χρόνια”; Ρώτησα τον πατέρα.

“Ναι, βέβαια,είχαμε έως τώρα για το μικρό ιδιωτική κάλυψη και βλέπαμε διαφορετικούς παιδιάτρους κάθε φορά. Τώρα που μεγάλωσε αποφασίσαμε ότι δε χρειάζεται και είπαμε να βρούμε παιδίατρο”.

Κανείς δεν είχε καταχωρήσει τίποτε στο βιβλιάριο υγείας του παιδιού. Σε αυτό το παιδί οι γονείς του απαρνήθηκαν την πιο σημαντική προσφορά του παιδιάτρου, την προσφορά της συνέχειας, να γνωρίζει κάποιος ειδικός που εσύ και το παιδί σου εμπιστεύεστε την πορεία της σωματικής κια ψυχικής του υγείας από τη γέννηση μέχρι την ενηλικίωση, να γνωρίζει ένας ειδικός όλες τις λεπτομέρειες στις ισορροπίες της οικογένειάς σου, που μόνο κάποιος που είναι κοντά σου επί χρόνια μπορεί να γνωρίζει. Αντ’ αυτού, οι γονείς αυτοί ένιωσαν και “καλυμμένοι”, ευχαριστημένοι για την έξυπνη κίνηση να “καλύψουν” τις ανάγκες υγείας του παιδιού τους κατά τα πρώτα του χρόνια με ιδιωτική ασφάλιση. Το αποτέλεσμα βέβαια κατακερματισμένη, αποσπασματική φροντίδα, αχρείαστες, περιττές και δυνητικά επικίνδυνες εξετάσεις, περισσότερες ιδιωτικές νοσηλείες, περισσότερα έξοδα για τους γονείς τελικά. Και, όταν εμφανιστεί πραγματικό πρόβλημα υγείας στο παιδί σου, να μην έχεις να βασιστείς σε έναν δικό σου άνθρωπο που διαθέτει πλήρες αρχείο με το ιστορικό υγείας του παιδιού σου..

Στις μέρες μας υπάρχουν πολλές παγίδες που περιμένουν τους γονείς με ανοιχτές αγκάλες. Πρέπει να σκεφτόμαστε πολύ σοβαρά τις επιλογές μας.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

Στις 20 Ιανουαρίου 2011 το Υπουργείο Υγείας στις ΗΠΑ εξέδωσε Ανακοίνωση του Γενικού Αρχίατρου της χώρας, με την οποία καλεί σε Δράση για Υποστήριξη του Μητρικού Θηλασμού. Ο Γενικός Αρχίατρος των ΗΠΑ σκιαγραφεί τα βήματα που πρέπει να ακολουθηθούν ώστε να απομακρυνθούν τα εμπόδια με τα οποία έρχονται αντιμέτωπες γυναίκες που επιθυμούν να θηλάσουν τα μωρά τους. Η περίληψη του κειμένου είναι η εξής: 

Πόσες Αμερικανίδες μητέρες θηλάζουν τα μωρά τους; 

• Τρείς στις τέσσερις μητέρες (75%) στις ΗΠΑ ξεκινούν το θηλασμό σύμφωνα με το Κέντρο Πρόληψης Νοσημάτων και την Αναφορά Θηλασμού του 2010.
• Στο τέλος των έξι μηνών, η συχνότητα αποκλειστικού θηλασμού πέφτει από το 43% μόνο στο 13%.
• Οι στόχοι του Προγράμματος Healthy People 2020 για το θηλασμό είναι 82% των βρεφών να έχουν θηλάσει έστω και λίγο, 61% να έχουν θηλάσει για 6 μήνες και 34% για 1 χρόνο.

  Ποια είναι τα οφέλη του μητρικού θηλασμού στην υγεία; 

• Ο μητρικός θηλασμός προστατεύει τα μωρά από λοιμώξεις και νοσήματα που περιλαμβάνουν διάρροιες, λοιμώξεις ώτων και πνευμονίες.
• Τα βρέφη που θηλάζουν είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν άσθμα.
• Βρέφη που θήλασαν για τουλάχιστον έξι μήνες είναι λιγότερο πιθανό να γίνουν παχύσαρκα.
• Ο θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο για σύδρομο αιφνίδιου θανάτου βρεφών (SIDS).
• Οι μητέρες που θηλάζουν έχουν μειωμένο κίνδυνο για καρκίνο μαστού και ωοθηκών.

 Ποια είναι τα οικονομικά οφέλη του μητρικού θηλασμού; 

• Οι οικογένειες που ακολουθούν τις ιδανικές πρακτικές στο θηλασμό γλιτώνουν από $1200 – 1500 δολλάρια επιπλέον έξοδα για βρεφικό επεξεργασμένο γάλα κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής του παιδιού.
• Έρευνα που δημοσιεύθηκε πέρυσι στο περιοδικό Pediatrics εκτίμησε ότι εάν 90% των Αμερικανικών οικογενειών ακολουθούσαν τις συστάσεις για αποκλειστικό θηλασμό έξι μηνών, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποταμίευαν τον χρόνο 13 δις δολλάρια από μειωμένα ιατρικά και άλλα έξοδα.
• Για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζόμενους, καλύτερη βρεφική υγεία μεταφράζεται σε λιγότερο κόστος ιατρικής ασφάλισης, λιγότερες ημέρες απουσίας του εργαζόμενου από τη δουλειά του εξαιτίας ασθένειας των παιδιών, και υψηλότερη παραγωγικότητα.
• Το κόστος ιατρικής περίθαλψης για νεογέννητα είναι τρεις φορές μικρότερο για βρέφη των οποίων οι μητέρες συμμετέχουν σε πρόγραμμα μητρότητας και γαλουχίας της εταιρίας όπου δουλεύουν.

 Ποια εμπόδια συναντούν οι μητέρες στην προσπάθειά τους να θηλάσουν;

• Έλλειψη εμεπιρίας ή κατανόησης από μέλη της οικογένειας για το πώς θα υποστηρίξουν καλύτερα τις μητέρες και τα μωρά τους.
• Μη επαρκείς ευκαιρίες για να επικοινωνήσουν με άλλες θηλάζουσες μητέρες.
• Έλλειψη έγκυρων και σύγχρονων οδηγιών και πληροφοριών από επαγγελματίες υγείας.
• Νοσοκομειακές πρακτικές που κάνουν δύσκολο το ξεκίνημα του πετυχημένου θηλασμού.
• Έλλειψη ενεργειών προσαρμογής στο χώρο εργασίας για τις ανάγκες της εργαζόμενης μητέρας να θηλάσει ή να βγάλει το γάλα της.

 Τι μπορεί να κάνει η κοινότητα των επαγγελματιών υγείας; 

• Περισσότερα νοσοκομεία μπορούν να ακολουθήσουν τις συστάσεις της UNICEF/ WHO για Φιλικά προς τα Βρέφη Νοσοκομεία.
• Να υπάρξει εκπαίδευση στη γαλουχία προς επαγγελματίες υγείας που φροντίζουν γυναίκες και τα παιδιά τους.
• Να υπάρξει καλύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες των Διεθνώς Πιστοποιημένων Συμβούλων Γαλουχίας IBCLC.

 Τι μπορούν να κάνουν οι εργοδότες; 

•  Να ξεκινήσουν και να διατηρήσουν ένα υψηλής ποιότητας πρόγραμμα υποστήριξης της γαλουχίας για τις εργαζόμενές τους.
• Να παρέχουν καθαρούς χώρους για τις εργαζόμενες μητέρες να θηλάσουν ή να βγάζουν το γάλα τους.
• Να δουλέψουν ώστε να καθιερώσουν άδεια μητρότητας με αμοιβή για τις εργαζόμενες μητέρες.

 Τι μπορούν να κάνουν οι πολιτικοί και οι ηγέτες στην κοινότητα; 

•  Να ενισχύσουν προγράμματα που παρέχουν υποστήριξη από μητέρα σε μητέρα και συμβουλευτική.
• Να χρησιμοποιήσουν συλλόγους και οργανισμούς στην κοινότητα για να προωθήσουν και να υποστηρίξουν το μητρικό θηλασμό.

 Τι μπορούν να κάνουν οι οικογένειες και οι φίλοι των μητέρων; 

•  Να δίνουν στις μητέρες την υποστήριξη και την ενθάρρυνση που χρειάζονται για να θηλάσουν.
• Να κάνουν χρήση προγραμμάτων που εκπαιδεύουν τους πατεράδες και τις γιαγιάδες σχετικά με το θηλασμό.

 Τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι που διαμορφώνουν πολιτική; 

•  Να υποστηρίξουν μικρούς μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς που προωθούν το μητρικό θηλασμό.
• Να υποστηρίξουν την συμμόρφωση με τον Διεθνή Κώδικα Εμπορίας Υποκαταστάτων Μητρικού Γάλακτος.
• Να αυξήσουν τα χρήματα που δίνονται για την προώθηση και την υψηλής ποιότητας έρευνα σχετικά με το μητρικό θηλασμό.
• Να υποστηρίξουν την καλύτερη καταγραφή των ποσοστών θηλασμού, όπως και των παραγόντων που τον εμποδίζουν.

Περισσότερες πληροφορίες μαζί με την αναλυτική αναφορά 104 σελίδων του Γενικού Αρχίατρου των ΗΠΑ στο http://www.surgeongeneral.gov/

    Μετάφραση: Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Το τριών μηνών μωρό σας εμφάνισε βρογχιολίτιδα και χρειάζεται εισαγωγή στο νοσοκομείο για χορήγηση οξυγόνου και παρακολούθηση. Έχει απολαύσει έως τώρα αποκλειστικό μητρικό θηλασμό. Πως θα μεριμνήσουν στην Παιδιατρική κλινική του νοσοκομείου σας ώστε το παιδί σας να μην αποθηλάσει πρόωρα κατά τη νοσηλεία του;

 Σε γενικές γραμμές, όταν ένα μωρό αρρωσταίνει χρειάζεται περισσότερο θηλασμό εάν μπορεί, όχι λιγότερο. Προσπαθεί από τη φύση του να θηλάσει σε πιο συχνά και μικρότερα γεύματα. Με τον τρόπο αυτό λαμβάνει όλα τα αναγκαία θρεπτικά συστατικά, ειδικά αντισώματα για να καταπολεμήσει κάποιο κρύωμα και πολλή, πολλή αγκαλιά, αγάπη, παρηγοριά. Ο θηλασμός σε περιόδους κρίσης ηρεμεί, ξεκουράζει μητέρα και βρέφος μέσα από τις ορμόνες της γαλουχίας, τις ορμόνες της αγάπης όπως είναι η ωκυτοκίνη. Όταν ένα βρέφος χρειάζεται νοσηλεία σε νοσοκομείο, η συνέχιση του θηλασμού κατά την παραμονή του εκεί γίνεται ακόμα πιο επιτακτική για πολλούς λόγους. Το στήθος της μαμάς εξασφαλίζει μία όσο το δυνατόν ομαλή μετάβαση στο περιβάλλον του νοσοκομείου και ομαλή επιστροφή ακολούθως στο σπίτι. Η σχέση θηλασμού βοηθάει μητέρα και βρέφος να ομαλοποιήσουν όσο γίνεται τη δύσκολη, τραυματική εμπειρία και να επιστρέψουν πιο ανώδυνα στη ρουτίνα τους. Το μητρικό γάλα και η επαφή θα προσφέρουν έκθεση στα φυσιολογικά, «υγιή» μικρόβια της μητέρας, προστατεύοντας έτσι το παιδί από τα επικίνδυνα μικρόβια του νοσοκομειακού περιβάλλοντος.

 Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, σε κάθε περίπτωση στην οποία ένα μωρό που θηλάζει εισάγεται στο νοσοκομείο, πρέπει να γίνεται κάθε προσπάθεια από τους επαγγελματίες υγείας ώστε να διατηρηθεί η γαλουχία. Οι Παιδιατρικές κλινικές πρέπει να καθοδηγούν ενεργά τη θηλάζουσα μητέρα έχοντας γραπτή πολιτική για την υποστήριξη της γαλουχίας και εφαρμόζοντάς την. Επιπρόσθετα, βοήθεια στο θηλασμό είναι βασικό να παρέχεται σε κάθε χώρο του νοσοκομείου όπου κινούνται μικρά παιδιά – ακτινολογικό, μικροβιολογικό, χειρουργικό, να παρέχεται ο χώρος, ο χρόνος και η ενεργός ενθάρρυνση στη λεχώνα όταν χρειάζεται να θηλάσει. Έχει αποδειχθεί ότι σταμάτημα του θηλασμού δύο με τρεις ώρες πριν από αναισθησία είναι αρκετό και ασφαλές. Μετά από μια χειρουργική επέμβαση, ο θηλασμός μπορεί και πρέπει να ξεκινήσει αμέσως μόλις γίνει επιτρεπτή η σίτιση του παιδιού από το στόμα. Το προσωπικό σε κάθε τομέα που έχει να κάνει με μικρά παιδιά πρέπει να ενημερώνεται τακτικά για τις σύγχρονες, σωστές πρακτικές στη γαλουχία.

 Τα είκοσι αναγκαία χαρακτηριστικά μιας φιλικής προς τα βρέφη Παιδιατρικής Κλινικής είναι:

 1.      Να διαθέτει αναλυτική γραπτή πολιτική για το μητρικό θηλασμό, όπου να περιγράφονται με λεπτομέρεια οι υποχρεώσεις του προσωπικού, οι γνώσεις που πρέπει να κατέχουν και η αναγκαία φροντίδα προς το βρέφος που νοσηλεύεται και θηλάζει.

2.      Να δημοσιοποιεί ετήσιες στατιστικές με τα ποσοστά θηλασμού των νοσηλευόμενων μικρών παιδιών στο χώρο της, πριν και μετά την νοσηλεία τους, ώστε κάθε ενδιαφερόμενος να γνωρίζει την πρόοδο του συγκεκριμένου νοσοκομείου και τα επιτεύγματά του σε συγκεκριμένα θέματα. Να αξιολογείται δημόσια από την πολιτεία για την «φιλικότητά» του προς τα βρέφη με βάση τις στατιστικές αυτές.

3.      Να προβλέπει την τακτική εκπαίδευση του προσωπικού – παιδιάτρων, μαιών, νοσηλευτριών, άλλων γιατρών, άλλων επαγγελματιών υγείας – στην προάσπιση του μητρικού θηλασμού, εκπαίδευση σύμφωνη με τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα και στάνταρ. Κάθε μέλος του προσωπικού που έρχεται σε επαφή με τη λεχώνα, ακόμα και η καθαρίστρια, πρέπει να έχει παρακολουθήσει τουλάχιστον ένα εισαγωγικό σεμινάριο για τα οφέλη και τη σημασία του μητρικού θηλασμού.

 4.      Να διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό  – μαία με ανάλογη εμπειρία και εκπαίδευση, πιστοποιημένο ειδικό γαλουχίας IBCLC – που υποστηρίζει ανά πάσα στιγμή το βρέφος που θηλάζει. Τα πρόσωπα αυτά να εκπαιδεύουν το υπόλοιπο προσωπικό της κλινικής, ώστε όταν λείπουν, να μην χειροτερεύει η υποστήριξη της λεχώνας και του άρρωστου παιδιού που θηλάζει. Να διασφαλίζει με αυτόν τον τρόπο την ίδια ποιότητα φροντίδας, 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα. Σε διεθνές επίπεδο υπάρχει πλέον πρόγραμμα πιστοποίησης νοσοκομείων ως προς τη φροντίδα της γαλουχίας (ΙBCLC Lactation Care Award Program), πιστοποίηση που διασφαλίζει για τους γονείς ότι το συγκεκριμένο νοσοκομείο έχει υψηλά στάνταρ, όχι μόνο δεν προβάλλει εμπόδια στην συνέχιση του θηλασμού του νοσηλευόμενου παιδιού τους αλλά και τον βοηθάει.

5.      Να εκπαιδεύει το προσωπικό της στις θεμελιώδεις, σύγχρονες αρχές επικοινωνίας με τους γονείς: κάθε επαγγελματίας υγείας που έρχεται σε επαφή με τους γονείς χτυπάει την πόρτα του δωματίου πριν εισέλθει σε αυτό. Σέβεται όσο γίνεται τον ατομικό τους χώρο και χρόνο, την ανάγκη τους για απομόνωση. Συστήνεται πάντα με το όνομα και την ιδιότητά του. Εξηγεί τι πρόκειται να κάνει και με ποιο σκοπό. Ζητάει από τους γονείς άδεια για να το κάνει. Συζητάει μαζί τους, ενθαρρύνει ενεργά και απαντά σε ερωτήσεις. Πληροφορεί για τα υπέρ και τα κατά κάθε διαγνωστικής ή θεραπευτικής παρέμβασης που προτείνει. Παίρνει αποφάσεις μαζί με τους γονείς με τη διαδικασία της ενήμερης συγκατάθεσης. Και καταχωρεί γραπτώς και με λεπτομέρεια ό,τι είπε και έκανε στον φάκελο του ασθενούς.

