search
top

Σχολικός εκφοβισμός Bulling

Η έλλειψη αγάπης, στοργής, κατανόησης, επικοινωνίας, η έλλειψη γονικής εποπτείας, η υπέρμετρη επιτρεπτικότητα, η υπερβολική πειθαρχεία, η σωματική τιμωρία, μπορεί να οδηγήσουν το παιδί σε αντικοινωνική συμπεριφορά. Η επιθετικότητα στο χώρο του σχολείου μεταξύ των μαθητών, αποτελεί μια μορφή σωματικής, λεκτικής ή και ψυχολογικής βίας. Διεθνώς το φαινόμενο αναφέρεται με τον όρο «bullying», που επιστημονικά ερμηνεύεται ως «Συστηματική Κατάχρηση Εξουσίας». Από έρευνα στον Ελλαδικό χώρο, η εγγύς ορολογία που αποδόθηκε στον όρο «bullying» είναι αυτός που «κάνει τον μάγκα». Είναι το αρνητικό πρότυπο του ήρωα του «τσαμπουκά» και του «τραμπούκου», του «κακού» της τάξης. Είναι ο αρχηγός της αποδιοργάνωσης της τάξης και του εκφοβισμού των άλλων παιδιών.

Τα παιδιά θύματα φραστικών και σωματικών επιθέσεων στο χώρο του σχολείου

Η προκλητική συμπεριφορά μπορεί να εκδηλώνεται είτε με ενεργητική επιθετικότητα, που σημαίνει ότι στρέφεται απ’ ευθείας στους άλλους, είτε παθητικά όπως κλοπές, ψέματα, σκίσιμο βιβλίων κλπ. Ωστόσο οι πράξεις τους δεν είναι πάντα συνειδητές, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες. Η επιθετικότητα που εξωτερικεύουν τα παιδιά με διαταραχές συμπεριφοράς μπορεί να έχει μορφή σωματικής ή λεκτικής βίας, ή το συνδυασμό και των δύο. Για παράδειγμα παίζουν ξύλο, κλωτσιές, τσιμπήματα, σπρωξιές, απειλές, βρισιές, παρατσούκλια, κορόιδεμα, προσβολές που αφορούν τους ίδιους ή τις οικογένειές τους, ρατσιστικά σχόλια (χώρα, χρώμα, θρησκεία), κοινωνική απομόνωση. Στην υπηρεσία των νεαρών τραμπούκων έχει τεθεί και η τεχνολογία, αφού συνηθίζουν να στέλνουν απειλητικά μηνύματα στα θύματά τους μέσω κινητών ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και να βιντεοσκοπούν τις ταπεινωτικές επιθέσεις τους.

Στόχος συνήθως των παιδιών αυτών γίνονται είτε παιδιά μικρότερης ηλικίας, είτε παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση και εσωστρέφεια, παιδιά που ξεχωρίζουν είτε επειδή έχουν κάποιο ιδιαίτερο φυσικό χαρακτηριστικό (κοντά, εύσωμα), είτε επειδή έχουν ιδιαίτερα γούστα ή απόψεις που δεν ακολουθούν τη μόδα και δυστυχώς ακόμη και παιδιά με προβλήματα υγείας.

Τα παιδιά θύματα δυσκολεύονται να μιλήσουν στους γονείς τους και ακόμη περισσότερο στους δασκάλους τους, γιατί φοβούνται ότι θα τους κολλήσουν τη ρετσινιά του «καρφιού» και θα ακολουθήσει η «τιμωρία» της απομόνωσης από την παρέα. Χαρακτηριστικό του ‘bullying’ είναι η επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά, την οποία θα πρέπει να υποστεί το παιδί θύμα σε καθημερινή βάση. Καταλαβαίνουμε έτσι πόσο δύσκολη γίνεται η ζωή του παιδιού που πρέπει να σηκωθεί το πρωί για να πάει σχολείο, γνωρίζοντας τι θα επακολουθήσει.