6.     Εκπαιδεύει τους γιατρούς της να λαμβάνουν πλήρες ιστορικό θηλασμού και διατροφής, ώστε να γίνονται σαφείς οι ανάγκες και οι ιδιαίτερες προτιμήσεις της δυάδας μητέρας-βρέφους κατά την παραμονή τους στο νοσοκομείο. Να υπάρχει καταχώρηση σε κάθε είσοδο ενός μικρού παιδιού στο νοσοκομείο για το τι τρώει και πως.

7.      Να θεωρεί κάθε νοσηλεία βρέφους και μικρού παιδιού ως ευκαιρία για ενημέρωση πάνω στο θηλασμό. Να τονίζει σε κάθε οικογένεια, με προφορική και γραπτή πληροφόρηση, τα οφέλη του μητρικού θηλασμού και να παροτρύνει ενεργά τις μητέρες να διατηρήσουν τη γαλουχία.

8.      Αφήνει μητέρα και πατέρα να βρίσκονται, εάν θέλουν και μπορούν, μάζι με το νοσηλευόμενο παιδί τους 24 ώρες το 24ωρο. Δεν επιτρέπει απομάκρυνση του μωρού από τους γονείς του για οποιαδήποτε εξέταση ή θεραπεία για πάνω από μία ώρα.

9.      Να ενθαρρύνει, εφόσον οι γονείς το επιθυμούν, την παρουσία τους και το θηλασμό κατά τη διάρκεια αιμοληψίας ή άλλων ιατρικών ή νοσηλευτικών παρεμβάσεων. Να επιτρέπει εάν είναι εφικτό στη μητέρα να θηλάσει το παιδί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.

10.  Να προάγει τον ανεμπόδιστο, ελεύθερο θηλασμό χωρίς περιορισμούς σε χώρο ή χρόνο, να μην επιβάλλει αυθαίρετα ωράρια ταίσματος και να μην τον διακόπτει αναίτια.

11.  Να φροντίζει ώστε κατά την παραμονή στο νοσοκομείο να διαταράσσεται όσο γίνεται λιγότερο η ρουτίνα μητέρας και βρέφους, οι παρεμβολές από το προσωπικό να είναι οι ελάχιστες δυνατές στις απόλυτα αναγκαίες.

12.  Να υποστηρίζει το θηλασμό με πρακτική βοήθεια σε οποιαδήποτε περίσταση, πχ με το μωρό να έχει στο χέρι του φλεβοκαθετήρα και ορό, σωληνάκι οξυγόνου στη μύτη, με το μωρό ακινητοποιημένο ή με επιδέσμους. Να βοηθάει τη μητέρα να προσαρμόζει το θηλασμό με κατάλληλες στάσεις και τοποθετήσεις, ώστε να τον πετυχαίνει καλύτερα.

13.  Να υποστηρίζει σε πρακτικά ζητήματα τη θηλάζουσα μητέρα προσφέροντάς της κλίνη δίπλα στο παιδί, στοιχειώδεις ανέσεις και φαγητό για τη λεχώνα στο δωμάτιο νοσηλείας του μωρού.

14.  Να δίνει στο νοσηλευόμενο βρέφος «συμπλήρωμα» ξένου γάλακτος ή άλλων υγρών από το στόμα του μόνο επί πραγματικής, αιτιολογημένης ιατρικής ένδειξης, την οποία να αναγράφει πάντα στο φάκελο του παιδιού. Να προασπίζει τον αποκλειστικό θηλασμό κατά τους πρώτους έξι μήνες.

15.  Να μην ενθαρρύνει κατά τη νοσηλεία την πρόσληψη κρεμών και στερεών τροφών από βρέφη μικρότερα των έξι μηνών. Για βρέφη μεγαλύτερα των έξι μηνών, να προσφέρει τις ενδεικνυόμενες για κάθε ηλικία στερεές τροφές, παροτρύνοντας την συνέχιση παράλληλα του θηλασμού.

16.  Να δίνει έμφαση στην σωστή επιλογή φαρμάκων με γνώμονα τη γαλουχία και τη διατήρησή της. Σε περίπτωση που η μητέρα έχει ανάγκη νοσηλείας και χρήζει θεραπείας, να επιλέγονται φάρμακα συμβατά με τη γαλουχία.

17.  Να προβλέπει την ενεργό και άμεση υποστήριξη της γαλουχίας σε περίπτωση που το μωρό δε θηλάζει ικανοποιητικά ή που δε μπορεί να θηλάσει καθόλου. Να διαθέτει στην κλινική αυτόματο, νοσοκομειακό θήλαστρο το οποίο να  παρέχει στη λεχώνα σε αυτές τις περιπτώσεις, δίνοντας κατάλληλες οδηγίες συχνών αντλήσεων ώστε να απομακρυνθεί το γάλα της μαμάς από το στήθος και να διατηρηθεί η γαλουχία για όσο διάστημα το μωρό είναι αδύναμο και άρρωστο.

18.  Να παρέχει ευκολίες στη θηλάζουσα μητέρα που πρέπει να αντλήσει το γάλα της με θήλαστρο. Να έχει διαθέσιμο ψυγείο για να διατηρηθεί το γάλα της, ήσυχο δωμάτιο γονέων όπου θα χρησιμοποιήσει την αντλία και άλλες υπηρεσίες, με βοήθεια και καθοδήγηση από προσωπικό ειδικό στη γαλουχία.

19.  Να παρέχει συστηματικά πληροφορίες για ειδικούς επαγγελματίες και για ομάδες υποστήριξης του θηλασμού μετά το εξιτήριο. Να έχει διαθέσιμο τακτικό εξωτερικό ιατρείο υποστήριξης της γαλουχίας.

20.  Να δίνει συστηματικά πληροφορίες στους γονείς νοσηλευόμενων παιδιών για το πώς μπορούν να παραπονεθούν, να διαμαρτυρηθούν σχετικά με προβλήματα και αστοχίες κατά τη φροντίδα τους στο νοσοκομείο ή για πως να κάνουν μια καταγγελία. 

Άπιαστος ιδανικός κόσμος; Η εμπειρία δυστυχώς δείχνει ότι, προς το παρόν, ελάχιστα νοσοκομεία της χώρας φροντίζουν έστω για μερικά από τα παραπάνω. Ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς. Απαιτείται συστηματική ενθάρρυνση από την πολιτεία και διάθεση από τις διοικήσεις των νοσηλευτικών ιδρυμάτων, ώστε σε βάθος χρόνου να αλλάξουν νοοτροπίες. Απαιτείται όμως και ενεργοποίηση των οικογενειών του θηλασμού, ώστε οι παιδιατρικές κλινικές να νιώσουν ότι πρέπει να αλλάξουν προσέγγιση. Προς το παρόν, υπερβολικά πολλές γυναίκες εγκαταλείπουν αναίτια το θηλασμό με την πρώτη – αναγκαία αλλά και αχρείαστη πολλές φορές – εισαγωγή του παιδιού σε ιδιωτική ή δημόσια παιδιατρική κλινική. Προς το παρόν, εφαρμόζονται στα νοσοκομεία της χώρας ακριβώς τα αντίθετα από όσα αναφέρονται στις παραπάνω είκοσι αρχές.

Η κατάσταση είναι ακόμα πιο τραγική για μωρά που πάσχουν από κάποιο χρόνιο νόσημα. Συμβαίνει το εξής παράδοξο: βρέφη με σημαντικό πρόβλημα υγείας, τα οποία θα ωφελούνταν πολλαπλάσια από το θηλασμό, είναι ταυτόχρονα και εκείνα που θηλάζουν λιγότερο. Μωρά με προβλήματα αναπνευστικά, καρδιολογικά, προωρότητας, αλλεργίας, συγγενείς ανωμαλίες, σύνδρομο Down και άλλες χρόνιες καταστάσεις, τα οποία μπαίνουν και βγαίνουν συχνά στα νοσοκομεία, έχουν ανάγκη από επιπλέον βοήθεια για να θηλάσουν και να καρπωθούν τα πολύτιμα οφέλη του μητρικού θηλασμού, οφέλη που θα αντιστάθμιζαν ή θα μετρίαζαν τα προβλήματα υγείας τους. Κάτι τέτοιο δε γίνεται έως τώρα και τα ποσοστά θηλασμού σε αυτές τις κατηγορίες βρεφών παραμένουν απογοητευτικά.

Φιλικά προς τα βρέφη μαιευτήρια υπάρχουν σήμερα χιλιάδες σε όλο τον κόσμο, κανένα στη χώρα μας. Στην Αυστραλία, στον Καναδά, στην Αμερική, στην Σκανδιναβία και σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης η πιστοποίηση «Φιλικό προς τα βρέφη» επεκτείνεται πλέον σε όλους τους χώρους ενός Νοσοκομείου, συμπεριλαμβανομένων των Παιδιατρικών Κλινικών.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

γελούν, χαμογελούν για το βρέφος που έρχεται κάθε τόσο με τη λευκή του πομπή – για λίγο μόνο – έπειτα να φύγει πάλι, απροστάτευτο από μάνα, μέσα στη διάφανη λεκάνη του από πλέξιγκλας πάνω σε ρόδες, σπρωγμένο από νοσοκόμες, μαίες, αδερφές,, γιατρούς, αδερφές, συγγενείς. (μόνο η μάνα μου δε νοιάζεται για το μωρό – όλο έρχεται,”να δω το παιδί μου”). τη σέρνουν μέχρι το κρεβάτι μου, όχι από εδώ, από εδώ είναι ο ορός, όχι έτσι, να έτσι: ορίστε, να θηλάστε την.

μου γελούν με τα δώρα τους σηκωμένα, μου προσφέρουν για να πάρουν απ’ τη χαρά, μου φέρνουν για να πιπιλίσουν απ’ το νέο παιδί. θηλάστε την, και αν δεν ξέρετε εσείς, δεν πειράζει, ξέρει εκείνη.

“για να δω”, “να ζουλήξω”. σταγόνα καμία. “δεν έχεις ακόμα”

- δεν έχω μάτια, χέρια, στομάχι -

“μάλλον εσύ δεν θαχεις αρκετό”

- μου λείπει ένα πόδι, ένα νεφρό, μια γλώσσα.

…

είδα στον ύπνο μου στήθη

γεμάτα, μεγάλα, βαριά.

όχι σαν αυτά που βλέπει η γυναίκα

όχι αυτά που επιθυμεί ο άντρας.

από ψηλά σκεπάζανε τους ουρανούς

κι εγώ μπορούσα να σηκώνω τα χέρια

κι έπεφτε πάνω μου γλυκιά βροχή.

(Από το βιβλίο “Πρωτόγαλα” της Κατερίνας Χρυσανθοπούλου, εκδόσεις futura 2009)

   Kαινούργιες θεωρίες.

Tα μωρά δεν πρέπει να τ’ αφήνετε να κλαίνε.

Aμέσως να τα παίρνετε αγκαλιά. Aλλιώς

υπόκειται σε πρόωρη ανάπτυξη

το αίσθημα εγκατάλειψης ενηλικιώνεται

αφύσικα το παιδικό τους τραύμα

βγάζει δόντια μαλλιά νύχια γαμψά μαχαίρια.

Για τους μεγάλους, ούτως ειπείν τους γέροντες

–ό,τι δεν είναι άνοιξη είναι γερόντιο πια–

ισχύουν πάντα οι παμπάλαιες απόψεις.

Ποτέ αγκαλιά. Aφήστε τους να σκάσουνε στο κλάμα

μέχρι να τους κοπεί η ανάσα

δυναμώνουν έτσι τα αποσιωπητικά τους.

Aς κλαίνε οι μεγάλοι. Δεν έχει αγκαλιά.

Γεμίστε μοναχά το μπιμπερό τους

με άγλυκην υπόσχεση –δεν κάνει να παχαίνουν

οι στερήσεις– πως θά ‘ρθει μία και καλή

να τους επικοιμήσει λιπόσαρκα

η αγκαλιά της μάνας τους.

Bάλτε κοντά τους το μηχάνημα εκείνο

που καταγράφει τους θορύβους του μωρού

ώστε ν’ ακούτε από μακριά

αν είναι ρυθμικά μοναχική η αναπνοή τους.

Ποτέ μη γελαστείτε να τους πάρετε αγκαλιά.

Tυλίγονται άγρια

γύρω απ’ τον σπάνιο λαιμό αυτού του δώρου,

θα σας πνίξουν.

Tίποτα. Όταν σας ζητάνε αγκαλιά

μολών λαβέ μωρό μου, μολών λαβέ να απαντάτε.

 (από το H εφηβεία της λήθης, Στιγμή 1994)

Δυάδα μητέρας - βρέφους

        Ο ψυχικός κόσμος του μικρού παιδιού δεν είναι τόσο απλός, όσο παλιά νομίζαμε. Αντίθετα, ακόμα και το νεογέννητο έχει μια πολύπλοκη ψυχική δομή. 

       Στην αρχή βρίσκεται η τρομακτική εμπειρία της γέννας. Το τραύμα της γέννας ως ένα βαθμό μας διαμορφώνει ως προς τον τρόπο αντίδρασής μας σε «εχθρικό» περιβάλλον. Λειτουργεί ως αρχέτυπο, μη συνειδητό για τους περισσότερους, όμως βασικό για όλες τις μελλοντικές μας εμπειρίες άγχους. Το τραύμα της γέννας είναι τόσο πιο οδυνηρό, όσο πιο «αφύσικη», «βεβιασμένη» ήταν αυτή. Υπάρχει ιδιαίτερα σε εκείνα τα μωρά που δεν βγήκαν στον κόσμο στην ώρα τους, όταν «ήθελαν», αλλά καθυστερημένα ή εσπευσμένα και με εξωτερική παρεμβολή, δηλαδή συχνά με αναίτια ιατρικοποίηση του τοκετού. 

      Πως είναι ο ψυχικός κόσμος ενός μωρού που βγαίνει για πρώτη φορά έξω στον κόσμο; Σύμφωνα με τον D. W. Winnicott, διάσημο παιδίατρο και παιδοψυχίατρο του 20ου αιώνα, αυτό που λέμε μωρό δεν υπάρχει. Από την στιγμή της γέννας κι έπειτα, το μωρό δε μπορεί να διαχωριστεί από τη μητέρα του, από το άμεσο περιβάλλον του. Αρχικά το άτομο δεν είναι μία, ανεξάρτητη μονάδα. Υπάρχει μόνο η δυάδα μητέρας – βρέφους, μία, ενιαία μονάδα. Η προσωπικότητα του μωρού δεν ξεκινάει ως ολόκληρη, αυτονομημένη. Κατά τους πρώτους έξι μήνες της ζωής το μωρό δεν έχει επίγνωση της ατομικότητάς του, του εαυτού του, με όριο σαφές από το περιβάλλον του. Το χεράκι του, το στήθος της μαμάς, η αγκαλιά της μαμάς, αποτελούν κομμάτια ενός ενιαίου κόσμου, που μόνο μετά τους έξι μήνες αρχίζει να διαχωρίζεται σε «εσωτερικός» και «εξωτερικός». Μόνο στο μεταγενέστερο αυτό στάδιο, το μωρό μας δείχνει μέσα από το παιχνίδι του ότι μπορεί να κατανοήσει πως έχει πράγματα «μέσα» του και πράγματα, πρόσωπα που έρχονται από «έξω».      

        Κατά τους πρώτους έξι μήνες λοιπόν της ζωής, η πρώιμη συναισθηματική ανάπτυξη του μωρού, πριν αυτό συνειδητοποιήσει τον εαυτό του (άρα και τους άλλους) ως ολόκληρο άτομο (άρα και τους άλλους ως ολόκληρα άτομα), είναι ζωτικά σημαντική: προβλήματα εδώ ανοίγουν το δρόμο για την ψυχοπαθολογία των ψυχώσεων αργότερα. Η ψυχώσεις έχουν την αρχή τους σε διαταραχή στην συναισθηματική ανάπτυξη που προκύπτει πριν το παιδί έχει ξεκάθαρα αποκτήσει την αίσθηση ενός ολόκληρου ατόμου, ικανού για ολοκληρωμένες σχέσεις με άλλα ολόκληρα άτομα. 

      Πως λοιπόν προάγεται η ψυχική υγεία αυτής της εύθραυστης, ατελούς ύπαρξης; Η ψυχική υγεία ενός παιδιού προάγεται κατά την ενασχόληση της μητέρας του με την συνεχή φροντίδα του. Η μητέρα προσφέρει μια αρκετά καλή φροντίδα στο βρέφος – δε μιλάει κανείς για τελειότητα – σε αυτά τα πρώιμα, κρίσιμα στάδια. Απαντάει έγκαιρα, ευαίσθητα, κατάλληλα και με συνέπεια στις ανάγκες του, στο κλάμα του. Αγαπάει με φυσικό τρόπο, αγκαλιάζοντας, χαιδεύοντας, δίνοντας το στήθος της αδιαπραγμάτευτα. Αφήνει το μωρό να κυριαρχεί, προσαρμόζεται ενεργά και απόλυτα στο μωρό της. Προσφέρει πράγματα στον κατάλληλο για το μωρό τόπο και χρόνο. Δεν βάζει αυθαίρετους κανόνες ποσότητας και συχνότητας ταίσματος, αλλά ακούει το μωρό της, ώστε τελικά η δυάδα βρίσκει, αργά ή γρήγορα, ένα ρυθμό, ένα βασικό μοτίβο ταίσματος και γενικότερης φροντίδας που βολεύει. Η μητέρα είναι αρκετά χαλαρή, φυσική. Αφοσιώνεται απλά στο παιδί της, αρκεί να της επιτρέπεται αυτό από τους γιατρούς και το άμεσο περιβάλλον της, να της επιτρέπεται να δρα όπως νιώθει, με τον δικό της τρόπο, δηλαδή με τον τρόπο του μωρού. Γίνεται βιολογικά συντονισμένη στην σπουδαία δουλειά του ειδικού προσανατολισμού στις ανάγκες του παιδιού της. Για να συναντήσει αυτές τις ανάγκες, ευαισθητοποιείται τόσο ώστε να αισθάνεται τον εαυτό της στη θέση του μωρού. Βλέπει πότε το μωρό της είναι έτοιμο για το επόμενο στάδιο, δεν βιάζεται, δεν εκβιάζει. Προσφέρει προσεκτικά καινούργια ερεθίσματα, με φειδώ, και σύμφωνα με την κάθε φορά ικανότητα του μωρού της να τα αντιμετωπίσει. Γνωρίζει καλύτερα από κάθε άλλον τι πρέπει να κάνει – καλύτερα από γιατρούς, άλλους ειδικούς, συγγενείς και φίλους. Δε χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα έξυπνη ή διαβασμένη. Απλά στοργική, αφοσιωμένη. Με αυτόν τον τρόπο βοηθάει το παιδί της να σχηματίσει σταδιακά ένα όριο ανάμεσα στον εαυτό του και την εξωτερική πραγματικότητα, ακόμα-ακόμα να σχηματίσει την ίδια την ιδέα της εξωτερικής πραγματικότητας. Με αυτόν τον τρόπο επίσης προλαμβάνει μορφές άγχους που μπορεί να εκδηλωθούν σε αυτήν την ηλικία και που στην ενήλικη ζωή είναι πιθανό να εμφανιστούν μέχρι και ως ψυχώσεις, παράνοια, τρέλα.

      Η διαδικασία απλοποιείται τα μέγιστα όταν το μωρό φροντίζεται από ένα πρόσωπο, με μία τεχνική φροντίδας. Η «μονοτονία», η σταθερότητα στον τρόπο που η συγκεκριμένη μαμά αγκαλιάζει, παρηγορεί, ταίζει, είναι ο μόνος τρόπος για να ανοίξουν οι πόρτες του δυναμικού του συγκεκριμένου μωρού, για να του προσφερθεί πλούτος. Μια ανθρώπινη ύπαρξη πρέπει να φέρνει όλη την ώρα τον κόσμο προς το βρέφος σε μια μορφή κατανοητή για αυτό, απλουστευτική και περιορισμένη, κατάλληλη για τις ανάγκες και τις δυνατότητές του. Για αυτό τον λόγο ένα μωρό δε μπορεί να υπάρξει μόνο του ούτε για λίγα λεπτά ή ώρες, από ψυχολογική και σωματική άποψη έχει πραγματική ανάγκη αρχικά από έναν άνθρωπο να το φροντίζει. Από τη δική μας σκοπιά, στα πρώτα στάδια το μωρό είναι αχόρταγο, άπληστο, εγωκεντρικό, απαιτητικό, μια διαρκής ενόχληση. Έτσι πρέπει να είναι, αρχικά τουλάχιστον οι ανάγκες του είναι απόλυτες!

      Το μωρό δεν αναγνωρίζει την μαμά ως μαμά. Μικρά κομματάκια από επεισόδια θηλασμού, από πρόσωπα και εκφράσεις, από ήχους γνώριμους και από μυρωδιές, μόνο σιγά – σιγά συνενώνονται, όπως τα κομμάτια ενός παζλ, για να γίνουν κάποια στιγμή, μετά τους έξι μήνες της ζωής, το ζωντανό πλάσμα που λέγεται μητέρα. Ο πρώτος ισχυρός σύνδεσμος που το μωρό δημιουργεί με ένα εξωτερικό αντικείμενο είναι με το στήθος της μάνας του. Από ψυχολογική άποψη το βρέφος παίρνει το στήθος της μάνας του ως κομμάτι του εαυτού του, αλλά και η μητέρα δίνει το γάλα της στο μωρό της ως κομμάτι του εαυτού της. Ένα μωρό που δεν έχει ένα σταθερό πρόσωπο να το φροντίζει, δηλαδή να μαζεύει τα διάσπαρτα «κομμάτια» του, ξεκινάει τη ζωή με μια αναπηρία στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του. 

      Η αλλαγή έρχεται αργότερα, από το τέλος του πρώτου χρόνου κι έπειτα. Ο ρόλος της μαμάς, των γονιών, αλλάζει όσο περνάει ο καιρός. Χαρακτηριστική λειτουργία της μητέρας ενός μωρού που μεγαλώνει είναι να παρέχει σταδιακή αποτυχία στην άμεση απόκριση, σύμφωνα με την αναπτυσσόμενη ικανότητα του δικού της παιδιού να επιτρέπει, να ανέχεται αυτήν την ανεπάρκεια. Πιο απλά, ο γονιός ανταποκρίνεται άμεσα στο κλάμα του νεογέννητου, αλλά στο δίχρονο παιδί του έχει διαφορετικό ρόλο, να διδάσκει κανόνες και όρια, να μην παρηγορεί απλά άμεσα το κλάμα του. Να χαλαρώνει το δίχτυ προστασίας. Να αφήνει το παιδί να βιώσει, όλο και περισσότερο όσο περνάει ο καιρός, και να διαχειριστεί σιγά-σιγά από μόνο του τη ματαίωση, το θυμό, τα δυσάρεστα συναισθήματα. Να το απαγκιστρώσει από την πλάνη ότι το περιβάλλον του θα προσαρμόζεται για πάντα ενεργά σε αυτά που εκείνο θέλει, προετοιμάζοντάς το έτσι να ανοιχτεί στον έξω κόσμο, στο νηπιαγωγείο, εκεί όπου η μητέρα θα λείπει, εκεί που οι κανόνες τίθενται έξω από αυτό. Να αποφεύγει την υπερπροστασία και την υπερβολική παρεμβατικότητα.

      Το παιχνίδι είναι μια απλή και ευχάριστη δραματοποίηση της ζωής στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού. Και τότε όμως, το παιδί χρειάζεται ένα αγαπημένο του πρόσωπο να είναι κοντά στο παιχνίδι του. Η μαμά που χειρίζεται σωστά το νήπιό της αποσύρεται, μέσα πάντα στο οπτικό του πεδίο, σταματά να το βοηθάει δίνοντας, μόνο παρευρίσκεται, έτοιμη να λάβει.  Στο παθολογικό άκρο βρίσκεται το παιχνίδι που περιέχει άρνηση του εσωτερικού κόσμου, ένα παιχνίδι που γίνεται καταναγκαστικό, χωρίς αλληλεπίδραση, βίαιο, οδηγούμενο από άγχος και καθαρά αισθητηριακό.

      Η απόλυτη εξάρτηση δίνει σιγά – σιγά, στα πρώτα χρόνια της ζωής μας, τη θέση της στην απόλυτη ανεξαρτησία. Ο σύγχρονος όμως τρόπος ζωής, οι ανάγκες των ενηλίκων, οι κοινωνικές αντιλήψεις για την πρώτη παιδική ηλικία και η συστηματική περιθωριοποίηση της πρώτης παιδικής ηλικίας, οδηγούν τους γονείς σε πρακτικές και αντιλήψεις επιζήμιες για το βρέφος και το μικρό παιδί: να αποφεύγουμε να το αγκαλιάζουμε, να φροντίζουμε μόνο τις βασικές του ανάγκες – φαί, άλλαγμα, ύπνο – , να μην του μιλάμε ιδιαίτερα, να μην παίζουμε μαζί του ώστε να μην το «κακομάθουμε», να το αφήνουμε να κλάψει για να αρχίσει να «συνηθίζει» τον σκληρό έξω κόσμο, να το αφήνουμε στην φροντίδα άλλων ατόμων από τις πρώτες εβδομάδες και μήνες της ζωής του, να εφαρμόζουμε αυθαίρετα, επιβαλλόμενα από εμάς ωράρια φαγητού και ύπνου, να επιμένουμε σε άκαμπτη, επιβαλλόμενη από τις δικές μας ανάγκες φροντίδα και ρουτίνα. Επιζητούμε πρόωρα την ανεξαρτητοποίηση του μικρού μας. Δυσκολευόμαστε ως γονείς να αναλάβουμε τον «παθητικό» αρχικά ρόλο στην φροντίδα του μωρού, τον επιστημονικά αποδεδειγμένο ως απαραίτητο για την ψυχική του ισορροπία.

      Το άγχος στα βρέφη και μικρά παιδιά είναι συχνά αποτέλεσμα των παραπάνω πρακτικών και μπορεί να εκφραστεί με δύο ακραίους και εκ διαμέτρου αντίθετους τρόπους: την απληστία και την καταστολή. Και στους δύο η όρεξη – κυρίαρχα για φαγητό αρχικά, για αλληλεπίδραση και παιχνίδι αργότερα – μετατρέπεται σε κομμάτι της άμυνας του παιδιού ενάντια στο άγχος και την κατάθλιψη. Από τη μια έχουμε το μικρό παιδί που φαίνεται «άπληστο», που συνέχεια ζητά φαγητό, που δεν φτάνει εύκολα σε κορεσμό, που συνεχώς αναζητεί τους γονείς του ή καινούργια ερεθίσματα – αισθάνεται ανασφάλεια και ψάχνει συνεχώς κάτι που έχει χάσει. Από την άλλη έχουμε το μικρό παιδί που φαίνεται «κατασταλμένο», που κλείνεται στον κόσμο του, δεν ενοχλεί, δεν απαιτεί, δεν έχει όρεξη για φαγητό, δεν λαχταράει να παίξει, μοιάζει ήσυχο, υπερβολικά εύκολο να το χειριστείς. Τα υγιή μωρά κλαίνε, δεν εισπράττουν όλη την ώρα καλόβολα, δεν περνούν απαρατήρητα, έχουν δικό τους θέλω, στην πραγματικότητα είναι ζόρικα, απαιτητικά, «πρόβλημα», “a trouble”. Η πρώιμη παχυσαρκία, όπως και η ανορεξία και οι δυσκολίες σίτισης, μπορεί να κρύβουν πίσω τους σημαντικό άγχος στην ψυχή του παιδιού. Η αφορμή για τέτοιο άγχος μπορεί να είναι η γέννηση ενός νέου παιδιού, ο απότομος απογαλακτισμός, ο αποχωρισμός από τους γονείς, η ένταση στο σπίτι ή απλά η συστηματική μη ανταπόκριση στις ανάγκες του . Από την αρχή της ζωής μας η συμπεριφορά μας ως προς το φαγητό ταυτίζεται με την συμπεριφορά μας ως προς έναν άλλον άνθρωπο, έτσι που οι διάφορες διαταραχές στο φαγητό σχετίζονται με τις διαταραχές στη σχέση του παιδιού με τους άλλους ανθρώπους. Αν θέλει κανείς να περιγράψει ένα παιδί, μπορεί να παρατηρήσει τις στοματικές του ενασχολήσεις και συνήθειες: στήθος, φαγητό, μπιμπερό, πιπίλα.. Τότε θα βρει αμέσως στοιχεία για τον υγιή ή όχι συναισθηματικό του κόσμο.

     Πολλές φορές τα μικρά παιδιά έχουν ανάγκη να κάνουν ένα βήμα πίσω, να παλινδρομήσουν, να επιστρέψουν παροδικά σε βρεφικές συμπεριφορές. Η αδιάκοπη ωρίμανση προς τα εμπρός τα κουράζει, τα τρομάζει. Οι γονείς είναι καλό να κατανοούν αυτά τα διαστήματα «βρεφικής» συμπεριφοράς των παιδιών τους, να τα σέβονται, να τα παραβλέπουν, να μην συγκρούονται για αυτά με τα παιδιά τους.  Συμπεριφορές παράξενες, εκκεντρικές, παράπονα για ανύπαρκτα συμπτώματα.. Τα μικρά μας κάποιες στιγμές έχουν την ανάγκη να μας χρησιμοποιούν με εξαρτημένο τρόπο. Επιζητούν την αγκαλιά και την αποδοχή μας πριν ορμήσουν και πάλι προς τον έξω κόσμο, πιο ανεξάρτητα. Θέλουν για λίγο να ανακουφιστούν, να κάτσουν στον πυθμένα, πριν πηδήξουν πάλι προς την κορυφή. Μέσα τους κουβαλούν όχι μόνο την ωριμότητα της συγκεκριμένης τους ηλικίας, αλλά και όλα τα επίπεδα ανωριμότητας που φτάνουν πολύ πίσω, μέχρι την πρωταρχική κατάσταση του μωρού. Τόσο εύκολα παλινδρομούν προς τα πίσω, όσο εύκολα εκτινάσσονται λίγο αργότερα και πάλι προς τα μπρος. 

      Οι ψυχαναλυτές γνωρίζουν πολύ καλά ότι στην ανάλυση των ψυχώσεων και των νευρώσεων ασθενών, στην παιδική τους ηλικία ανευρίσκονται οι στιγμές που μη ανεκτές ψυχολογικές συγκρούσεις οδήγησαν σε καταπίεση, σε διαταραχή της συναισθηματικής ανάπτυξης του ατόμου και τελικά σε μορφοποίηση συμπτωμάτων. Η μελέτη σχιζοφρενών ασθενών οποιασδήποτε ηλικίας γίνεται συχνά μελέτη της πρώιμης ανάπτυξης τους και του τρόπου που διαμόρφωσαν την σχέση τους με το περιβάλλον τους κατά τους πρώτους μήνες της ζωής.

        Στα χρόνια από μηδέν έως πέντε θεμελιώνεται η ψυχική μας υγεία. Η ισχυρή σύνδεση με τους γονείς μας βάζει το θεμέλιο λίθο. Στα ίδια χρόνια βρίσκεται δυστυχώς ο πυρήνας των ψυχώσεων και των νευρώσεων. Σύμφωνα με τον Winnicott, η σχιζοφρένεια είναι ένα είδος νόσου περιβαλλοντικής ανεπάρκειας κατά τον πρώτο καιρό στην ανθρώπινη ύπαρξη. To κατάλληλο μέρος για να μελετήσει κανείς την σχιζοφρένεια και την μανιοκατάθλιψη είναι το βρεφικό δωμάτιο. Οι ψυχώσεις γεννιούνται κατά τη θεμελιώδη περίοδο της βρεφικής ηλικίας, ενώ οι νευρώσεις κατά το νηπιακό στάδιο. 

        Ποιος είναι τότε ο ρόλος του παιδιάτρου; Να υποστηρίζει τη μητέρα στο δύσκολο έργο της, χωρίς να παρεμβαίνει αναίτια. Να μην επιβάλλει, να μην εκφοβίζει τη μητέρα να κάνει αυτά που της λένε, πολλές φορές ερχόμενη σε αντίθεση με τα ένστικτά της. Εμείς οι παιδίατροι έχουμε στα χέρια μας ούτε λίγο ούτε πολύ την πρόληψη των ψυχικών ασθενειών, εκείνων που παρατηρούνται στα νοσοκομεία και στα ψυχιατρικά ιδρύματα, μόνο που οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε ιδέα για την κρισιμότητα του ρόλου μας. Κάποιοι μάλιστα συνεχίζουμε να δίνουμε απαρχαιωμένες οδηγίες σε γονείς μικρών παιδιών, δυσχεραίνοντας την ομαλή ψυχολογική ανάπτυξη των νέων ανθρώπων! Κάποιοι επίσης μένουμε στο σωματικό μέρος του πράγματος, δεν έχουμε χρόνο για τα ψιλά γράμματα της ψυχολογίας, βολευόμαστε νομίζοντας ότι οι οδηγίες μας δεν έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ψυχή του μικρού ανθρώπου που έχουμε μπροστά μας. Παραβλέππουμε ότι η προφύλαξη ενάντια στην ψύχωση ανήκει στην περιοχή ευθύνης μας.