Μια άλλη κατηγορία αποτελούν τα παιδιά θεατές, τα οποία αν και δεν συμμετέχουν ενεργά, παρακολουθούν σιωπηλά ή και κάποιες φορές ενισχύουν τη συμπεριφορά των πρωταγωνιστών. Τα παιδιά θεατές δεν αντιδρούν γιατί έχουν εξοικειωθεί (συναισθηματική απευαισθητοποίηση) στα φαινόμενα βίας, αλλά και γιατί εάν αντιδράσουν μπορεί να «μπλέξουν» και στη συνέχεια να αποτελέσουν το επόμενο θύμα.

Τα «κακά» παιδιά

Τα «κακά» παιδιά προκαλούν για να προκαλέσουν την προσοχή και την αγάπη μας

Τα «κακά» παιδιά δεν είναι οι απλώς ζωηροί, σκανδαλιάρηδες ή οι πλακατζήδες μαθητές της τάξης. Τα «κακά» παιδιά ανήκουν σε μια κατηγορία σχετικά μικρή που συνεχώς μεγαλώνει και έχει ένα δυναμικό παρών στο σχολείο με έναν εντελώς αρνητικό τρόπο, μη παραδεκτό κοινωνικά (διαταραχές συμπεριφοράς). Βέβαια η κακή συμπεριφορά απέχει αρκετά από την παραβατικότητα, αλλά θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι είναι προπομπός αυτής. Δεν μπορεί ένα παιδί να παρουσιάσει ξαφνικά παραβατικότητα αν δεν έχουν προηγηθεί σχεδόν πάντα φανερά δείγματα αρνητικών συμπεριφορών. Το κατά πόσο εμείς οι ενήλικοι εντοπίζουμε (τα δικαιολογούμε; τα παραβλέπουμε; τα αγνοούμε;) αυτά τα δείγματα αρνητικών συμπεριφορών είναι κάτι που πρέπει να αναλογιστούμε.

Τι φταίει: ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Διεθνείς μελέτες έχουν δείξει ότι για την εμφάνιση ανεπιθύμητης και προβληματικής συμπεριφοράς στην παιδική και εφηβική ηλικία, συντρέχουν πολλοί αιτιολογικοί παράγοντες.

α) Οικογένεια: Κακές συνθήκες διαβίωσης, συγκρουσιακές ενδοοικογενειακές σχέσεις, απουσία των γονιών στη ζωή των παιδιών, έλλειψη επικοινωνίας-διαλόγου, σεβασμού, αγάπης, κατανόησης και στοργής για το παιδί, που σαφώς επηρεάζουν αρνητικά τη βιοσωματική και ψυχοκοινωνική του ανάπτυξη.

β) Κοινωνικό περιβάλλον-κοινωνική μάθηση: Η κοινωνική μάθηση αποτελεί το σπουδαιότερο μέσο μάθησης. Το κάθε παιδί είναι μια ψυχοκοινωνική ολότητα που δέχεται την επίδραση του άμεσου και έμμεσου περιβάλλοντος (γονείς, συγγενείς, φίλοι, δασκάλοι, γείτονες, ΜΜΕ κλπ.). Κάθε παιδί αναπτύσσει τη δική του προσωπικότητα σε σχέση με τα δικά του βιώματα. Τα παιδιά μαθαίνουν μιμούμενα τους μεγάλους και ιδιαίτερα τους γονείς τους. Συνήθως δεν ακολουθούν τις συμβουλές, τα κηρύγματα, τα λόγια, αλλά το δικό τους παράδειγμα και τον τρόπο ζωής τους.

γ) Αναγνώριση-επιβεβαίωση: Κάθε άνθρωπος θέλει να αισθάνεται ξεχωριστός. Ο μαθητής που δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί μέσω των σχολικών του ικανοτήτων και επιδόσεων από τους γονείς, δασκάλους και συμμαθητές, αναζητά διαφορετικούς τρόπους αναγνώρισης. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι κακοί μαθητές είναι αυτοί που πιο συχνά δημιουργούν προβλήματα με τη συμπεριφορά τους.

δ) Γενετικοί – νευρολογικοί παράγοντες & προδιάθεση: Οι βιολογικοί και κληρονομικοί παράγοντες δημιουργούν τη προδιάθεση για την εμφάνιση διαταραχών συμπεριφοράς. Ψυχοπεριβαλλοντικοί παράγοντες (η οικογένεια κυρίως) μπορούν να επηρεάσουν θετικά και να ελαχιστοποιήσουν, ή αρνητικά και να μεγιστοποιήσουν το πρόβλημα.

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ:
Το πρόγραμμα του Καθηγητής Dan Olweus

Ο παγκοσμίου φήμης Καθηγητής Dan Olweus ασχολείται με το φαινόμενο «bullying» πάνω από 30 χρόνια και έχει εφαρμόσει σειρά προγραμμάτων πρόληψης και αντιμετώπισης, που έχουν υιοθετηθεί από πολλές χώρες της Ε.Ε. αλλά και πολλές πολιτείες των Η.Π.Α. Το πρόγραμμα Olweus εφαρμόζεται στο χώρο του σχολείου με κατάλληλα εκπαιδευμένο εκπαιδευτικό προσωπικό και με την υποστήριξη ειδικών επιστημόνων, ψυχιάτρων, ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών.

Σε γενικές γραμμές το πρόγραμμα περιλαμβάνει χορήγηση ανώνυμων ερωτηματολογίων με κωδικό, με σκοπό τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση που περιλαμβάνει προσωπική συνάντηση με παιδιά που εκφοβίζουν, και χωριστή προσωπική συνάντηση με τα παιδιά που εκφοβίζονται. Οι συναντήσεις με τους γονείς των παραπάνω παιδιών είναι υποχρεωτικές. Κορμός του προγράμματος αποτελεί η εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων. Πρέπει να αναφέρουμε ότι η εκπαίδευση του προσωπικού του σχολείου διαρκεί μόλις δύο ημέρες και επιπλέον τους δίνεται ειδικό μικρό ένθετο βιβλιαράκι με οδηγίες, κάτι που θα μπορούσε τόσο εύκολα να είχε γίνει και στη χώρα μας. Πρέπει να αναφέρουμε ότι το πρόγραμμα Olweus και παρόμοια προγράμματα δεν είναι πολυέξοδα (περίπου €1000 ανά σχολείο για το υλικό & την εκπαίδευση του προσωπικού).

Τα αποτελέσματα ενός τέτοιου προγράμματος δείχνει 30-70%
α) μείωση του εκφοβισμού (μείωση θητών και θυμάτων)
β) μείωση της αντικοινωνικής συμπεριφοράς (βανδαλισμούς, καβγάδες, κλοπές κλπ.)
γ) αύξηση της πειθαρχίας στην τάξη
δ) αύξηση της θετικής αντιμετώπιση προς το σχολείο και τις σχολικές εργασίες

Αν δεν υπάρχει σωστή μέθοδος χειρισμών, οι ‘τραμπούκοι’ των σχολείων είναι πολύ πιθανό να διευρύνουν την αντικοινωνική τους συμπεριφορά και τότε να φτάσουν στην παραβατικότητα. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά που ανήκουν στην ομάδα «υψηλού κινδύνου» έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

Α) Σε ατομικό επίπεδο
Παρορμητικότητα
Εκνευρίζονται εύκολα
Δεν ακολουθούν κανόνες
Θετική γνώμη για βίαιες συμπεριφορές
Έλλειψη ενσυναίσθησης (πως αισθάνονται οι άλλοι)
Σταδιακή μείωση των σχολικών ενδιαφερόντων

Β) Οικογένεια
Έλλειψη γονικής στοργής και επικοινωνίας
Υπέρμετρη επιτρεπτικότητα
Υπερβολική πειθαρχεία / σωματική τιμωρία
Έλλειψη γονικής εποπτείας

Γ) Φίλοι
Φίλοι και συμμαθητές με θετική γνώμη για τις βίαιες συμπεριφορές

Δ) Σχολείο
Αδιαφορία ή αποδοχή του σχολικού εκφοβισμού από το δάσκαλο
Αδιαφορία ή αποδοχή του σχολικού εκφοβισμού από τους μαθητές

Παναγιώτης Σαμαράς
Mphil, PgDip, BSc Hons
Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος
Email: SamarasEdPsy@yahoo.com

Σχετικά Άρθρα

top
Όροι Χρήσης | Εμπιστευτικότητα | Πνευματικά Δικαιώματα | Login