 Στέλιος Παπαβέντσης Παιδίατρος MRCPCH DCH IBCLC 2010

Δύο είναι οι σημερινοί τρόποι για να διατηρήσει ο γιατρός την επαφή του με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και για να κρατήσει την ιατρική του πράξη και τη φροντίδα των ασθενών του σύμφωνη με την επιστημονική αλήθεια της εποχής του: ο πρώτος είναι μέσα από τα ιατρικά συνέδρια και σεμινάρια. Ο δεύτερος είναι μέσα από μετεκπαιδευτικό υλικό για ανάγνωση – στα ιατρικά περιοδικά και το διαδίκτυο.

Ο πρώτος τρόπος πάσχει τραγικά στην Ελλάδα. Υπάρχουν πολλά θέματα, αλλά θα σταθώ στο οικονομικό μέρος του πράγματος. Κάθε χρόνο διοργανώνεται το συνέδριο της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρίας. Ενδιαφερθήκαμε κι εγώ με τη γυναίκα μου να συμμετάσχουμε στο φετινό. Το συνέδριο γίνεται φυσικά τους καλοκαιρινούς μήνες και σε «ανεβασμένο», τουριστικό προορισμό, φέτος λοιπόν ορίστηκε να γίνει στη Μύκονο. Το οικονομικό κόστος για τον καθένα μας  – εγγραφή, αεροπορικά εισιτήρια, ξενοδοχείο, διαβίωση κλπ – είναι πάνω από 1500 ευρώ. Αν προσθέσεις και το γεγονός ότι ως ιδιώτης και λόγω της απουσίας σου θα χάσεις επισκέψεις μιας εβδομάδας αξίας 500 ευρώ, συμπεραίνεται ότι, για να παρακολουθήσει ένας έλληνας παιδίατρος την ετήσια ενημέρωση του συλλόγου του, πρέπει να πληρώσει από την τσέπη του 2000 ευρώ. Για ένα ζευγάρι όπως εμείς 4000 ευρώ. Επειδή δυστυχώς δεν είμαστε μόνο παιδίατροι αλλά και άνθρωποι με μικρά παιδιά που δε μπορούμε να τα αφήνουμε συνεχώς πίσω μας, αν τα παίρναμε μαζί μας θα φτάναμε τα 5000 ευρώ.

Πως μπορούμε να βρούμε αυτά τα χρήματα; Εδώ το κενό έρχονται να καλύψουν οι φαρμακευτικές εταιρίες. Αντιπρόσωποι βρεφικών γαλάτων σε σκόνη και εμβολιαστικών σκευασμάτων μας προσεγγίζουν προσφέροντας μέρος ή και ολόκληρο το κόστος του συνεδρίου, ανάλογα με την «σημαντικότητά» μας, ανάλογα δηλαδή με τον αριθμό «πωλήσεων» που κάνουμε. Πιο απλά, αν είμαι πιστός σε μια εταιρία και προωθώ στους γονείς – εις βάρος του μητρικού θηλασμού – πολλά κουτιά γάλακτος σε σκόνη, η προσφορά μεγαλώνει. Όσοι από εμάς είναι ακόμα νέοι, με μικρό «πελατολόγιο», μικρής «σημασίας» ή που εναντιώνονται στον τρόπο που λειτουργεί το όλο πράγμα, φυσικά και δεν έχουν καμία τύχη να παρακολουθήσουν ένα ελληνικό ιατρικό συνέδριο.

Να πω επίσης ότι όλα τα συνέδρια στην Ελλάδα γίνονται σε ημέρες αργίας όπως σαββατοκύριακα. Δηλαδή ένας ιδιώτης, για να μπορέσει να ενημερωθεί για την επιστήμη του, πρέπει να κόψει από τον ελεύθερό του χρόνο ή από τη φροντίδα των παιδιών του, τα οποία έτσι και αλλιώς δε βλέπει καθόλου μέσα στην εβδομάδα.

Τι γίνεται στο εξωτερικό; Δεν ισχύει το ίδιο για όλους τους γιατρούς διεθνώς; Φυσικά και όχι. Στη Μεγάλη Βρετανία σε κάθε γιατρό δίνεται από την πολιτεία ένα ετήσιο χρηματικό ποσό που αφορά αποκλειστικά την μετεκπαίδευσή του. Εκείνος επιλέγει σε ποια συνέδρια θα πάει και λαμβάνει αντίστοιχα μόρια συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης. Αυτό γίνεται για κάθε γιατρό, από τον πιο μικρό ειδικευόμενο έως τον καθηγητή πανεπιστημίου. Τα περισσότερα ιατρικά σεμινάρια διεξάγονται τις καθημερινές και οι συμμετέχοντες λαμβάνουν εκπαιδευτική άδεια  - με πληρωμή – από τη δουλειά τους. Πήρα μέρος σε δεκάδες συνέδρια στο Λονδίνο και δε χρειάστηκε να σπαταλήσω ούτε ένα Σάββατο από το χρόνο μου. Η επαφή τέλος με τους φαρμακευτικούς αντιπροσώπους είναι ελάχιστη και διατηρείται σε επιστημονικά και ενημερωτικά πλαίσια, όχι στο στυλ του «σου δίνω τόσα αν πουλήσεις τόσα» που γίνεται εδώ. O σφιχτός εναγκαλισμός της ιατρικής εκπαίδευσης με τις φαρμακευτικές εταιρίες αποτελεί θεμελιώδες πρόβλημα για το σύστημα υγείας μας.

Για τον απλό, νέο γιατρό απομένει ο δεύτερος τρόπος ενημέρωσης: τα ιατρικά περιοδικά και το διαδίκτυο. Ευτυχώς που σήμερα η καινούργια γνώση κυκλοφορεί τόσο άνετα, αφιλοκερδώς και άμεσα στις λεωφόρους του διαδικτύου που κανένας Καθηγητής πανεπιστημίου δε μπορεί πια να την κρατήσει κρυμμένη, προσφέροντάς την μόνο στους «εκλεκτούς» του, τους «γεσμεν» του και στο ιατρικό κατεστημένο που απλώνει χωρίς φόβο και πάθος το χεράκι για να αρπάξει από το καζάνι των φαρμακευτικών εταιριών, υπηρετώντας εκείνες, πολλές φορές εις βάρος της υγείας των ασθενών του.

Στέλιος Παπαβέντσης ΜRCPCH DCH IBCLC 2010

Μετά από όλα αυτά αισθάνθηκα ότι ολοκληρώσαμε την συζήτηση. Τότε η μαμά σηκώνεται για να φύγει και μου λέει:

«Δηλαδή τι κάνουμε; Τίποτα…»

Με έναν τόνο στη φωνή σα να μου έλεγε «Τζάμπα ήρθα, τέλος πάντων»..

Με έβαλε σε σκέψεις. Πολλοί γονείς είναι ψυχολογικά εξαρτημένοι από την πολυφαρμακία. Πρόκειται για μια αρρώστια που μαστίζει την υγεία των παιδιών μας. Τα μωρά μας παίρνουν φάρμακα για οτιδήποτε, για τη μύξα, για το ρουθούνισμα, για το απλό κρυολόγημα, για το βηχαλάκι, φάρμακα χωρίς πραγματική ιατρική ένδειξη στο 99% των περιπτώσεων. Λίγοι είναι εκείνοι που έχουν συνειδητοποιήσει ότι κάθε φάρμακο είναι δηλητήριο με πολλές παρενέργειες και με μια επιθυμητή, υπό πολλές προυποθέσεις, ενέργεια. Η ευθύνη για την κατάσταση είναι δική μας, του συστήματος υγείας. Οι γιατροί είμαστε ανεπαρκώς εκπαιδευμένοι για να ενημερώνουμε σωστά τον κόσμο, η ιδιωτική υγεία είναι έρμαιο πανίσχυρων συμφερόντων φαρμακοβιομηχανιών που θέλουν να πουλήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα. Όπου και να κοιτάξει κανείς βρίσκει φαρμακείο. Η ευκολία να αγοράσεις φάρμακο στην Ελλάδα είναι απίστευτη, ακόμα και αντιβιώσεις χωρίς ιατρική συνταγή.

Πάνω από 90% των κρυολογημάτων και των πυρετών στα μικρά παιδιά είναι απλές ιώσεις, που κάνουν τον κύκλο τους και περνούν μέσα σε λίγες ημέρες. Η ιατρική μόνο σε ένα πολύ μικρό της μέρος είναι χορήγηση φαρμάκων. Η παιδιατρική είναι κυρίως πρόληψη, παρακολούθηση, συζήτηση με τους γονείς, ψυχολογική στήριξη. Στο παραπάνω περιστατικό έδωσα δεκάδες οδηγίες ίσης και μεγαλύτερης αξίας από μια συνταγή για κάποιο άχρηστο φάρμακο που θα ικανοποιούσε την αίσθηση «ασφάλειας» της  μητέρας.

Φαρμακοεξάρτηση. Πρέπει «κάτι να πάρει». Η μάστιγα αυτή δυστυχώς ενισχύεται από την ομοιοπαθητική. Οι γονείς οι μυημένοι σε αυτήν είναι και οι πιο φαρμακοεξαρτημένοι! Έχουν οδηγηθεί να πιστεύουν ότι το παιδί χρειάζεται απαραίτητα φάρμακο – ομοιοπαθητικό βέβαια, όχι κλασσικό – για οτιδήποτε, για οποιοδήποτε σύμπτωμα, ακόμα και όταν είναι καλά. Οι βρεφικοί κολικοί χρειάζονται ομοιοπαθητικό φάρμακο, ψυχολογικά θέματα ή θέματα συμπεριφοράς «λύνονται» με ομοιοπαθητικό φάρμακο. Διακρίνω τέσσερις πολύ βλαπτικές επιδράσεις της ομοιοπαθητικής:

1. Επιτίθεται ενάντια σε επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπείες της κλασσικής ιατρικής, όπως είναι η σωστή χρήση εμβολίων και αντιβιοτικών, ισοπεδώνοντας επιστημονικές προσπάθειες και τρομοκρατώντας τους γονείς.
2. Απομακρύνει τις οικογένειες που πιστεύουν σε αυτήν από την παιδιατρική φροντίδα. Πολλοί γονείς αποξενώνονται τελείως από την κλασσική παιδιατρική και τα παιδιά τους παύουν να παρακολουθούνται από παιδίατρο.
3. «Νοσοποιεί» το φυσιολογικό. Σχεδόν κάθε ανθρώπινη κατάσταση μπορεί να είναι νόσος που χρήσει θεραπείας με φάρμακο. Αντίθετα, η τεκμηριωμένη επιστήμη καθησυχάζει τους γονείς για το 90% των προβλημάτων υγείας σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, τα οποία λύνονται χωρίς φάρμακα, με οδηγίες και συμβουλευτική, αποτελούν παραλλαγές του φυσιολογικού και περνούν από μόνα τους.
4. Αποενοχοποιεί την έννοια του φαρμάκου. Στην κλασσική ιατρική δεν υπάρχει φάρμακο που να μην έχει παρενέργεια, που να μην είναι δηλητήριο. Οι ομοιοπαθητικοί υποστηρίζουν ότι δίνουν ουσίες με επιθυμητές ενέργειες αλλά χωρίς καμία παρενέργεια. Αυτό στα μάτια των γονιών νομιμοποιεί τη χρήση των φαρμάκων «ελεύθερα», χωρίς δεύτερη σκέψη για υπέρ και κατά, για αρνητικές συνέπειες από τη χρήση και την κατάχρησή τους.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

Ήταν πολύ καλό για να είναι αλήθεια. Εδώ και πολλούς μήνες τα νεογέννητα πηγαίνουν στο σπίτι τους με φωτοτυπίες δύο φύλλων. Οι γονείς πηγαινοφέρνουν αυτές τις φωτοτυπίες στον παιδίατρό τους για τους πρώτους έξι μήνες ή και παραπάνω. Τα βιβλιάρια βρίσκονται όπως τους λένε σε έλλειψη, οι μητέρες τηλεφωνούν κάθε εβδομάδα στα μαιευτήρια για να λάβουν την στάνταρ απάντηση «δε μας ήρθαν ακόμα». Ούτε τα εμβόλια μπορούν να γραφούν, ούτε οι καμπύλες ανάπτυξης του παιδιού να συζητηθούν. Νοσταλγεί κανείς τα υποτυπώδη παλιά βιβλιάρια, ήταν καλύτερα από το τίποτα.. Πολλές φορές οι γονείς βάζουν “μέσο” για να πάρουν το πολυπόθητο βιβλιάριο από ένα μαιευτήριο ή διεύθυνσή υγείας! Άλλες φορές πάλι το βιβλιάριο αναδεικνύεται σε προσόν υπεροχής ενός παιδιάτρου στον ανταγωνισμό, εάν έχει “προσβάσει” σε βιβλιάρια για τους ασθενείς του!

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

«Γιατρέ, μου είχαν πει κάτι στο μαιευτήριο που τώρα που το σκέφτομαι με προβληματίζει..»

«Πείτε μου ακριβώς..»

«Να, πριν βγούμε από το μαιευτήριο ο παιδίατρος εκεί μάζεψε όλες τις μητέρες για κάποιες οδηγίες. Στο θέμα του ύπνου μας είχε πει ότι το μωρό θα πρέπει να κοιμάται χωρίς διακοπή οκτώ ώρες κάθε βράδυ, διαφορετικά κάτι συμβαίνει, είναι παθολογικό και θέλει ψάξιμο. Η αλήθεια είναι ότι ο μικρός μου δεν έχει κοιμηθεί ποτέ έως τώρα μονοκόμματα για παραπάνω από 3-4 ώρες. Μήπως το παιδί μου έχει κάποιο πρόβλημα;»

Αισθάνθηκα αποσβολωμένος. Πως μπορεί να λέγονται τόσο ανακριβή πράγματα προς τους γονείς; Πως είναι δυνατόν συνάδελφοι να μην έχουν καμία απολύτως ιδέα σχετικά με την ομαλή φυσιολογία ενός βρέφους; Οποιοσδήποτε έχει μωρά ή έχει ακούσει για μωρά γνωρίζει ότι τα περισσότερα από αυτά δεν κοιμούνται βαθιά για πολύ χρόνο και ότι ξυπνούν εύκολα, πόσο μάλλον τα νεογέννητα, πόσο μάλλον κάποιος που υποτίθεται ότι «σπούδασε» τη βρεφική φυσιολογία. Ή μήπως και αυτές οι οδηγίες είναι εσκεμμένες; Το να πεις σε μια μητέρα που θηλάζει το νεογέννητό της ότι το μωρό της θα έπρεπε να κοιμάται το βράδυ για τουλάχιστον οκτώ ώρες χωρίς ξύπνημα αποτελεί σίγουρα προειδοποίηση που αντιμάχεται το θηλασμό. Το τάισμα την νύχτα είναι όχι μόνο φυσιολογική κατάσταση κατά τον πρώτο καιρό, αλλά και απαραίτητη για την εδραίωση της γαλουχίας. Έπειτα τα μωρά έχουν κύκλους ύπνου 2-4 ωρών με ενδιάμεσα ξυπνήματα, ξοδεύοντας πολύ λίγο από τον χρόνο αυτό σε βαθύ ύπνο – nonREM. Στην πορεία υπάρχουν και τα ξυπνήματα της νύχτας λόγω κολικών, λόγω κένωσης, λόγω έκφυσης των δοντιών, λόγω πόνου, κρυωμάτων, άγχους αποχωρισμού από τους γονείς κλπ.

Είναι απίστευτο να δίνονται οδηγίες τόσο άσχετες με την πραγματικότητα της γονεικής από υποτιθέμενους ειδικούς που κατευθύνουν ομαδικά νέους γονείς στο άγνωστο και δύσκολο ταξίδι της ανατροφής των παιδιών.

Στέλιος Παπαβέντσης ΜRCPCH DCH IBCLC 2010

Η Ευαγγελία δε με συμβουλεύτηκε καθόλου για τις επόμενες δέκα ημέρες. Έπειτα ήρθε στο ιατρείο για επανεξέταση. Η μικρή είχε αποθηλάσει, αλλά δε μπορούσε να καταναλώσει αρκετές ποσότητες ξένου γάλακτος με το μπιμπερό γιατί παρουσίαζε δυσκολία στην ανάσα. Η παραπομπή για χειρουργική επέμβαση ήταν αναπόφευκτη.

Τι πήγε λάθος εδώ; Ένα παιδί παρουσιάζει δυστυχώς από νωρίς σημαντικό πρόβλημα υγείας. Ο ειδικός θεωρεί το θηλασμό πρόβλημα και παροτρύνει τη γυναίκα να μη θηλάζει το παιδί άμεσα. Αυτή η οδηγία κλονίζει την πίστη της μητέρας στο θηλασμό. Το αποτέλεσμα της συγγενούς ανωμαλίας είναι αναπόφευκτο, με ή χωρίς θηλασμό: το χειρουργείο. Όμως ο θηλασμός ενοχοποιείται χωρίς λόγο, σε περιπτώσεις που στην πραγματικότητα, θα έπρεπε να υποστηριχτεί ακόμα περισσότερο.

Συμβαίνει το εξής παράδοξο: βρέφη με σημαντικό πρόβλημα υγείας, τα οποία θα ωφελούνταν πολλαπλάσια από το θηλασμό, είναι ταυτόχρονα και εκείνα που θηλάζουν λιγότερο. Μωρά με προβλήματα αναπνευστικά, καρδιολογικά, προωρότητας, αλλεργίας, συγγενείς ανωμαλίες, σύνδρομο Down και άλλες χρόνιες καταστάσεις, τα οποία μπαίνουν και βγαίνουν συχνά στα νοσοκομεία, έχουν ανάγκη από επιπλέον βοήθεια για να θηλάσουν και να καρπωθούν τα πολύτιμα οφέλη του μητρικού θηλασμού. Κάτι τέτοιο δε γίνεται έως τώρα και τα ποσοστά θηλασμού σε αυτές τις κατηγορίες βρεφών παραμένουν απογοητευτικά. Για τα ήδη επιβαρυμένα αυτά μωρά τα πλεονεκτήματα του θηλασμού – μειωμένος κίνδυνος για λοιμώξεις, άσθμα, έκζεμα, παχυσαρκία, διαβήτη, γαστρεντερικά προβλήματα, λευχαιμία, αυξημένος δείκτης νοημοσύνης – έχουν πολλαπλάσια αξία. Κι όμως, στον τρόπο σκέψης των ειδικών που ασχολούνται με χρόνιες παθήσεις των παιδιών, η αξία του μητρικού θηλασμού δεν κατέχει σημαντική θέση.

Αν η Ευαγγελία δεν ακολουθούσε την οδηγία του παιδοκαρδιολόγου και με συμβουλευόταν θα της έλεγα: να συνεχίσει τον αποκλειστικό θηλασμό. Να ενθαρρύνει συχνά γεύματα. Να ταίζει το παιδί όσο γίνεται από ένα στήθος τη φορά, ώστε εκείνο να αδειάζει πλήρως και να λαμβάνεται και το τελευταίο, πολύ λιπαρό γάλα. Να παρακολουθείται στενά, εβδομαδιαία, στο ιατρείο για να εκτιμούμε την ανάσα και το βάρος του μωρού. Να χρησιμοποιεί θήλαστρο, επιπλέον του άμεσου θηλασμού, ώστε να διατηρήσει μεγάλη παραγωγή μητρικού γάλακτος. Και, εάν η μικρή δεν παίρνει καλά βάρος, να την ταίζει στο στήθος δίνοντάς της έπειτα με μπιμπερό το δικό της γάλα που έβγαλε με θήλαστρο. Και όταν το πράγμα δεν πάει άλλο, σύμφωνα και με την εκτίμηση του καρδιολόγου, να προχωρήσει η χειρουργική επέμβαση. Και στις δύσκολες ώρες της επώδυνης νοσηλείας, να διαφυλαχθεί η ανεκτίμητη δυνατότητα το μωρό να βρίσκει λίγη παρηγοριά στο στήθος της μάνας του…

Στέλιος Παπαβέντσης MRPCH DCH IBCLC 2010

Από την άλλη πλευρά της γραμμής βγαίνω από τα ρούχα μου. Προσπαθώ να συγκρατηθώ. Προσπαθώ να την ηρεμήσω, να της εξηγήσω ότι αυτά που της είπε είναι λανθασμένα, ότι μπορεί και πρέπει να συνεχίσει το θηλασμό, ότι οι κοινές αντιβιώσεις μπορούν να δοθούν άφοβα σε μητέρες που θηλάζουν, ότι η παθολόγος δεν ξέρει τι λέει, δε μιλάει με επιστημονικά στοιχεία, ότι για άλλη μια φορά πρέπει να πιστέψει αυτά που της λέω εγώ και όχι τα αντίθετα που ακούει από άλλους. Μου έχει εμπιστοσύνη και διαισθάνομαι ότι θα τηρήσει τις συμβουλές μου. «Αν πάθει κάτι το παιδί θα φταις εσύ γιατρέ», με προειδοποιεί.

Κλείνω το τηλέφωνο σκεφτόμενος ότι πολλές μητέρες στην Ελλάδα σήμερα εισέπραξαν ακριβώς την ίδια καταστροφική οδηγία από επαγγελματία υγείας για να σταματήσουν πρόωρα το θηλασμό του παιδιού τους. Εκείνες δεν είχαν ειδικό γαλουχίας για να συμβουλευθούν ή εμπιστεύτηκαν τον παθολόγο ή γυναικολόγο τους. Εκείνες θα αποθηλάσουν τελικά χωρίς λόγο, θα σταματήσουν να προάγουν με τον πληρέστερο τρόπο την ψυχική και σωματική υγεία τη δική τους και του παιδιού τους, επειδή το σύστημα υγείας τους αδικεί, δεν ενημερώνεται σύγχρονα, επειδή το σύστημα υγείας δε γνωρίζει και παραπληροφορεί.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

- τον τελευταίο καιρό είναι πολύ αγχωμένο

- έχει κάποιο συναισθηματικό πρόβλημα ή κατάθλιψη

- είναι υπερκινητικό ή δεν προσέχει

- παρουσιάζει προβλήματα συμπεριφοράς ή διαγωγής

Οι απαντήσεις αξιολογούνται από τον παιδίατρο, ο οποίος σε περίπτωση οποιασδήποτε ανησυχίας οφείλει να παραπέμψει την οικογένεια στον κατάλληλο ειδικό, δηλαδή παιδοψυχίατρο ή ψυχολόγο.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Για παιδιά 4-5 χρονών, αγνόησε τα αντικείμενα 5,6,17,18.

Σημαντικά προβλήματα συμπεριφοράς, ανάπτυξης-σχολείου ή συναισθηματικά αν

• 4-5 χρονών >23 βαθμούς
• 6-16 χρονών >27 βαθμούς

ΥΠΟΚΛΙΜΑΚΑ ΠΡΟΣΟΧΗΣ

5 Αντικείμενα

4,7,8,9,14

Διερεύνηση για ADHD αν >6 βαθμούς

ΥΠΟΚΛΙΜΑΚΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ – ΑΓΧΟΥΣ

5 Αντικείμενα

11,13,19,22,27

Διερεύνηση αν >4 βαθμούς

ΥΠΟΚΛΙΜΑΚΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ-ΔΙΑΓΩΓΗΣ

7 Αντικείμενα

16,29,31,32,33,34,35

Διερεύνηση αν >6 βαθμούς

Απόδοση: Στέλιος Παπαβέντσης Παιδίατρος MRCPCH DCH IBCLC 2010

Συμπληρώνεται από τους γονείς, το γιατρό ή το δάσκαλο και αφορά παιδιά σχολικής ηλικίας. Αν υπάρχει οποιαδήποτε ανησυχία ότι το παιδί είναι υπερκινητικό ή αποσπάται η προσοχή του εύκολα, είναι σημαντικό να γίνει συζήτηση με τον παιδίατρο, ο οποίος οφείλει να παραπέμψει την οικογένεια στον πιο ειδικό, δηλαδή σε παιδοψυχίατρο για λεπτομερέστερη εκτίμηση και αντιμετώπιση.

Ονοματεπωνυμο

Φυλο

Ημερομηνια γεννησης

Ταξη

Συμπληρωθηκε από

Ημερομηνια

Κυκλωστε το νουμερο που περιγραφει καλυτερα τη συμπεριφορα του παιδιου κατά τη διαρκεια της τελευταιας εβδομαδας/ εβδομαδων

Aπόδοση: Στέλιος Παπαβέντσης Παιδίατρος ΜRCPCH DCH IBCLC 2009

Το τεστ αποτελεί ένα σύνολο ερωτήσεων που απαντούνται από τους γονείς, όταν το παιδί είναι περίπου 18 μηνών. Το τεστ περιλαμβάνεται στο καινούργιο βιβλιάριο υγείας παιδιού και πρέπει να γίνεται σε όλα τα παιδιά. Οι απαντήσεις αξιολογούνται έπειτα από τον παιδίατρο.

1. Αρέσει στο παιδί να κουνιέται, να παίζει στα γόνατά σας κλπ;

1. Ενδιαφέρεται το παιδί όταν βλέπει άλλα παιδιά;

1. Αρέσει στο παιδί να σκαρφαλώνει πάνω σε πράγματα, όπως στις σκάλες;

1. Αρέσει στο παιδί να παίζει κρυφτό, κου-κου-τζα ή άλλα παιχνίδια μαζί σας;

1. Έχει ποτέ το παιδί προσποιηθεί ότι μιλάει στο τηλέφωνο ή ότι φροντίζει την κούκλα ή ότι κάνει άλλα φανταστικά πράγματα;

1. Χρησιμοποιεί το παιδί το δείκτη του για να σας να ρωτήσει για κάτι;

1. Χρησιμοποιεί το παιδί το δείκτη του για να σας δείξει κάτι που το ενδιαφέρει;

1. Μπορεί το παιδί να παίξει κανονικά με μικρά παιχνίδια (αυτοκίνητα, τουβλάκια) χωρίς να τα πετάει μόνο ή να τα βάζει μόνο στο στόμα του;

1. Φέρνει το παιδί σε σας αντικείμενα για να σας δείξει κάτι;

1. Σας κοιτάει το παιδί στα μάτια για περισσότερο από ένα-δύο δευτερόλεπτα;

1. Είναι το παιδί υπερβολικά ευαίσθητο στο θόρυβο (κλείνει τα αυτιά του);

1. Χαμογελάει το παιδί όταν σας βλέπει ή όταν του χαμογελάτε;

1. Σας μιμείται το παιδί (κινήσεις, εκφράσεις προσώπου κλπ);

1. Αντιδράει το παιδί στο όνομά του όταν του φωνάζετε;

1. Αν δείξετε στο παιδί ένα αντικείμενο σε κάποιο σημείο του δωματίου, θα γυρίσει να το κοιτάξει;

1. Περπατάει το παιδί;

1. Κοιτάζει το παιδί ταυτόχρονα με σας ένα αντικείμενο όταν το κοιτάζετε;

1. Κάνει το παιδί περίεργες κινήσεις με τα χέρια ή τα δάκτυλα κοντά στο πρόσωπό του;

1. Προσπαθεί το παιδί να τραβήξει την προσοχή σας σε αυτό που κάνει;

1. Καταλαβαίνει το παιδί τι λένε οι άνθρωποι γύρω του;

1. Έχετε αναρωτηθεί πότε αν το παιδί έχει πρόβλημα ακοής;

1. Υπάρχουν φορές που το παιδί κοιτάζει στο πουθενά ή περιφέρεται χωρίς σκοπό;

1. Αν αντιμετωπίζει μια άγνωστη κατάσταση, γυρίζει να σας κοιτάξει στο πρόσωπο για να δει την αντίδρασή σας;

HΛΙΚΙΑ: 18-36 μηνών

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ναι-Όχι. Αν η συμπεριφορά είναι σπάνια, απαντήστε όχι. Αν είναι συνήθης και συχνή απαντήστε ναι.

ΚΡΙΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: Bold

ANTIKEIMENA ME ΘΕΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟ ΝΑΙ: Με υπογράμμιση

ΘΕΤΙΚΟ (ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ) ΤΕΣΤ:

• 2 ή παραπάνω κριτικά αντικείμενα
• 3 ή παραπάνω από οποιαδήποτε αντικείμενα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΤΕΣΤ: Χρήζει περαιτέρω παρακολούθησης ή διερεύνησης από ειδικό. Σε κάθε περίπτωση δείξτε τις απαντήσεις σας στον παιδίατρο.

Απόδοση: Στέλιος Παπαβέντσης Παιδίατρος MRCPCH DCH IBCLC 2009

EΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΔΙΜΒΟΥΡΓΟΥ

Το τελευταίο χρονικό διάστημα:

1 Έχω μπορέσει να γελάσω και να δω την αστεία πλευρά του πράγματος

0          όσο συνήθως μπορώ

1          όχι τόσο συχνά

2          σίγουρα όχι τόσο τώρα

3          καθόλου

2 Προσμένω πράγματα στο μέλλον με χαρά

0          όσο και πριν τη γέννα

1          μάλλον λιγότερο από ό,τι πριν

2          σίγουρα λιγότερο από πριν

3          σχεδόν καθόλου

3 Έχω κατηγορήσει τον εαυτό μου άδικα όταν πράγματα συμβαίνουν στραβά

0          όχι, καθόλου

1          όχι συχνά

2          ναι, μερικές φορές

3          ναι, πολύ συχνά

4 Έχω περάσει στιγμές άγχους ή στενοχώριας χωρίς συγκεκριμένο λόγο

0          καθόλου

1          σχεδόν καθόλου

2          ναι, μερικές φορές

3          ναι, συχνά

5 Έχω νιώσει φοβισμένη ή πανικοβλημένη χωρίς συγκεκριμένο λόγο

0          όχι, καθόλου

1          όχι, όχι πολύ

2          ναι, μερικές φορές

3          ναι, αρκετές φορές

6 Νιώθω τα πράγματα να με ξεπερνάνε και να μην τα ελέγχω

0          όχι, τα καταφέρνω όπως πάντα

1          όχι, τον περισσότερο καιρό τα καταφέρνω καλά

2          ναι, μερικές φορές δεν τα καταφέρνω όπως συνήθως

3          ναι, συχνά δε μπορώ να τα καταφέρω καθόλου

7 Είμαι τόσο δυστυχισμένη που δε μπορώ να κοιμηθώ

3          ναι, συχνά

2          ναι, μερικές φορές

1          όχι πολύ συχνά

0          όχι, καθόλου

8 Έχω νιώσει λυπημένα ή μίζερα

3          ναι, πολλές φορές

2          ναι, μερικές φορές

1          όχι πολλές φορές

0          όχι, καθόλου

9 Είμαι τόσο λυπημένη που κλαίω

3          ναι, τον περισσότερο καιρό

2          ναι, αρκετά συχνά

1          μόνο περιστασιακά

0          όχι, ποτέ

10 Η σκέψη να κάνω κακό στον εαυτό μου έχει περάσει από το μυαλό μου

3          ναι, συχνά

2          μερικές φορές

1          σχεδόν ποτέ

0          ποτέ

Οι γονείς έχουν ανάγκη να εκφράζουν τις απορίες και τους προβληματισμούς τους σε ανθρώπους που σέβονται τις ανησυχίες τους, ακούνε ενεργά, απαντούν υπεύθυνα. Η γραπτή πληροφόρηση ενισχύει και συμπληρώνει την επικοινωνία με το γιατρό, γίνεται αφορμή για επέκταση της συζήτησης, στο ιατρείο, το σπίτι ή το τηλέφωνο.

Κατά τη διάρκεια της κύησης, υπάρχουν τόσα πολλά καινούργια πράγματα που το ζευγάρι πρέπει να μάθει ή να σκεφτεί, σε σχέση με την εγκυμοσύνη και σε συνεργασία με το γυναικολόγο.

Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό για εσάς, πριν τη γέννηση του παιδιού, να επισκεφτείτε και να διαλέξετε τον παιδίατρο σας. Από τη μια, η σωστή επιλογή παιδιάτρου είναι κάτι που χρειάζεται να λυθεί πρώιμα, για να μην προκαλέσει πρόσθετα άγχη και παλινδρομήσεις με την άφιξη του μωρού. Από την άλλη, ιδιαίτερα προς το τέλος της κύησης, υπάρχει ένα πλήθος πληροφοριών και βοηθειών που ο σωστά ενημερωμένος παιδίατρος μπορεί να σας προσφέρει και να επικοινωνήσει μαζί σας.

Το θεμέλιο της σχέσης σας με τον ιατρό του παιδιού σας είναι η πρώτη σας επίσκεψη όταν αυτό είναι ακόμα στην κοιλιά της μαμάς.

• Θα βρείτε την ευκαιρία να γνωρίσετε εμάς και το ιατρείο μας.
• Θα σκεφτείτε μαζί μας πως θα είστε σε λίγο καιρό με το μωρό σας κι αυτό θα σας βοηθήσει να προετοιμαστείτε στο ρόλο του γονέα. Είναι σημαντικό να νιώσετε ασφάλεια, χαρά και γλυκιά προσμονή σε αυτήν την επίσκεψη. Είναι μια ευκαιρία να ρωτήσετε ό,τι σας απασχολεί.

Θέματα που θα μπορούσαν να συζητηθούν με τον παιδίατρό σας πριν τη γέννηση

• Οικογενειακό ιστορικό
• Προβλήματα της κύησης, φάρμακα, αλκοόλ, κάπνισμα, διατροφή της μητέρας
• Σκέψεις, ανησυχίες για το μέλλον, προύπάρχουσα γνώση για το τι σημαίνει ένα μωρό στη ζωή σας
• Πρακτική προετοιμασία (ρουχαλάκια, δωμάτιο, παιδικό κάθισμα κα)
• Ο ρόλος του πατέρα και πώς μπορεί να βοηθήσει
• Τι να περιμένετε αμέσως μετά τη γέννηση και τις πρώτες εβδομάδες
• Θηλασμός και διατροφή του παιδιού
• Πώς να προετοιμάσετε τα αδερφάκια για την καινούργια άφιξη
• Βοήθεια και υποστήριξη από φίλους και συγγενείς, θέματα οικονομικά και εργασίας
• Η σημασία της τακτικής παρακολούθησης και συζήτησης με τον παιδίατρο
• Ιδέες και αξίες για σωστή ανατροφή ενός παιδιού
• Οποιοδήποτε άλλο ζήτημα σας ανησυχεί αυτήν την περίοδο και θα θέλατε να το μοιραστείτε με τον ιατρό του μωρού σας!

ΕΠΟΜΕΝΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ

Θα σας βρούμε με το μωρό σας αγκαλιά! Προετοιμαστείτε με το ενημερωτικό μας φυλλάδιο!

Εξετάστηκαν 2461 παιδιά στην ηλικία των τριών ετών. Καταγράφηκε κατά πόσο οι γονείς τους χρησιμοποιούσαν μεθόδους σωματικής τιμωρίας στην καθημερινότητα για να «πειθαρχήσουν» τα παιδιά τους και πόσο συχνά. Ακόμα και ήπια σωματική κακοποίηση των παιδιών – απλό χτύπημα στο μάγουλο ή στα οπίσθια του παιδιού σε πάνω από δύο επεισόδια το μήνα – είχαν σημαντικά αρνητική επίδραση στην συμπεριφορά αυτών των παιδιών στην ηλικία των πέντε ετών. Συγκεκριμένα, δύο χρόνια αργότερα εμφάνιζαν 50% μεγαλύτερες πιθανότητες για υψηλότερα επίπεδα επιθετικότητας και προβληματικής συμπεριφοράς. Τα αποτελέσματα αυτά ήταν ανεξάρτητα από άλλους παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την συμπεριφορά των παιδιών και δε μπορούσαν να αποδοθούν σε καταστάσεις όπως η ψυχολογική κακοποίηση, η παραμέληση, επιθετικότητα των γονιών, το άγχος, η κατάθλιψη των γονιών, η χρήση ναρκωτικών ουσιών.

Η σωματική τιμωρία των παιδιών μας απαγορεύεται πλέον και με νόμο από την ελληνική πολιτεία. Παρόλα αυτά, όπως συμβαίνει και στις ΗΠΑ, οι περισσότεροι γονείς συνεχίζουν να τη χρησιμοποιούν ως τρόπο «πειθάρχησης». Τα επιστημονικά δεδομένα αθροίζονται συνεχώς αναδεικνύοντας την καταστροφική επίδραση τέτοιων «πατροπαράδοτων» πρακτικών στον ψυχισμό των παιδιών μας.

CA Taylor et al. Mothers’ Spanking of 3-Year-Old Children and Subsequent Risk of Children’s Aggressive Behavior. Pediatrics 2010 Vol. 125 No. 5;e1057-e1065.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, θα έβλεπε τη μητέρα της λίγα λεπτά μετά την έξοδό της στον κόσμο. Θα ένιωθε τους χτύπους της καρδιάς της και θα ηρεμούσε. Η μαμά της θα άρπαζε λαίμαργα την εικόνα αγγελικού προσώπου για να θυμάται κατά τις επόμενες, δύσκολες μέρες. Η μαμά θα είχε κάπου να στηριχθεί, έως ότου επισκεφθεί, έξι ημέρες αργότερα, τη Μαρία στο θάλαμο νοσηλείας.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, θα απολάμβανε εντατική ιατρική φροντίδα κατά τις πρώτες της στιγμές σε αυτόν τον κόσμο, στο τοπικό νοσοκομείο της επαρχίας όπου γεννήθηκε. Επειδή βγήκε στο φως του κόσμου μικρή, ανώριμη και απροετοίμαστη, δε μπόρεσε να αναπνεύσει μόλις γεννήθηκε. Ο παιδίατρος της έδωσε λίγο οξυγόνο και την τοποθέτησε στο κουνάκι της. Όμως η Μαρία δεν ήταν καλά, μελάνιαζε και σταματούσε η αναπνοή της. Στη χώρα με σύστημα υγείας, θα την τοποθετούσαν άμεσα σε μηχάνημα υποστήριξης της αναπνοής, μετά από διασωλήνωση και όχι μόνο με οξυγόνο πάνω από το κεφάλι της.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, θα είχε πρώτα σταθεροποιηθεί πλήρως πριν μπει στο ασθενοφόρο. Θα είχε διασωληνωθεί, θα έπαιρνε ορό και φάρμακα. Δε θα έμπαινε όπως – όπως στο ασθενοφόρο, όσο πιο γρήγορα γίνεται, για να φτάσει στη μεγάλη πόλη.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, δε θα πάθαινε πνευμοθώρακα, μία επιπλοκή της αναπνευστικής δυσχέρειας στα μωρά, με την είσοδό της στο κεντρικό νοσοκομείο της μεγάλης πόλης. Αυτό θα το προλάβαινε η σωστή, έγκαιρη αντιμετώπιση του προβλήματός της από τη γέννησή της και έπειτα.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, θα έδιναν τη δυνατότητα στον πατέρα της να τη βλέπει τακτικά κατά τις δύσκολες ώρες του νοσοκομείου. Θα πάσχιζαν να τη δώσουν στην αγκαλιά του όποτε αυτό ήταν εφικτό. Θα έδιναν εξηγήσεις, θα ενημέρωναν πλήρως και κάθε στιγμή τον πατέρα της για ό,τι συμβαίνει στο παιδί του. Δε θα του απαγόρευαν να την κοιτάζει από τη θερμοκοιτίδα και δε θα τον διατηρούσαν στο απόλυτο σκοτάδι, να μη γνωρίζει ποιο είναι το πρόβλημα με την υγεία του παιδιού του.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, οι μαίες θα φρόντιζαν ώστε η μαμά της να βγάζει το γάλα της με θήλαστρο, ξεκινώντας αμέσως μετά την καισαρική και συνεχίζοντας τακτικά από εκεί και έπειτα, ώστε να ερεθιστεί η παραγωγή της σε γάλα. Το μητρικό γάλα δε θα το πετούσαν, αλλά θα το διατηρούσαν σαν πολύτιμο πετράδι, θα το αποθήκευαν στο ψυγείο και θα το έστελναν στο νοσοκομείο της μεγάλης πόλης, ώστε να ταιστεί με αυτό η Μαρία με την πρώτη ευκαιρία.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, δε θα πάθαινε χρόνια πνευμονική νόσο, με ευαισθησία στις ιώσεις και τα κρυολογήματα, με επεισόδια βρογχόσπασμου. Δε θα μπαινόβγαινε στα νοσοκομεία κατά τα πρώτα δύο χρόνια της ζωής της.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, θα επέστρεφε στο σπίτι της 2-3 ημέρες μετά τον τελειόμηνο, φυσιολογικό τοκετό της, όπου θα απολάμβανε τη θαλπωρή και την αγκαλιά ενός φυσιολογικού ξεκινήματος στη ζωή, μακριά από τρομακτικά καλώδια και βελόνες, από ψυχρά μπουκάλια και βάρδιες νοσοκόμων.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, θα είχε την ευκαιρία να ξεκινήσει το υπέροχο ταξίδι του θηλασμού, που θα της παρείχε προστασία ενάντια σε προβλήματα υγείας όπως ιώσεις και κρυολογήματα.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, η ιστορία της θα ήταν θέμα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αντικείμενο διερεύνησης από τους ιατρικούς συλλόγους, μάθημα προς αποφυγή για τους γιατρούς της χώρας και δημόσια έκθεση για μελλοντικά διδάγματα και αποφυγή λαθών. Δε θα ήταν μια ακόμα από τις χιλιάδες καθημερινές ιστορίες που περνούν χωρίς να αλλάζει απολύτως τίποτα.

Αν η Μαρία γεννιόταν σε χώρα με σύστημα υγείας, οι γονείς της δε θα πλήρωναν για αυτό το επίπεδο περίθαλψης μερικές χιλιάδες ευρώ από την τσέπη τους.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

Η εγχειρηση αυτή «λυνει» τα χερια του ιδιωτη γυναικολογου, που δεν εχει την «πολυτέλεια» να περιμενει επι ωρες το φυσιολογικο τοκετο και θελει να ελαχιστοποιησει οποιαδηποτε πιθανοτητα επιπλοκης από τη διαδικασια του φυσιολογικου τοκετου. Οφελει ακομα τα ιδιωτικα μαιευτηρια, με περισσοτερες ημερες νοσηλειας για τις γυναικες, ενώ φυσικα εκτινασσει το «κοστος» της γεννας για τις οικογενειες. Από την άλλη μερια, ο μαιευτηρας που καταληγει στην ευκολη λυση της καισαρικης τομης δε λαμβανει υποψιν του, δε δειχνει ενδιαφερον για την επιδεινωση της υγειας της γυναικας: χειρουργειο, τομη, ραμματα, πιθανοτητα για λοιμωξη, αιμορραγια, επιπλοκες αναισθησιας, αργη αναρρωση. Δε λαμβανει υποψιν του την υγεια του μωρου που γεννιεται με καισαρικη: πιο πιθανο να χρειαστει ανανηψη αμεσως μετα τη γεννηση, να παρουσιασει αναπνευστικα προβληματα, λοιμωξεις και μακροπροθεσμα αλλεργικη προδιαθεση, ασθμα. Τελος δε λαμβανει υποψιν του την εναρξη του θηλασμου, την οποια και εμποδιζει: μωρο που μετα από την καισαρικη απομακρυνεται συχνοτερα και για περισσοτερο χρονο από τη μητερα του, μωρο που μενει για περισσοτερες ημερες σε μαιευτηρια εχθρικα προς το θηλασμο και παιρνει μπιμπερο, μωρο που είναι ναρκωμενο από τα φαρμακα της αναισθησιας, μητερα που είναι ναρκωμενη, κουρασμενη η ποναει, δυσκολια στις στασεις του θηλασμου από το χειρουργικο τραυμα.

Σα να μην εφταναν όλα αυτά, καποιοι στο χωρο της ιδιωτικης υγειας φαινεται πως εχουν αποθρασυνθει εντελως. Παρατηρειται τελευταια η συστηματικη τακτικη της καισαρικης με το κλεισιμο του ογδοου μηνα κυησης, στις 38 εβδομαδες, για ασημαντη αφορμη. Στην συντριπτικη πλειοψηφια των περιπτωσεων ο μαιευτηρας, με συστηματικη κινδυνολογια, πειθει την εγκυο ότι υπαρχει ενδειξη για να βγει το μωρο, ενδειξη που θα προκαλουσε το γελιο σε ευρωπαιο επιστημονα. Ο μαιευτηρας «ξεμπερδευει» με την περιπτωση με το που μπαινει στο μηνα της, κανει μια ευκολη καισαρικη βγαζοντας ένα μικρο μωρο. Το νεογεννητο ζυγιζει κατι λιγοτερο η περισσοτερο από δυομιση κιλα, κλαιει με την πρωτη ανασα όπως τα αλλα αλλα είναι πολύ, πολύ διαφορετικο από τα τελειομηνα: είναι ανωριμο νευρολογικα, χωρις αποθηκες λιπους στο σωμα του. Κινδυνευει περισσοτερο από ικτερο, από υπογλυκαιμια, σε σχεση με ένα πραγματικα τελειομηνο. Δυσκολευεται να πιασει τη θηλη της μαμας, κανει ατελεις θηλαστικες κινησεις, κοιμαται ευκολα στο στηθος, δεν εχει δυναμη να ρουφηξει και να βγαλει το γαλα. Όλα αυτά τα μωρα καταληγουν με μαθηματικη ακριβεια στο ταισμα ξενου γαλακτος με μπουκαλι.

Κάθε φορα που ενας γιατρος χωρις ιατρικο λογο βγαζει πρωιμα και πριν το αποφασισει η φυση ένα παιδι στον κοσμο, αυξανει εν γνωσει του τους κινδυνους αυτό το παιδι και η μητερα του να αρρωστησουν. Το μωρο δε θα θηλασει, δηλαδη θα παθει περισσοτερες πρωιμες λοιμωξεις, αλλεργιες, θα βρεθει σε κινδυνο μακροπροθεσμα για ασθμα, υπερταση, διαβητη, παχυσαρκια, χαλασμενα δοντια, αποφρακτικη απνοια στον υπνο, καρκινο. Η μητερα δε θα θηλασει, δηλαδη θα κινδυνεψει πιο πολύ από επιλοχειο καταθλιψη, διαβητη, υπερταση, υπερλιπιδαιμια, οστεοπορωση, καρκινο μαστου, καρκινο ωοθηκων, παχυσαρκια. Κάθε γιατρος που «ξεμπερδευει» με καισαρικη στις 38 εβδομαδες κυησης, ωστε να μη χρειαστει να τρεξει νυχτα κατά τις επομενες τρεις εβδομαδες για το φυσιολογικο τοκετο που ξεκινησε, πρεπει να εχει βαρος στην συνειδηση του. Προκειται για πρακτικη ηθικα απαραδεκτη.

Ένας παιδίατρος λέει: ‘έχεις μια καλή ευκαιρία να προσφέρεις στο παιδί σου το καλύτερο δυνατό ξεκίνημα στη ζωή, μέσα από το ειδικό δέσιμο του θηλασμού. Τα εκπληκτικά του πλεονεκτήματα για σένα και το μωρό σου θα διαρκέσουν μια ζωή’. Και η μητέρα δίνει μπουκάλι. Γιατί;

Γιατί έως ένα βαθμό αυτές οι εκφράσεις θα μπορούσαν να προέρχονται από ένα διαφημιστικό φυλλάδιο βρεφικού γάλακτος. Όταν η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι υποστηρικτές του θηλασμού δε διαφέρει από εκείνη των γαλακτοβιομηχανιών, μάλλον οι πρώτοι κάνουν χάρη στις δεύτερες.

Αναλυτικότερα:

Το καλύτερο δυνατό, το ιδεώδες, το τέλειο.

Είστε οι ‘καλύτεροι δυνατοί’ γονείς; Είναι η ζωή σας στο σπίτι ‘ιδεώδης’; Φτιάχνετε συνεχώς ‘τέλεια’ γεύματα; Φυσικά και όχι. Αυτά είναι θαυμαστοί στόχοι, όχι τα ελάχιστα στάνταρ. Ας το εκφράσουμε ανάποδα: Είστε ανεπαρκείς γονείς; Είναι η ζωή σας στο σπίτι μη ομαλή; Φτιάχνετε άθλια φαγητά; Ούπς, τώρα πονάει! Μπορεί να μην έχετε απαίτηση να είστε πολύ πάνω από το φυσιολογικό, αλλά με βεβαιότητα δε θέλετε να είσαστε κατώτεροι του φυσιολογικού.

Όταν ο παιδίατρος λέει ότι ο θηλασμός είναι ο καλύτερος δυνατός τρόπος θρέψης για τα μωρά γιατί παρέχει την ιδανική διατροφή, η λογική, αυτόματη απάντηση είναι ‘Ε, και;’. Η δική μας εμπειρία μάς λέει ότι τα ιδανικά πράγματα δεν μας είναι και απαραίτητα. Ο μέσος όρος είναι εντάξει και μια τέτοια γλώσσα τείνει να υπονοεί ότι το ξένο βρεφικό γάλα είναι φυσιολογικό, στο μέσο όρο, ασφαλές και επαρκές. Η αλήθεια είναι πως ο μητρικός θηλασμός δεν είναι τίποτα παραπάνω από το φυσιολογικό. Η τεχνητή διατροφή ενός βρέφους με μπουκάλι δεν είναι ούτε το ίδιο με το μητρικό θηλασμό ούτε καλύτερη, αλλά ανεπαρκής, ατελής και κατώτερη. Αυτές οι λέξεις είναι δύσκολες, αλλά χρειάζεται να ειπωθούν.

Πλεονεκτήματα του θηλασμού.

Όταν μιλάμε για πλεονεκτήματα – τη ‘χαμηλότερη’ πιθανότητα για καρκίνο, το ‘μειωμένο’ κίνδυνο για αλλεργίες, το ‘ενισχυμένο’ δέσιμο της μητέρας με το παιδί, το ‘ισχυρότερο’ σύστημα άμυνας – ενισχύουμε τη διατροφή με μπουκάλι ως το αποδεχόμενο μέτρο του φυσιολογικού.

Επειδή ο μητρικός θηλασμός είναι η φυσιολογική κατάσταση, τα μωρά που θηλάζουν δεν είναι πιο ‘υγιή’ αλλά τα μωρά που παίρνουν μπουκάλι πιο συχνά και πιο σοβαρά άρρωστα. Τα μωρά που θηλάζουν δε ‘μυρίζουν καλύτερα’ αλλά τα μωρά που παίρνουν μπουκάλι μυρίζουν άσχημα και δυσάρεστα. Τα μωρά που θηλάζουν δεν παθαίνουν λιγότερες αλλεργίες αλλά τα μωρά που παίρνουν μπουκάλι παθαίνουν περισσότερες αλλεργίες. Τα μωρά που θηλάζουν δεν είναι πιο προστατευμένα από λοιμώξεις αλλά τα μωρά που παίρνουν μπουκάλι κινδυνεύουν να νοσηλευτούν στο νοσοκομείο με πιο συχνές και πιο βαριές λοιμώξεις.

Όταν οι παιδίατροι αποτυγχάνουν να αρθρώσουν αντίλογο στον τρόπο που τα μέσα ενημέρωσης και οι εταιρίες βρεφικών γαλάτων χρησιμοποιούν ‘αντίστροφη’ φρασεολογία, όταν δεν περιγράφουν τους κινδύνους της τεχνητής διατροφής για τα μωρά, κρύβουν από τη μητέρα κρίσιμες πληροφορίες που θα της χρειαστούν ώστε να πάρει σωστές αποφάσεις. Μια μητέρα που αντιμετωπίζει δυσκολίες στο θηλασμό δε θα το πολεμήσει και πολύ αν ο στόχος είναι απλά να πετύχει ένα ‘σπέσιαλ μπόνους’. Αντίθετα θα τρέξει να βρει κατάλληλη βοήθεια αν ξέρει πόσα πράγματα διακηδεύονται για αυτήν και το παιδί της αν αυτό καταλήξει στο μπουκάλι. Μια άλλη μαμά δε θα έδινε βρεφικό γάλα έτσι ‘για να συνηθίσει το μικρό το μπουκάλι’, αν ήξερε ότι το περιεχόμενο του μπουκαλιού προκαλεί κακό.

Πουθενά δεν είναι η παραπλάνηση ευκολίας για την ομαλότητα της διατροφής με μπουκάλι πιο προσεκτικά διασπαρμένη στην κοινή πεποίθηση από τις συζητήσεις για τη νοητική ανάπτυξη του βρέφους. Αν ρωτήσετε δέκα παιδιάτρους για την σχέση ανάμεσα στο κάπνισμα της μητέρας και το δείκτη νοημοσύνης του παιδιού, κάποιος θα βρεθεί να σας πει:

‘Τα παιδιά των μητέρων που καπνίζουν τείνουν να έχουν χαμηλότερο δείκτη νοημοσύνης’.

Αν ωστόσο ρωτήσετε τους ίδιους παιδιάτρους για την σχέση ανάμεσα στα βρεφικά γάλατα και το δείκτη νοημοσύνης των παιδιών, όλοι θα απαντήσουν:

‘Τα νεότερα ειδικά γάλατα για βρέφη περιέχουν τα ωφέλιμα λιπαρά του μητρικού γάλακτος και βοηθούν στη νοητική ανάπτυξη των βρεφών’(παπαγαλία από προπαγάνδα των φαρμακευτικών αντιπροσώπων),

κάποιοι θα πουν

‘Τα σύγχρονα γάλατα για βρέφη έχουν τέτοια περιεκτικότητα που είναι σχεδόν εφάμιλλα του μητρικού γάλακτος’,

λίγοι θα αναφέρουν

‘Τα μωρά που θηλάζουν τείνουν να έχουν ελαφρά υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης σε σχέση με αυτά που παίρνουν μπουκάλι’,

κανένας όμως δε θα σας πει ότι

‘Τα μωρά που πίνουν τεχνητό γάλα τείνουν να έχουν χαμηλότερο δείκτη νοημοσύνης κατά 3 με 6 μονάδες, σε σχέση με το φυσιολογικό’,

..το οποίο είναι και η απλή αλήθεια.

Αντιστρέφοντας την πραγματικότητα οδηγούμαστε σε ακόμα μεγαλύτερες παραπλανήσεις όταν αναφερόμαστε σε ποσοστά, τα οποία αλλάζουν ανάλογα με την σκοπιά από την οποία τα βλέπει κανείς. Αν μια έρευνα έδειξε 25% μείωση στον καρκίνο μαστού για τις γυναίκες που θήλασαν τα παιδιά τους, αυτόματα και μόνο αλλάζοντας την οπτική της μελέτης συμπεραίνεται πως οι γυναίκες που έδιναν μπουκάλι στα παιδιά τους έχουν 33% αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού. Είδατε πώς, μόνο και μόνο αντιστρέφοντας τη φρασεολογία, αλλάζουν σημαντικά τα συμπεράσματα, προς όφελος του θηλασμού; Φανταστείτε τις επιπτώσεις που θα είχε στην κοινή γνώμη μια ανακοίνωση αυτής της έρευνας σε δελτίο ειδήσεων, αφού προηγούμενα αντιστραφεί η ορολογία.

Σπέσιαλ. Ιδιαίτερο. ‘

Ο θηλασμός είναι μια ιδιαίτερη σχέση’. ‘Οργανώστε μια ιδιαίτερη γωνία για θηλασμό’. ‘Αφιερώστε ιδιαίτερο χρόνο για θηλασμό’. Σε μια οικογένεια, ‘ιδιαίτερα’ γεύματα παίρνουν έξτρα χρόνο. Ιδιαίτερες περιστάσεις σημαίνουν έξτρα δουλειά. Το ιδιαίτερο είναι καλό, αλλά πολύπλοκο, δεν είναι μέρος της καθημερινότητας, δεν είναι κάτι που θέλεις να κάνεις συχνά. Για τις περισσότερες γυναίκες η διατροφή του βρέφους πρέπει να ταιριάξει με μια ζωή γεμάτη ασχολίες – και φυσικά ταιριάζει. Η αναφορά στο ‘ιδιαίτερο’ του θηλασμού αποθαρρύνει τις γυναίκες, δεν τις προτρέπει να θηλάσουν.

Κάποιοι παιδίατροι θα πουν:

‘Δε θέλουμε να κάνουμε τις μητέρες που δίνουν μπουκάλι να νιώσουν ένοχες’. ‘Θέλουμε να αφήσουμε στις γυναίκες το δικαίωμα επιλογής ανάμεσα στο θηλασμό και το μπουκάλι’. Σκέφτονται σωστά;

Δοκιμάστε αυτό: Υπήρξατε θύμα σε ένα σοβαρό δυστύχημα. Οι γιατροί, φυσιοθεραπευτές και υπόλοιποι ‘ειδικοί’ σας εξήγησαν ότι είναι πολύ δύσκολο να περπατήσετε ξανά. Αν το προσπαθήσετε θα περάσετε πολλούς μήνες πόνου και δυσκολίας χωρίς εγγύηση για οποιαδήποτε επιτυχία. Σας προτείνουν να συμβιβαστείτε στην ιδέα της αναπηρικής καρέκλας και σας βοηθούν να ζήσετε με αυτήν. Είκοσι χρόνια μετά, όταν τα πόδια σας έχουν ατροφήσει πέρα από κάθε ελπίδα, συναντάτε κάποιον που πέρασε το ίδιο ατύχημα με εσάς είκοσι χρόνια πριν. ‘Ήταν δύσκολο’, λέει. ‘Για τρεις μήνες πέρασα από την κόλαση. Αλλά από τότε μπορώ και περπατάω’. Πως θα αισθανόσασταν; Ένοχος;

Οι περισσότερες γυναίκες, στο άκουσμα αυτού του σεναρίου δε θα ένιωθαν ένοχες αλλά θυμωμένες, προδομένες, εξαπατημένες. Θα ήθελαν να είχαν μια δεύτερη ευκαιρία για να επανορθώσουν. Θα μετάνιωναν για την ευκαιρία που χάθηκε. Δεν αισθανόμαστε ένοχοι όταν μας στερούν από κάτι ευχάριστο ή σημαντικό. Η μητέρα που δε θηλάζει προσβάλλει τη δικιά της υγεία, αυξάνει τις δυσκολίες και τα έξοδα στο μεγάλωμα του παιδιού της και χάνει την ευκαιρία να βιώσει μια από τις μεγάλες απολαύσεις της ζωής. Χάνει κάτι βασικό για την ίδια της την ύπαρξη.

Αν μια γυναίκα είναι καλά ενημερωμένη για τα θέματα του θηλασμού, προετοιμασμένη όχι απλά με λόγια του αέρα όπως ‘ο θηλασμός είναι το ιδεώδες για το παιδί σου’, απολαμβάνει βοήθεια από επαγγελματίες υγείας ώστε να βελτιώσει τις δεξιότητές της στο θηλασμό κι όμως δεν καταφέρνει να τον εγκαταστήσει, συνήθως καταλήγει στο μπουκάλι με μια αίσθηση αποδοχής γιατί ξέρει πως έκανε το καλύτερο που μπορούσε. Από την άλλη, το κατά πολύ συνηθέστερο σενάριο είναι εκείνο της λεχώνας που δεν έχει καμία πληροφόρηση και βοήθεια για το θηλασμό, αντιμετωπίζει ένα περιβάλλον που συστηματικά αμφισβητεί την ικανότητά της να θηλάσει το μωρό της και της δίνει έτοιμο το μπουκάλι δίπλα σε κάθε ευκαιρία. Αυτή η μητέρα θα θυμώσει πολύ για το σύστημα που της πρόσφερε μόνο εμπόδια κι όχι τη βοήθεια που αργότερα ανακάλυψε ότι τη χρειαζόταν. Αυτή η μητέρα μπορεί να αισθανθεί και ενοχή, αλλά είναι κυρίως οργή.

Ας επιστρέψουμε τώρα στα λόγια του παιδιάτρου, χρησιμοποιώντας αυτήν τη φορά τις πραγματικές λέξεις.

‘Δε θέλω να κάνω τις μητέρες που δίνουν μπουκάλι να αισθανθούν θυμό. Δε θέλω να τις κάνω να αισθανθούν προδομένες. Δε θέλω να τις κάνω να αισθανθούν παραπλανημένες’. Κάτω από τη δήλωση ‘δε θέλω να τις κάνω να αισθανθούν ένοχες’ κρύβεται ένα σύστημα που προσπαθεί να καλύψει τα ίδια του τα λάθη. Δεν προσπαθεί να προστατεύσει τις γυναίκες. Προσπαθεί να προστατεύσει τον εαυτό του. Προσπαθεί να τις εκφοβίσει ώστε να μην στραφούν εναντίον του.

Θετικά και αρνητικά, πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.

Ο θηλασμός είναι ένα ζωτικό ζήτημα υγείας, όχι μία επιλογή από δύο ίσες επιλογές. ‘Ένα μειονέκτημα του να μην καπνίζεις είναι ότι μπαίνεις πιο δύσκολα σε παρέες ως έφηβος. Ένα πλεονέκτημα του καπνίσματος είναι ότι χάνεις βάρος ως έφηβος.’ Έτσι σκεφτόμαστε; Δεν είναι το πραγματικό ζήτημα ο καρκίνος και ο θάνατος; Τα υπόλοιπα – είτε μιλούμε για καπνό είτε για τα βρεφικά γάλατα – είναι απλώς καπνός.

Είναι μειονέκτημα του θηλασμού το γεγονός ότι μπορεί να λερώσει τα ρούχα της γυναίκας; Ή ότι δε μπορούμε να δούμε πόσο γάλα παίρνει το παιδί; Ή ότι είναι πιο συχνός από τη διατροφή με μπουκάλι; Ή ότι το μωρό κακομαθαίνει στην αγκαλιά της μαμάς; Είναι πλεονέκτημα του μπουκαλιού ότι δε φέρνει στη μητέρα αισθήματα ντροπής; Ότι χρειάζονται μόνο 5-6 μπουκάλια την ημέρα (γιατί είναι τόσο δυσκολοχώνευτα για το μωρό όσο πέντε σουβλάκια τη φορά για έναν ενήλικα); Ας σοβαρευτούμε. Θα πάρει μια γυναίκα μια σοβαρή απόφαση που αφορά τη μακροπρόθεσμη υγεία τη δική της και του μωρού της στηριζόμενη στο πως μυρίζουν οι πάνες και πόσο δέρμα φαίνεται κατά το φαγητό; Αυτά δεν είναι τα πραγματικά ζητήματα, είναι τεχνητά και αποτέλεσμα μιας λογικής και μιας  γλώσσας που έχει επιβληθεί στον δυτικό κόσμο κατά τα τελευταία 50-60 χρόνια από τη βιομηχανία του μπουκαλιού.

Γιατί προσφέρουν οι βιομηχανίες βρεφικών γαλάτων λίστες με υπέρ και κατά και αναγνωρίζουν κάποιες ανεπάρκειες των προιόντων τους; Διότι οποιαδήποτε ‘ισορροπημένη’ προσέγγιση που παρουσιάζεται σε μια ισχυρά προκατειλημμένη κουλτούρα αυτόματα υποστηρίζει την προκατάληψη. Επιπλέον ακούγεται πολύ ‘επιστημονική’. Αν το Α και το Β αποτελούν σχεδόν ίσες επιλογές και περισσότερες από 90% των γυναικών (και των γιατρών τους) διαλέγουν το Β, είναι λογικό μια γυναίκα να ακολουθήσει την πλειοψηφία. Σε μια κουλτούρα κυριαρχούμενη από τα μπουκάλια, ‘ελευθερία επιλογής’, ‘ελεύθερη απόφαση’ με ζύγισμα των υπέρ και κατά σημαίνει αναγκαστικά μπουκάλι.

Μα είναι κάτι που μόνο οι γονείς μπορούν να αποφασίσουν.

Αλήθεια. Αλλά αν δεν αρθρώνεις λέξη κατά τη διαδικασία σημαίνει ότι πιστεύεις η λίστα των ‘υπέρ και κατά’ είναι ακριβής. Ένας παιδίατρος μπορεί να πεί:

‘Όταν μια γυναίκα έρχεται στο ιατρείο μου με το μωρό της για πρώτη φορά μετά το μαιευτήριο τη ρωτάω αν θηλάζει ή αν δίνει μπουκάλι. Αν απαντά πως δίνει μπουκάλι συγκατανεύω και προχωράω στις υπόλοιπες ερωτήσεις. Σέβομαι την απόφασή της και δεν της λέω πόσο λάθος έκανε.’

Ωστόσο αν η ίδια γυναίκα ερχόταν στον ίδιο παιδίατρο λέγοντας ότι ξεκίνησε το κάπνισμα μερικές μέρες μετά τον τοκετό, ο γιατρός θα επισήμανε όλους τους κινδύνους για εκείνη και το μωρό της, με στόχο να αλλάξει την απόφασή της όσο είναι ακόμα νωρίς και εύκολο. Θα ήταν ανεύθυνο απλώς να ‘άφηνε τη μητέρα να αποφασίσει’. Είναι υποκριτικό να είναι οι γιατροί τόσο ξεκάθαροι σε άλλα θέματα όπως το κάπνισμα και κατά τα άλλα να ‘σέβονται’ την απόφαση μιας μητέρας να μη θηλάσει, χωρίς προηγουμένως να βεβαιωθούν πως αυτή γνωρίζει όλη την αλήθεια και τις συνέπειες αυτής της στάσης. Γνωρίζοντας ταυτόχρονα πολύ καλά την πορεία που ακολούθησε αυτή η γυναίκα έως ότου φτάσει στην πόρτα του ιατρείου: παντελής έλλειψη ενημέρωσης για το θηλασμό προγεννητικά, εχθρικές του θηλασμού ενέργειες στο μαιευτήριο, δωρεάν μπουκάλια έτοιμα στο σπίτι και πλανεμένες απόψεις συγγενών και φίλων.

Αν ρωτήσετε γυναίκες που θηλάζουν τα μικρά τους μετά τους πρώτους μήνες της ζωής, θα διαπιστώσετε ότι θέματα όπως η διάρκεια του κάθε θηλασμού, οι ώρες και τα μεσοδιαστήματα, κατά πόσο το παιδί παίρνει τα κατάλληλα στοιχεία, τις σωστές ποσότητες, το αν το παιδί χρησιμοποιεί το στήθος για να φάει ή για να παρηγορηθεί, όλα αυτά κι άλλα τόσα ανούσια ζητήματα που εντυπώνονται στο μυαλό κάθε νέας μητέρας εξαιτίας της κυρίαρχης κουλτούρας του μπουκαλιού δεν αφορούν, δεν απασχολούν πλέον τις γυναίκες εκείνες που συνεχίζουν να βάζουν το μωρό τους για πολύ καιρό στο στήθος. Οι μάσκες τότε πέφτουν, οι ψεύτικες ανησυχίες και οι εσφαλμένες αντιλήψεις εξανεμίζονται. Απομένει αυτό που πραγματικά είναι ο θηλασμός, δηλαδή

μητρότητα στο στήθος,

χαρά,

σχέση,

αγάπη,

ζωή.

Μελετήθηκαν έγκυες γυναίκες χαμηλού ρίσκου, χωρίς δηλαδή προβλήματα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Πιο συγκεκριμένα, εξετάστηκαν 178 γυναίκες που γέννησαν με καισαρική ρουτίνας (χωρίς επείγουσα ιατρική ένδειξη) και συγκρίθηκαν με άλλες τόσες γυναίκες που γέννησαν μετά από αυθόρμητη έναρξη φυσιολογικού τοκετού.

Οι επιστήμονες βρήκαν ότι οι γυναίκες που γέννησαν με καισαρική ήταν σχεδόν τέσσερις φορές πιο πιθανό να εμφανίσουν πυρετό μετά τη γέννηση. Σχεδόν μία στις δέκα εγκύους που υπέστησαν καισαρική τομή είχαν λοίμωξη στο σημείο του εγχειρητικού τραύματος. Σημαντική απώλεια αίματος πάνω από μισό λίτρο ήταν παραπάνω από διπλάσια στην ομάδα των γυναικών με καισαρική, σε σύγκριση με την ομάδα γυναικών που γέννησαν φυσιολογικά. Στις μητέρες μετά από καισαρική υπήρχε σημαντικά μεγαλύτερη χρήση φαρμάκων όπως αναλγητικά, αντιβιοτικά και συμπλήρωμα σιδήρου. Τέλος, υπήρχε σχεδόν πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα οι γυναίκες μετά από καισαρική να αντιμετωπίσουν προβλήματα με το θηλασμό του μωρού τους.

Οι ερευνητές συμπέραναν ότι η καισαρική ρουτίνας ενέχει κινδύνους για νοσηρότητα της μητέρας αλλά και για το μητρικό θηλασμό. Οι έγκυες πρέπει να ενημερώνονται για τους κινδύνους αυτούς όταν αποφασίζουν για τον τρόπο γέννησης του παιδιού τους.

Πηγή: Bodner K et al. Influence of the mode of delivery on maternal and neonatal outcomes: a comparison between elective cesarean section and planned vaginal delivery in a low-risk obstetric population. Arch Gynecol Obstet. 2010 May 27. [Epub ahead of print]

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

Οι επιστήμονες συμπέραναν ότι, συγκρινόμενα με εκείνα που δε θήλασαν ως βρέφη, τα παιδιά που είχαν θηλάσει είχαν αυξημένη πιθανότητα να γίνουν ψηλότεροι ενήλικες. Επειδή το κοντό ανάστημα στην ενήλικη ζωή έχε αποδεδειγμένα συσχετιστεί με χαμηλότερο προσδόκιμο επιβίωσης και με καρδιαγγειακά προβλήματα (στεφανιαία νόσο), οι ερευνητές πιστεύουν πως τα αποτελέσματα της μελέτης τους επιβεβαιώνουν τις ευεργετικές επιδράσεις του θηλασμού των παιδιών μας για την υγεία τους δεκαετίες αργότερα, στην ενήλική τους ζωή.

Πηγή: Holmes VA et al. Association between breast-feeding and anthropometry and CVD risk factor status in adolescence and young adulthood: the Young Hearts Project, Northern Ireland. Public Health Nutr. 2010 Jun;13(6):771-8. Epub 2009 Oct 7.

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2011

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα η λογοτεχνία ασχολείται με το θέμα του μητρικού θηλασμού – όμως, σε ένα περιβάλλον με πλημμελή υποστήριξη από τις κοινωνικές και τις πολιτικές δομές.

Το ΠΡΩΤΟΓΑΛΑ σκιαγραφεί ένα ζοφερό τοπίο, μια κοινωνία που απαξιώνει τη φύση και που ρυθμίζεται σύμφωνα με τους νόμους της αγοράς, όπου οι φαρμακευτικές εταιρίες συνασπίζονται σε μια συντονισμένη προσπάθεια να υποκαταστήσουν το μητρικό γάλα με τεχνητές σκόνες. Πρόκειται για μια μαρτυρία για τον τρόπο με τον οποίο το ιδιωτικό σύστημα υγείας υπονομεύει την φυσιολογική διαδικασία του θηλασμού για να προωθήσει τα προϊόντα ολιγάριθμων μεν, αλλά πανίσχυρων σε κύκλους παιδιάτρων και μαιευτηρίων, πολυεθνικών εταιριών.

Με λόγο ποιητικό και αφαιρετικό, με λυρικό και συγκινητικό τρόπο, με κοφτή, καίρια και πυκνή γραφή, το βιβλίο μιλά με την άμεση και ελλειπτική γλώσσα των συναισθημάτων της νέας μητέρας, τη στιγμή που εκείνη, κατάκοπη από τη γέννα και την αγωνία για την έκβαση της νέας ζωής που φέρνει στον κόσμο, έχει να αντιμετωπίσει ένα οργανωμένο σύστημα συμφερόντων, το οποίο προσπαθεί να την πείσει να θρέψει και να αναθρέψει το παιδί της με το δικό τους τρόπο.

Δίπλα στο λεπτοδουλεμένο κείμενο, τα αδρά σκοτεινά σχέδια με κιμωλία και μελάνι συμπληρώνουν με μοναδικό τρόπο αυτό το εξαιρετικά πρωτότυπο αφήγημα.»

Πρωτόγαλα
Κατερίνα Χρυσανθοπούλου
Σχέδια: Χριστίνα Κάλμπαρη
Εκδόσεις Futura 2009

Εκείνες οι μεγάλες στιγμές, που ίσως επηρεάζουν πολλές πτυχές από την σχέση μας με το μωρό, τις αλληλεπιδράσεις μας και πιθανά τον ίδιο το χαρακτήρα του, απαιτούν μεγάλες πράξεις, μα συχνά κατεδαφίζονται από μικρόψυχα εγκλήματα. Το μωρό που παίρνει την πρώτη ανάσα από ένα κρύο, ξερό υλικό, τον αέρα,  το νεογνό που ανοίγει τα μάτια του για πρώτη φορά, το μικρό που μεταφέρεται στο δέρμα της μάνας, που νιώθει τη ροή αίματος προς την κοιλίτσα του να σταματάει ξαφνικά. Κάθε στιγμή μια αιωνιότητα. Το πρώτο χάδι, ο ανακουφιστικός ψίθυρος της γνώριμης ήδη φωνής της μαμάς στο αυτί, η ζέστη της αγκαλιάς της. Μία πρωτόφαντη αίσθηση στα χείλη, κάτι απαλό και σκληρό συνάμα, κάτι γλυκό και απαιτητικό, μια πρόκληση, η ρώγα της. Αυτονόητες, φυσικές πράξεις.

Η Ευαγγελία βγήκε φωνάζοντας με μάτια ανοιχτά. Η μαία την τύλιξε γρήγορα με μια ζεστή πετσέτα και την τοποθέτησε στο στήθος της μάνας της. Η μικρή μάς κοίταξε προς τα πάνω, έτσι όπως ήμασταν εκστασιασμένοι και εξαντλημένοι. Κάτι ζητούσε, ήταν φανερό. Τη μετέφερα λίγο πιο ψηλά. Δέρμα με δέρμα με τη Δώρα. Ακούμπησε το μάγουλό της στο μαλακό, ζεστό, μητρικό μαξιλάρι. Στο μεταξύ ο ομφάλιος λώρος κόπηκε. Κανείς μας δεν το πρόσεξε. Η σειρά του πλακούντα να βγει. Ελάχιστα μας απασχόλησε, σε σχέση με το θαύμα που εκτυλισσόταν μπροστά μας: Η Ευαγγελία σύντομα σταμάτησε να κλαίει. Κουνούσε αργά τα χείλη της. Προσπαθούσε με ενδιαφέρον κάτι να γλείψει, με μάτια ορθάνοιχτα, όλο απορία. Την κοιτούσαμε συνεπαρμένοι να βρίσκει μόνη της το δρόμο, να ακολουθεί το ένστικτό της μέσα στην αδυναμία της εύθραυστης της ύπαρξης, να θωπεύει ανεπαίσθητα, αδέξια τη θηλή της μαμάς της. Πως ξέρει και τα κάνει όλα αυτά; Ποια δύναμη καθοδηγεί αυτά τα δευτερόλεπτα και ποιος θα τολμούσε να την παρακάμψει, ποιος θα τολμούσε να αλλοιώσει τη φύση;

Το μωρό μας έμεινε κολλημένο στη θαλπωρή της μάνας του για παραπάνω από μία ώρα; έκανε τις πρώτες προσπάθειες για παρηγοριά και σύνδεση με τον κόσμο, την πρώτη επιτυχή συμφιλίωση του μέσα με το έξω, ξεκίνησε την τρομακτική μετάβαση από την συνεχή ασφάλεια του μητρικού αίματος στη διακεκομμένη ικανοποίηση της μητρικής τροφής. Κι έπειτα κοιμήθηκε αποκαμωμένο αλλά κι ευτυχισμένο ίσως. Το ίδιο και η Δώρα. Έμεινα εγώ να απορώ με την τύχη μου, να επαναλαμβάνω με το νου μου τις στιγμές που θα κρατούσα μέσα μου για πάντα.

Στέλιος Παπαβέντσης Παιδίατρος MRPCH DCH IBCLC

2009

• Γυναίκες με επιλόχειο κατάθλιψη έχουν αυξημένη πιθανότητα για περισσότερα επεισόδια κατάθλιψης στο μέλλον

• Το δέσιμο με το βρέφος διαταράσσεται, η απόκριση στις ανάγκες του μειώνεται με αποτέλεσμα τα βρέφη αυτά να κινδυνεύουν περισσότερο στο μέλλον από προβλήματα ψυχικά, συμπεριφοράς, ανεπαρκή σωματική αύξηση, αμέλεια και κακοποίηση

Γυναίκες που θηλάζουν έχουν περισσότερη ή λιγότερη κατάθλιψη σε σχέση με γυναίκες που δίνουν ξένο γάλα;

Η επιλόχειος κατάθλιψη κάνει πιο δύσκολο το μητρικό θηλασμό;

Έρευνα μετα-ανάλυσης που δημοσιεύτηκε στο αμερικανικό περιοδικό ‘Pediatrics’ τον Απρίλιο του 2009 καταλήγει στα πιο κάτω συμπεράσματα:

• Στις έξι εβδομάδες της ζωής του βρέφους, μητέρες που δίνουν μπουκάλι έχουν διπλάσια πιθανότητα για συμπτώματα κατάθλιψης, σε σχέση με γυναίκες που θηλάζουν το μωρό τους
• Στις έξι με οκτώ εβδομάδες της ζωής του μωρού, μητέρες που εμφανίζουν κατάθλιψη είναι πιο πιθανό να δίνουν μπουκάλι παρά να θηλάζουν
• Μητέρες με συμπτώματα κατάθλιψης αμέσως μετά από τη γέννηση του μωρού έχουν αυξημένο κίνδυνο να μην ξεκινήσουν το θηλασμό ή να μη θηλάσουν αποκλειστικά
• Καταθλιπτικές μητέρες τείνουν να θηλάζουν το μωρό τους για μικρότερο χρονικό διάστημα και να βιώνουν μεγαλύτερα προβλήματα στο θηλασμό

Από αυτά συμπεραίνεται ότι σημαντικός τρόπος να ασφαλίσουμε την ψυχική υγεία της μητέρας μετά τον τοκετό είναι να την προτρέψουμε να θηλάσει το μικρό της. Κάτι τέτοιο δεν ακούγεται καθόλου παράξενο, εφόσον με το θηλασμό και την επαφή δέρμα με δέρμα εκκρίνεται η ‘ορμόνη της αγάπης’ ωκυτοκίνη σε μητέρα και βρέφος. Η ορμόνη αυτή φέρνει τη μητέρα σε κατάσταση ηρεμίας και ικανοποίησης, ενώ χαλαρώνει το βρέφος και του μειώνει τους κολικούς.

Επιπλέον, εφόσον ο θηλασμός αποτελεί την ιδανική βρεφική διατροφή, οι προσπάθειες των επαγγελματιών υγείας θα έπρεπε να στραφούν στην πρόληψη και τη θεραπεία προβλημάτων που τον αντιμάχονται. Γι’ αυτό οι ερευνητές επισημαίνουν την ανάγκη για σωστή ενημέρωση των γυναικών για το πρόβλημα της επιλόχειας κατάθλιψης. Η πληροφόρηση πρέπει να ξεκινά κατά την κύηση από το γυναικολόγο και να συνεχίζεται κατά τις πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό από παιδίατρο και γυναικολόγο. Συμπτώματα κατάθλιψης της λεχώνας χρειάζεται να αξιολογηθούν έγκαιρα και κατάλληλα, με παραπομπή σε ειδικό για θεραπεία, ώστε να μην επηρεαστεί αρνητικά ο θηλασμός και η σχέση μητέρας- βρέφους.

Περισσότερα στην ιστοσελίδα http://pediatrics.aappublications.org/

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

Γνωρίζουμε ότι ο κοκκύτης είναι ένα νόσημα που πλήττει ιδιαίτερα συχνά και βαριά νεογνά και βρέφη από τις πρώτες ήδη εβδομάδες της ζωής, καθώς το μωρό δεν προστατεύεται στο ξεκίνημα της ζωής του από αντισώματα της μητέρας. Είναι ακριβώς αυτή η πρώιμη και πιο σοβαρή μορφή κοκκύτη που προσπαθούμε πρωτίστως να προλάβουμε με τον εμβολιασμό.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε το Νοέμβριο του 2008 στο έγκρυτο αμερικανικό περιοδικό ‘Pediatrics’ επιβεβαιώνει πως η πολιτική που ακολουθείται στις ΗΠΑ, με την έναρξη των εμβολιασμών πρώιμα στις 6 εβδομάδες της ζωής, μπορεί να προλάβει ένα 10% των περιστατικών κοκκύτη και ένα 10% των πιο βαριων καταστάσεων που απαιτούν νοσηλεία σε νοσοκομείο. Έναρξη του αντικοκκυτικού εμβολίου στις 6 εβδομάδες εξυπηρετεί καλύτερα τον σκοπό για τον οποίο δίνεται.

Να σημειωθεί ότι και άλλα νοσήματα κατά των οποίων εμβολιάζονται τα βρέφη, όπως η Ηπατίτιδα Β και ο Μηνιγγιτιδιόκοκκος, πλήττουν ιδιαίτερα τη νεογνική και πρώιμη βρεφική ηλικία και είναι σημαντικό να προλαμβάνονται με εμβολιασμό όσο το δυνατό νωρίτερα.

Για περισσότερα, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα http://pediatrics.aappublications.org/

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010

Στις ανεπτυγμένες χώρες τα ατυχήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου των παιδιών, ιδιαίτερα αυτών της προσχολικής ηλικίας. Η παρουσία της τρίτης ηλικίας φαίνεται να δρα ως προστατευτικός παράγοντας για τα μικρά μας. Αντίθετα, παιδιά σε μονογονεικές οικογένειες, με χωρισμένους γονείς ή χωρίς υποστήριξη από άλλα άτομα στην οικογένεια έχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο για ατυχήματα, είναι λιγότερο ασφαλή.

Περισσότερα στην ιστοσελίδα http://pediatrics.aappublications.org/

Στέλιος Παπαβέντσης MRCPCH DCH IBCLC 2010